Ενοίκια και σπίτια: Οι 14 μεγάλες αλλαγές που έρχονται

Με 14 παρεμβάσεις επιχειρεί η κυβέρνηση να αντιμετωπίσει το στεγαστικό πρόβλημα, την ώρα που τα υψηλά ενοίκια και η έλλειψη διαθέσιμων κατοικιών έχουν μετατραπεί σε έναν από τους μεγαλύτερους «πονοκεφάλους» για χιλιάδες νοικοκυριά.

Στο επίκεντρο μπαίνουν τα κλειστά σπίτια, η αύξηση των νέων κατοικιών, ένα νέο μοντέλο για το πρόγραμμα «Σπίτι μου», αλλά και η δημιουργία κοινωνικών και προσιτών κατοικιών. Παράλληλα, προβλέπονται ειδικές λύσεις για φοιτητές, γιατρούς, εκπαιδευτικούς και άλλους δημόσιους υπαλλήλους που δυσκολεύονται να βρουν σπίτι, κυρίως στα νησιά.

Η νέα Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035 περιλαμβάνει συνολικά 14 προτεινόμενα μέτρα και κινείται σε επτά βασικούς άξονες, από την αύξηση των διαθέσιμων κατοικιών και την κοινωνική στέγη έως τη Golden Visa και την αντιμετώπιση της αστεγίας.

Γιατί δεν υπάρχουν αρκετά σπίτια

Το βασικό πρόβλημα της ελληνικής αγοράς είναι ότι τα διαθέσιμα σπίτια δεν επαρκούν για να καλύψουν τη ζήτηση. Η οικοδομική δραστηριότητα κατέρρευσε στα χρόνια της οικονομικής κρίσης, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα μεγάλο κενό στην κατασκευή νέων κατοικιών. Σήμερα, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η νέα στρατηγική, στην Ελλάδα κατασκευάζεται μόλις μία νέα κατοικία ανά 1.000 κατοίκους.

Την ίδια ώρα, υπολογίζεται ότι υπάρχουν περίπου 700.000 κενά ακίνητα, ενώ σημαντικός αριθμός κατοικιών έχει περάσει στη βραχυχρόνια μίσθωση, κυρίως σε μεγάλα αστικά κέντρα και τουριστικές περιοχές. Το σχέδιο επιχειρεί επομένως να αυξήσει τα διαθέσιμα σπίτια, είτε μέσω νέων κατασκευών είτε μέσω της επιστροφής κλειστών ακινήτων στην αγορά.

1. Πιο γρήγορα οι οικοδομικές άδειες

Μία από τις πρώτες παρεμβάσεις αφορά την επιτάχυνση των οικοδομικών αδειών. Προβλέπεται αναβάθμιση του e-Άδειες και του Ενιαίου Ψηφιακού Χάρτη, αλλά και αλλαγές στις Υπηρεσίες Δόμησης. Στόχος είναι να περιοριστούν η γραφειοκρατία και οι καθυστερήσεις που κρατούν πίσω νέες οικοδομές.

2. Φοιτητές θα βρίσκουν σπίτι και συγκάτοικο μέσω πλατφόρμας

Νέα ψηφιακή πλατφόρμα σχεδιάζεται ειδικά για τη φοιτητική στέγη. Οι ιδιοκτήτες θα μπορούν να δηλώνουν διαθέσιμα ακίνητα και οι φοιτητές να αναζητούν τόσο σπίτι όσο και συγκάτοικο.

Εξετάζεται μάλιστα να υπάρχουν κρατικές εγγυήσεις προς τους ιδιοκτήτες για μέρος του κινδύνου από απλήρωτα ενοίκια ή πιθανές ζημιές, ώστε περισσότεροι να διαθέσουν τα σπίτια τους σε φοιτητές.

3. Σπίτια για γιατρούς και εκπαιδευτικούς στα νησιά

Ξεχωριστή πλατφόρμα προβλέπεται για τα νησιά, όπου κάθε χρόνο καταγράφονται σοβαρά προβλήματα στέγασης για γιατρούς, εκπαιδευτικούς και άλλους δημόσιους υπαλλήλους. Μέσω αυτής θα καταγράφονται τα διαθέσιμα σπίτια και θα συνδέονται με τις ανάγκες όσων τοποθετούνται σε κάθε περιοχή.

4. Κίνητρα για να χτιστούν φθηνότερες κατοικίες

Εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων θα μπορούν να λαμβάνουν χρηματοδοτικά κίνητρα για να κατασκευάζουν προσιτές και κοινωνικές κατοικίες σε περιοχές όπου το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο. Στα εργαλεία που εξετάζονται περιλαμβάνονται χαμηλότοκα δάνεια, εγγυήσεις και επιδοτήσεις επιτοκίου.

5. Δημόσια γη για σπίτια στα νησιά

Στις τουριστικές νησιωτικές περιοχές σχεδιάζεται και η παραχώρηση δημόσιας γης για την ανάπτυξη κατοικιών. Οι ιδιώτες που θα αναλαμβάνουν την κατασκευή τους θα δεσμεύονται ότι τα σπίτια θα διατίθενται με προσιτό ή κοινωνικό ενοίκιο.

6. Ενιαίος Φορέας για τη στέγη

Δημιουργείται ένας κεντρικός μηχανισμός που θα συντονίζει υπουργεία, δήμους και δημόσιους φορείς. Ο Ενιαίος Φορέας Στεγαστικής Πολιτικής θα παρακολουθεί τις τιμές, την πορεία των προγραμμάτων και τις ανάγκες κάθε περιοχής.

7. Στόχος να «ανοίξουν» περισσότερα κλειστά σπίτια

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις εκατοντάδες χιλιάδες κενές κατοικίες. Τα νέα Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης θα φέρνουν σε επαφή ιδιοκτήτες, δήμους και κοινωνικές υπηρεσίες, ώστε περισσότερα κλειστά ακίνητα να επιστρέψουν στην αγορά ως προσιτές κατοικίες.

8. Ταμείο κοινωνικής κατοικίας

Παράλληλα σχεδιάζεται ειδικό Ταμείο στο οποίο θα συγκεντρώνονται δημόσια ακίνητα και χρηματοδοτικοί πόροι. Τα έσοδα από τις μισθώσεις θα επιστρέφουν στο Ταμείο για νέες κατοικίες, ανακαινίσεις και συντήρηση του υπάρχοντος αποθέματος.

9. Περισσότερα τετραγωνικά με αντάλλαγμα κοινωνικά σπίτια

Κατασκευαστές θα μπορούν σε επιλεγμένες περιοχές να λαμβάνουν πολεοδομικά κίνητρα, όπως μεγαλύτερο συντελεστή δόμησης και ταχύτερες διαδικασίες. Το αντάλλαγμα θα είναι μέρος των κατοικιών που δημιουργούνται να διατίθεται για κοινωνική στέγη.

10. Αλλάζει η Golden Visa

Νέα κατηγορία Golden Visa σχεδιάζεται με στόχο οι ξένες επενδύσεις να φέρνουν περισσότερα σπίτια στη μακροχρόνια μίσθωση. Οι επενδυτές θα μπορούν να αγοράζουν περισσότερα ακίνητα, υπό την προϋπόθεση ότι θα τα διαθέτουν για μακροχρόνια ενοικίαση και όχι να τα κρατούν κλειστά.

11. Νέο «Σπίτι μου» χωρίς να περιμένεις κάθε φορά νέο πρόγραμμα

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά το «Σπίτι μου». Η πρόταση προβλέπει τη δημιουργία ενός πιο μόνιμου μηχανισμού φθηνών στεγαστικών δανείων για νέους που θέλουν να αποκτήσουν πρώτη κατοικία. Αντί να περιμένουν κάθε φορά την προκήρυξη ενός νέου κύκλου, οι δικαιούχοι θα μπορούν, εφόσον πληρούν τα κριτήρια, να έχουν πρόσβαση σε τραπεζικά δάνεια με χαμηλότερα επιτόκια.

12. Μειωμένος ΦΠΑ για νέες προσιτές κατοικίες

Φορολογικά κίνητρα σχεδιάζονται και για τους κατασκευαστές. Μεταξύ των προτάσεων βρίσκεται η εφαρμογή μειωμένου ΦΠΑ στην κατασκευή κοινωνικών και προσιτών κατοικιών, εφόσον αυτές διατίθενται μακροχρόνια με χαμηλότερα ενοίκια.

13. Νέος δείκτης για να ξέρουμε πού «ξεφεύγουν» τα ενοίκια

Δημιουργείται εθνικός δείκτης τιμών αγοράς και ενοικίασης κατοικιών. Ο δείκτης θα αποτυπώνει τι πραγματικά συμβαίνει ανά περιοχή και θα βοηθά στον εντοπισμό των σημείων όπου καταγράφεται η μεγαλύτερη στεγαστική πίεση. Στόχος είναι επίσης να περιοριστούν περιπτώσεις όπου παλιά ή χαμηλής ποιότητας ακίνητα προσφέρονται σε υπερβολικά υψηλές τιμές.

14. Νέο σύστημα για τους αστέγους

Το πακέτο ολοκληρώνεται με νέο θεσμικό πλαίσιο για τους άστεγους. Προβλέπεται μηχανισμός έγκαιρου εντοπισμού και καταγραφής ανθρώπων που βρίσκονται χωρίς σπίτι ή σε επισφαλείς συνθήκες στέγασης, ώστε να συνδέονται άμεσα με τις κατάλληλες υπηρεσίες υποστήριξης. Για τη συγκεκριμένη δράση προβλέπεται χρηματοδότηση 1,8 εκατ. ευρώ και εκτιμάται ότι θα ωφεληθούν περίπου 1.300 άνθρωποι.
Το κρίσιμο στοίχημα, πάντως, είναι οι παρεμβάσεις να αυξήσουν πραγματικά τον αριθμό των διαθέσιμων κατοικιών. Γιατί όσο τα σπίτια προς ενοικίαση και πώληση παραμένουν λίγα σε σχέση με τη ζήτηση, η πίεση στις τιμές δύσκολα θα υποχωρήσει.