Καύσιμα: Η δύσκολη εξίσωση των επιδοτήσεων

Στην αντλία, αλλά και στα όρια του Προϋπολογισμού, μεταφέρεται η μάχη για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους. Ετσι, η κυβέρνηση καλείται να αποφασίσει το ύψος και την έκταση της νέας παρέμβασης στα καύσιμα, την ώρα που οι τιμές παραμένουν σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα και η ενεργειακή κρίση εξακολουθεί να πιέζει νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Το νέο πακέτο αναμένεται να βρεθεί, πάντως, στο επίκεντρο της σημερινής συνεδρίασης του Υπουργικού Συμβουλίου, με τον πρωθυπουργό να έχει ήδη προαναγγείλει δύο βασικές κινήσεις. Αφενός, την παράταση της στήριξης στο πετρέλαιο κίνησης για τον Οκτώβριο και αφετέρου τη σημαντική παρέμβαση στο πετρέλαιο θέρμανσης ενόψει της έναρξης της διάθεσής του στις 15 Οκτωβρίου.

Το ζητούμενο, όμως, σε μια δύσκολη και απρόβλεπτη συγκυρία, είναι η ισορροπία. Από τη μία πλευρά, η άνοδος των διεθνών τιμών δημιουργεί ανάγκη για άμεση ανακούφιση. Από την άλλη, όμως, κάθε πρόσθετη επιδότηση έχει δημοσιονομικό κόστος και περιορισμένο χρονικό ορίζοντα, καθώς η κυβέρνηση έχει ήδη διαθέσει σημαντικούς πόρους για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης. Κι αυτό την ώρα που “φως στο τούνελ” δε διαφαίνεται.

Το ντίζελ στην πρώτη γραμμή

Η πρώτη παρέμβαση, πάντως, αφορά το πετρέλαιο κίνησης. Η υφιστάμενη επιδότηση διαμορφώθηκε στα 10 λεπτά το λίτρο για τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο, με συνολικό δημοσιονομικό κόστος από την έναρξη του μέτρου τον Απρίλιο να έχει φτάσει τα 211 εκατ. ευρώ.

Η ανάγκη για νέα στήριξη αποτυπώνεται και στις τιμές της αγοράς. Σύμφωνα με το Παρατηρητήριο Τιμών Υγρών Καυσίμων, στις 28 Σεπτεμβρίου η μέση τιμή του ντίζελ κίνησης διαμορφωνόταν στα 2,216 ευρώ το λίτρο. Έτσι, για τον πρώτο 15νθήμερο του Οκτωβρίου, η επιδότηση, που φαίνεται να προκρίνεται έχει ένα “κατώφλι” στα 20 λεπτά. Μένει, βέβαια, να επιβεβαιωθεί.

Το ντίζελ, άλλωστε, δεν αφορά μόνο τον ιδιώτη οδηγό. Αποτελεί βασικό κόστος για τις οδικές μεταφορές, τους επαγγελματίες, τους αγρότες και τις επιχειρήσεις που μεταφέρουν προϊόντα. Επομένως, μια παρέμβαση στην αντλία λειτουργεί όχι μόνο ως άμεση ελάφρυνση για τον καταναλωτή, αλλά και ως προσπάθεια περιορισμού της μετακύλισης του ενεργειακού κόστους στην υπόλοιπη οικονομία.

Η ίδια η κυβέρνηση, πάντως, έχει χαρακτηρίσει τα μέτρα για τα καύσιμα προσωρινά και στοχευμένα, ενώ η μέχρι σήμερα παρέμβαση στο ντίζελ αποτελεί ήδη σημαντική δημοσιονομική δαπάνη.

Η μεγάλη εξίσωση του πετρελαίου θέρμανσης

Παράλληλα, ένα μεγάλο στοίχημα βρίσκεται στο πετρέλαιο θέρμανσης. Ο πρωθυπουργός έχει προαναγγείλει ότι χωρίς νέα παρέμβαση η τιμή εκκίνησης στις 15 Οκτωβρίου θα μπορούσε να κινηθεί κοντά στα 2 ευρώ το λίτρο, επίπεδο που η κυβέρνηση θεωρεί μη αποδεκτό. Παράλληλα, έχει θέσει ως σημείο αναφοράς την περσινή τιμή κλεισίματος, περίπου στα 1,75 ευρώ το λίτρο.

Η τελική τιμή στην αντλία δεν εξαρτάται, βέβαια, από έναν μόνο παράγοντα. Διαμορφώνεται από τη διεθνή τιμή του προϊόντος, την ισοτιμία ευρώ-δολαρίου, τη φορολογία, τα περιθώρια της αγοράς και, στην περίπτωση της νέας παρέμβασης, από τη συμμετοχή του Δημοσίου και των διυλιστηρίων.

Σημαντική είναι και η φορολογική παράμετρος. Συγκεκριμένα, από τις 15 Οκτωβρίου ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης στο πετρέλαιο θέρμανσης ανέρχεται στα 280 ευρώ ανά 1.000 λίτρα, έναντι 410 ευρώ για το πετρέλαιο κίνησης.

Η κυβέρνηση έχει ήδη προαναγγείλει ότι στην προσπάθεια συγκράτησης της τιμής θα υπάρξει και συμμετοχή των διυλιστηρίων. Ουσιαστικά, ο πρωθυπουργός έχει μάλιστα συνδέσει την επιλογή αυτή με την επιδίωξη να περάσει μεγαλύτερο μέρος της στήριξης απευθείας στην τιμή της αντλίας.

Δύο διαφορετικές ενισχύσεις, δύο διαφορετικές δεξαμενές δικαιούχων

Η παρέμβαση στο πετρέλαιο θέρμανσης δεν θα πρέπει να συγχέεται, πάντως, με το επίδομα θέρμανσης. Πρόκειται για δύο διαφορετικά εργαλεία. Η επιδότηση στην αντλία μειώνει οριζόντια την τιμή του πετρελαίου για όσους το αγοράζουν. Το επίδομα θέρμανσης, αντίθετα, λειτουργεί με εισοδηματικά, περιουσιακά και άλλα κριτήρια και αφορά περισσότερες μορφές θέρμανσης.

Η υφιστάμενη πολιτική επιδόματος περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, πετρέλαιο θέρμανσης, φυσικό αέριο, υγραέριο, καυσόξυλα, βιομάζα και ηλεκτρική ενέργεια. Κατά την προηγούμενη περίοδο, το επίδομα καταβλήθηκε σε 868.466 δικαιούχους.

Αυτό δημιουργεί μια κρίσιμη παράμετρο στον σχεδιασμό της νέας παρέμβασης καθώς η ενίσχυση στην αντλία αφορά μόνο όσους χρησιμοποιούν πετρέλαιο θέρμανσης, ενώ η αύξηση του επιδόματος μπορεί να λειτουργήσει ως το δεύτερο, πιο στοχευμένο ανάχωμα για τα νοικοκυριά που χρησιμοποιούν διαφορετικά μέσα θέρμανσης.

Η τέταρτη μεταβλητή: Τα διυλιστήρια

Στην εξίσωση μπαίνει πλέον και η συμμετοχή της αγοράς. Η κυβέρνηση έχει αφήσει σαφές ότι επιδιώκει να υπάρξει συνεισφορά των διυλιστηρίων στη συγκράτηση της τιμής, ώστε να περιοριστεί η ανάγκη για πρόσθετη κρατική δαπάνη.

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή η διεθνής αγορά πετρελαίου παραμένει εξαιρετικά ευμετάβλητη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι το νέο ενεργειακό σοκ έχει αναζωπυρώσει τις πληθωριστικές πιέσεις, ενώ εκτιμά ότι τα δημοσιονομικά περιθώρια είναι περιορισμένα και ότι οι παρεμβάσεις πρέπει να σχεδιάζονται με τρόπο που να μην τροφοδοτεί περαιτέρω τον πληθωρισμό.

Το ευρωπαϊκό “ταβάνι”

Εδώ βρίσκεται και η δυσκολότερη πλευρά της εξίσωσης. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, με βάση όσα καταγράφηκαν και στο Άτυπο Συμβούλιο των υπουργών Ενέργειας, στο Δουβλίνο, την Τρίτη 29/0, δεν αποκλείουν τις παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση του ενεργειακού σοκ. Αντίθετα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει παρουσιάσει εργαλεία για τη στήριξη καταναλωτών και επιχειρήσεων, αλλά επιμένει στην ανάγκη τα μέτρα να είναι προσωρινά και στοχευμένα.

Ακόμη πιο αυστηρή είναι η προσέγγιση του Ευρωπαϊκού Δημοσιονομικού Συμβουλίου, το οποίο έχει προειδοποιήσει έναντι της διεύρυνσης των εξαιρέσεων από τους δημοσιονομικούς κανόνες και έχει υπογραμμίσει την ανάγκη τα μέτρα για το ενεργειακό σοκ να είναι προσωρινά, στοχευμένα και δημοσιονομικά αντισταθμισμένα.

Για την Αθήνα, συνεπώς, η πρόκληση δεν είναι μόνο να βρεθεί το ποσό της επιδότησης. Είναι να σχεδιαστεί ένα μέτρο που δε θα οδηγήσει σε δημοσιονομικό ρίσκο και βέβαια θα έχει και πολιτικά αποτελέσματ καθώς έρχονται και εκλογές.

Η ευρωπαϊκή διάσταση της κρίσης

Το πρόβλημα, πάντως, ξεπερνά τα ελληνικά σύνορα. Στην άτυπη σύνοδο των υπουργών Ενέργειας στο Δουβλίνο, ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν υπογράμμισε ότι οι τιμές παραμένουν ιδιαίτερα ασταθείς εξαιτίας της γεωπολιτικής κατάστασης και προειδοποίησε ότι το σημερινό επίπεδο τιμών δεν πρέπει να καταστεί η νέα κανονικότητα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να συνδυάσει τη βραχυπρόθεσμη ανακούφιση νοικοκυριών και επιχειρήσεων με πιο μόνιμες αλλαγές στην ενεργειακή ασφάλεια, την εξοικονόμηση, τις διασυνδέσεις και την ηλεκτροποίηση της οικονομίας.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η παρέμβαση της ελληνικής πλευράς για την ανάγκη επανεξέτασης της ευρωπαϊκής στρατηγικής ενεργειακής ασφάλειας. Ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκος Τσάφος έχει θέσει στο επίκεντρο ζητήματα όπως η δυναμικότητα διύλισης, η επάρκεια αποθεμάτων και η ανάγκη για περισσότερα stress tests στην αγορά ενέργειας.

Το κρίσιμο ερώτημα

Πάντως, η σημερινή απόφαση αναμένεται να αποτελέσει ένα συνδυασμό τεσσάρων παραμέτρων. Δηλαδή, όσο θα μειωθεί η τιμή στην αντλία, πόσο θα κοστίσει στον Προϋπολογισμό, πόσο θα συνεισφέρει η αγορά και για πόσο χρονικό διάστημα θα παραμείνει σε ισχύ το μέτρο.