Σύνοδος Κορυφής: Ο δύσκολος γρίφος, η ακριβή μπύρα και στο τέλος ο καθένας μόνος

Οι ηγέτες της ΕΕ που συναντώνται στις Βρυξέλλες καλούνται να βρουν τη χρυσή τομή ανάμεσα στο αίτημα για για ισχυρότερη βιομηχανική προστασία με προσιτή ενέργεια και έναν λειτουργικό προϋπολογισμό, χωρίς να υποχωρήσει η στήριξη προς την Ουκρανία.

Πόσο ρεαλιστική είναι η επίλυση αυτού του γρίφου;

Οι οικονομικές αδυναμίες της Ευρώπης βρίσκονται στο επίκεντρο των συζητήσεων, καθώς οι ηγέτες των κρατών – μελών αντιμετωπίζουν τρεις στενά συνδεδεμένες προκλήσεις: τον ανταγωνισμό από την Κίνα, την επίμονα ακριβή ενέργεια και τις διαφωνίες για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της Ένωσης.

Η άμεση πίεση προέρχεται από τη βιομηχανία. Σύμφωνα με το Reuters, οι κατασκευαστές αποδίδουν το κλείσιμο εργοστασίων στην αύξηση των κινεζικών εξαγωγών, την ώρα που οι κυβερνήσεις έχουν να αντιμετωπίσουν τις αυξανόμενες ανησυχίες από τον κόσμο της εργασίας για την απασχόληση και την ανταγωνιστικότητα. Ο πολιτικός κίνδυνος είναι σαφής. Όταν η οικονομική κατάσταση επιδεινώνεται, όταν οι ισχύοντες προτάσεις και πρακτικές κυβερνησιμότητας δεν βρίσκουν στόχο, τότε ο λαϊκισμός ανθεί. Και εν προκειμένω, η ακροδεξιά.

Η πρόσφατη συμφωνία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με το Πεκίνο για τον περιορισμό των εισαγωγών κινεζικών υβριδικών αυτοκινήτων, ήταν ένα καλό βήμα.

Αυτό, δεν αρκεί από μόνο του ωστόσο για να λύσει τα προβλήματα έναντι του ασιατικού “γίγαντα”. Οι χημικές βιομηχανίες, ο χάλυβας και τα βαριά βιομηχανικά μηχανήματα εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχία, γεγονός που δείχνει ότι τα προβλήματα της Ευρώπης εκτείνονται πολύ πέρα από την αυτοκινητοβιομηχανία, όπως εύστοχα σημειώνει το EU Today.

Το Βερολίνο, που στο παρελθόν ήταν πολέμιος των ευρωπαϊκών δασμών στα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα, στηρίζει τώρα τις γαλλογερμανικές προτάσεις για αυστηρότερη δράση, μεταξύ άλλων για τα χημικά και τα πλαστικά συσκευασίας PET. Η μετατόπιση αυτή θα μπορούσε να ενισχύσει τη διαπραγματευτική θέση των Βρυξελλών. Μια κοινή προσέγγιση θα έκανε την απειλή εμπορικών αντιμέτρων, πιο αξιόπιστη.

Εξίσου απαιτητική πρόκληση είναι η ενέργεια. Όπως μεταδίδει το Reuters, τα προσχέδια των συμπερασμάτων της συνόδου κορυφής δείχνουν πως οι ηγέτες σκέφτονται να δώσουν μια προσωρινή παράταση (1 χρόνος αναβολή) στους περιβαλλοντικούς κανόνες για το μεθάνιο στο εισαγόμενο πετρέλαιο και αέριο. Αυτό γίνεται για να μην ακριβύνει κι άλλο το καύσιμο αυτή τη στιγμή.

Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις διστάζουν να επενδύσουν, επειδή δεν έχουν καμία βεβαιότητα για το πόσο θα πληρώνουν το ρεύμα και το αέριο τα επόμενα χρόνια καθώς προς ώρας, λείπει ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός. Τα ισχυρότερα ηλεκτρικά δίκτυα, η ταχύτερη παραγωγή νέων μορφών ενέργειας και οι σταθερές τιμές είναι ζητήματα που οι ηγέτες καλούνται να διευθετήσουν άμεσα.

Ο δύσκολος γρίφος

Παράλληλα, η ενεργειακή πολιτική πρέπει να βαδίζει χέρι-χέρι με την εμπορική προστασία.

Αν η Ευρώπη υψώσει εμπορικά εμπόδια στα φθηνά εισαγόμενα προϊόντα για να προστατεύσει τα εργοστάσιά της, αλλά το λειτουργικό τους κόστος παραμείνει πανάκριβο λόγω της ενέργειας, τα αποτελέσματα θα είναι ελάχιστα. Αντίστοιχα, ούτε η φθηνή ενέργεια από μόνη της μπορεί να αναπληρώσει τη ζημιά αν οι ξένες χώρες συνεχίσουν τον αθέμιτο ανταγωνισμό.

Αν αυτά τα δύο προβλήματα αντιμετωπιστούν ξεχωριστά, η Ευρώπη κινδυνεύει να ξοδέψει πολλά χρήματα χωρίς να λύσει την ουσιαστική βιομηχανική της αδυναμία.

Όλη αυτή η εξίσωση προσκρούει στη σκληρή πραγματικότητα του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού για την περίοδο 2028- 2034. Όλες οι κυβερνήσεις θέλουν η ΕΕ να αναλάβει μεγάλες πρωτοβουλίες, αλλά τα πράγματα δυσκολεύουν όταν πρέπει να αποφασιστεί ποιος θα “πληρώσει τον λογαριασμό”. Οι πλουσιότερες χώρες αρνούνται να αυξήσουν τις εισφορές τους, ενώ άλλες αντιδρούν σε ενδεχόμενες περικοπές των κονδυλίων που ήδη λαμβάνουν.

Σε όλα αυτά προστίθεται και η πιεστική ανάγκη για τη συνέχιση της χρηματοδότησης προς την Ουκρανία. Η παρουσία του Βολόντιμιρ Ζελένσκι στις συζητήσεις υπενθυμίζει ότι η Ευρώπη καλείται να αποδείξει στην πράξη αν οι πολιτικές της δεσμεύσεις έναντι του Κιέβου, μπορούν να αντέξουν, την ώρα που οι ακροδεξιές δυνάμεις ανεβαίνουν σε δημοτικότητα προσπαθώντας να εκμεταλλευτούν όλα τα “κενά”.

Είναι χαρακτηριστικό πως ο Ολλανδός πρωθυπουργός είπε προς τη Λεπέν πριν την έναρξη της Συνόδου: “Αν θέλετε να γίνετε ηγέτης της Γαλλίας, θα πρέπει να συνειδητοποιήσετε ότι θα πρέπει να βοηθήσετε να διατηρηθεί η Ευρώπη και η Ουκρανία ασφαλής από τη ρωσική επιθετικότητα”.

Από την άλλη, υπάρχουν και ασόβαρες προτάσεις. Όπως αυτή του Λετονού πρωθυπουργού. 

“Μία μπύρα λιγότερη τον χρόνο για κάθε Ευρωπαίο” θα βοηθούσε στην κάλυψη του κόστους της πολεμικής στήριξης προς την Ουκρανία, ανέφερε… “Αυτή η μία μπύρα είναι απλώς ένα έξοδο [για τους πολίτες της ΕΕ]. Για την Ουκρανία, είναι το τίμημα μιας ζωής. Εμείς πίνουμε λιγότερο, οι δικές τους ζωές σώζονται”, δήλωσε.

Το ζητούμενο λοιπόν για την εν λόγω σύνοδο είναι αν θα καταφέρει να διατυπώσει μια σοβαρή, ενιαία στρατηγική με βάθος χρόνου, συνδυάζοντας όσο το δυνατόν πιο φθηνή ενέργεια, εγχώρια παραγωγή και εξωτερική πυγμή.

Διπλωμάτες δήλωσαν στο POLITICO πάντως ότι ο κύριος στόχος των ηγετών είναι να εκφράσουν την απογοήτευσή τους προς την Επιτροπή, η οποία έχει προσφέρει περιορισμένες λύσεις για να μειώσει την πίεση στους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις. Ωστόσο, αναγνωρίζουν ότι η Επιτροπή έχει λίγους μοχλούς για να μειώσει τις τιμές.

Σφαγή για τον προϋπολογισμό – Οι αντίθετες τάσεις

Η Ευρώπη έχει κάποιες επιλογές στα χέρια της – όπως να επιτρέψει στα κράτη να δανειστούν και να ξοδέψουν πιο εύκολα χρήματα χαλαρώνοντας τους δημοσιονομικούς κανόνες όπως έχουν ζητήσει Ιταλία και Ελλάδα, να δώσει επιδοτήσεις για πράσινη ενέργεια ή να επιτρέψει μειώσεις φόρων. Όμως, καμία από αυτές τις λύσεις δεν είναι εύκολη. Άλλες αργούν πολύ να φέρουν αποτελέσματα και άλλες (όπως οι ελαφρύνσεις στους φόρους) έχουν ήδη “στεγνώσει” τα ταμεία των κρατών, ενώ χρειάζεται βούληση και από τα πιο ανεπτυγμένα κράτη για να στηρίξουν τον προϋπολογισμό. Πράγμα πολύ ακανθώδες.

Για παράδειγμα, ο Σουηδός πρωθυπουργός δήλωσε ότι η τρέχουσα πρόταση της ΕΕ για τον επταετή προϋπολογισμό είναι “απαράδεκτη” και πως θα αύξανε την καθαρή συνεισφορά της Σουηδίας κατά 60%. Τα ίδια είπε και ο Ούγγρος ομόλογός του.

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε ότι δεν αναμένει συμφωνία μέχρι το Σαββατοκύριακο, αν και ελπίζει ότι οι ηγέτες θα μπορέσουν να συμφωνήσουν μέχρι το τέλος του έτους. Δήλωσε ότι ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ πρέπει να μειωθεί “σημαντικά” και είπε πως η πρόταση της Ιρλανδίας είναι στη σωστή κατεύθυνση. Συγκεκριμένα, η πρόταση της Ιρλανδίας (η οποία κατέχει την προεδρία) προβλέπει μείωση κατά περίπου 8% στον επταετή μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ (2028-2034), που μεταφράζεται σε περικοπές δαπανών ύψους 141 έως 159 δισεκατομμυρίων ευρώ. Η Ιρλανδία μάλιστα ζήτησε να κοπούν κονδύλια από την ευρωπαϊκή άμυνα και να γίνουν μικρότερες περικοπές σε Γεωργία και Περιφέρειες.

Η Γερμανία και οι σύμμαχοί της θεωρούν ότι το 3% στη γεωργία και τη συνοχή είναι πολύ μικρή μείωση και αρνούνται τις περικοπές στην άμυνα.

Σε ό,τι αφορά, τέλος, τη χώρα μας, η Αθήνα λέει “ναι” στο να δώσει η Ευρώπη περισσότερα χρήματα για νέες ανάγκες, όπως η άμυνα, η ασφάλεια και η τεχνολογία. Όμως, απαιτεί να μην κοπούν τα κονδύλια από τους αγρότες (ΚΑΠ) και από τα έργα ανάπτυξης στις περιφέρειες (Πολιτική Συνοχής). Παράλληλα, δηλώνει πρόθυμη να συζητήσει νέους τρόπους για να μαζευτούν αυτά τα χρήματα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με ένα νέο πακέτο ιδίων πόρων, αρκεί ο λογαριασμός να μην πέσει στις πιο επιβαρυμένες χώρες.

Συνοψίζοντας, τα θέματα που θα είναι παράγοντες σύγκρουσης όχι σε αυτή τη Σύνοδο αλλά για μήνες, είναι τα εξής: Η άρνηση περικοπών για τον Νότο, η άρνηση να μπουν περισσότερα λεφτά από τις πιο “φειδωλές χώρες”, ο φόβος για νέους ευρωπαϊκούς φόρους σε ρύπους και στα πλαστικά ή στις πολυεθνικές, η στήριξη προς την Ουκρανία, και η αναποτελεσματικότητα απέναντι σε ΗΠΑ και Κίνα.

Να σημειωθεί πως ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν αποδυναμώσει τη δέσμευσή τους να εξασφαλίσουν μια συμφωνία για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της Ένωσης μέχρι το τέλος του έτους, σύμφωνα με σχέδιο συμπερασμάτων του Συμβουλίου που περιήλθε σε γνώση του POLITICO. Αρκετές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ιταλίας και της Γαλλίας, κάλεσαν την ομάδα του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να αφαιρέσει από τα συμπεράσματα του Συμβουλίου την αναφορά στην “επίτευξη τελικής συμφωνίας έως το τέλος του έτους”.

Η ακροδεξιά δεν είναι επίσημα στην ατζέντα, αλλά σίγουρα έχει χώρο και τρίβει τα χέρια της.