Αποσυνάγωγος (στη συζήτηση για την εταιρική ευθύνη)

Ο keynote speaker εξηγεί στο απαστράπτον κοινό ότι η βιώσιμη ανάπτυξη δεν είναι πολυτέλεια αλλά κοινή λογική και – επιπλέον – εξαιρετική επιχειρηματική επιλογή, μιας και εξασφαλίζει good business (άσε που there is no good business on a dead planet). Αναφέρεται στη χρήση των ESGs, στην ανάγκη να ενσωματωθούν στη στρατηγική της επιχείρησης, να υιοθετηθούν “από ψηλά”. Κλείνει με παραδείγματα, τσιτάτα, ατάκες και κερδίζει ενθουσιώδες χειροκρότημα.

Ακολουθούν πάνελ συζήτησης, κυρίως χορηγούμενα, όπου λαμπεροί ομιλητές εξηγούν πόσο ψηλά στις προτεραιότητες του ομίλου που εκπροσωπούν βρίσκεται η εταιρική κοινωνική ευθύνη, πόσο ευθυγραμμισμένος είναι ο όμιλος με τα ESGs και την επιμονή με την οποία προσπαθούν να απαλείψουν τον παλιό τρόπο σκέψης χωρίς όμως να επηρεαστεί αρνητικά η κερδοφορία. Σε επόμενο πάνελ χειροκροτάμε το επιτυχημένο rebranding ομίλου που εξαγοράστηκε (και άλλαξε χρώμα) ενώ στο κοινό συζητιέται το μέγεθος της αντίστοιχης διαφημιστικής καμπάνιας. Άκουσα να λένε για εκατοντάδες εκατομμύρια, αλλά πού να ξέρω; Ομολογώ ότι δυσκολεύομαι να κατανοήσω τη σύνδεση του rebranding ενός σήματος και τη βιωσιμότητα και τα ESGs, αλλά αυτό πιθανότατα οφείλεται στο γεγονός ότι είμαι αποσυνάγωγος.

Συχνά, κρίνοντας από το μέγεθος της βαρεμάρας και το ύψος της έπαρσης, μπορείς να συνάγεις με ασφάλεια αν το τραπέζι είναι χορηγούμενο, ήτοι εξασφαλισμένο, ή αν όντως προσπαθεί να πει κάτι ενδιαφέρον στο κοινό και άρα έχει κίνητρο να κρατήσει ζωντανό το ενδιαφέρον.

Βρέθηκα επανειλημμένα σε συνέδρια για τη βιώσιμη ανάπτυξη, με ειδική μνεία και έμφαση στην κλιματική αλλαγή και χορηγούς εταιρείες ορυκτού αερίου, πετρελαίου, εταιρείες εμφιάλωσης και νομίζω ότι ήμουν ο μόνος που έβλεπα κάτι το οξύμωρο. Το υπόλοιπο κοινό έδειχνε πεισμένο ότι με τα σημαντικά βήματα και πρωτοβουλίες που έλαβαν, ο (κάθε) όμιλος συνεχίζει στο μονοπάτι της επιτυχίας. Φαίνεται ότι συχνά η βιωσιμότητα μιας επιχειρηματικής/ παραγωγικής δραστηριότητας γίνεται συνώνυμο της βιωσιμότητας της κοινωνίας, του περιβάλλοντος, του ίδιου του πλανήτη. Έτσι, εύκολα θα συναντήσει κάποιος εταιρείες εμφιάλωσης (ναι, μιλάμε για τα πλαστικά μπουκάλια μίας χρήσης, που στο 99% των περιπτώσεων είναι εντελώς αχρείαστα) να παινεύονται για τις περιβαλλοντικές επιδόσεις τους ή να βραβεύονται για αυτές! Πρόσφατα, εταιρεία αναψυκτικών (πάντα σε συσκευασίες μιας χρήσης) διαφημίζει το νέο οικολογικό της concept συσκευασίας, όπου οι συσκευασίες μιας χρήσης ενώνονται με χαρτί, αντί για πλαστικό…

Ας μην είμαστε άδικοι όμως με τις εταιρείες, αφού έχουμε συστημικές τράπεζες με περήφανη περιβαλλοντική ατζέντα, ενώ το αντίστοιχο “πράσινο” χαρτοφυλάκιο με δυσκολία φτάνει το 10% των χρημάτων που ρίχνουν στην αγορά. Όσο για το υπόλοιπο 90%, ε, αυτό είναι εντελώς μαύρο κι άραχνο, ήτοι συμβατικές επενδύσεις με υψηλή ενεργειακή ένταση, χαμηλή ενεργειακή απόδοση, μεγάλο ανθρακικό αποτύπωμα.

Προσφάτως, το Χρηματιστήριο Αθηνών φαίνεται ότι έπαψε τον χρηματιστηριακό δείκτη ATHEX ESG, ο οποίος χρησιμοποιούνταν ως εργαλείο “ξεπλύματος” (greenwashing) πετρελαϊκών εταιρειών και μεγάλων ρυπαντών που φιγουράριζαν ως κορυφαίες με βάση τις περιβαλλοντικές τους επιδόσεις και συνέχαιραν εαυτούς. Όχι, δεν φταίνε τα ESG, τα οποία μπορούν να αποτελέσουν εξαιρετικό εργαλείο για την προώθηση της βιωσιμότητας. Φταίει αποκλειστικά και μόνο ο χυδαίος, ο φτηνός τρόπος με τον οποίο κάθε πρόταση για αλλαγή παραποιείται ώστε τελικά… να μην αλλάξει τίποτα. Λες και υπάρχει μια άγραφη συμφωνία να μην αλλάξει το παραμικρό, να συνεχίσουμε όπως είμαστε. Κι όμως, η επιστήμη είναι σαφής: χρειάζεται να προχωρήσουμε με γρήγορα και αποφασιστικά βήματα στην απανθρακοποίηση της οικονομίας (με κοινωνικά δίκαιο τρόπο), χρειάζεται να προστατεύσουμε τη βιοποικιλότητα και να αποκαταστήσουμε τη φύση, χρειάζεται να μειώσουμε τη χρήση φυσικών πόρων (ήτοι να καταναλώνουμε λιγότερο)! Χρειαζόμαστε να επαναπροσδιορίσουμε την ανάπτυξη πέρα από το ΑΕΠ.

Με τούτα και μ’ εκείνα, δεν είναι να απορεί κανείς για το πόσο έχει δυσφημιστεί η βιώσιμη ανάπτυξη, για το πόσο έχει αμφισβητηθεί η πράσινη μετάβαση, αλλά και για το πώς έχει καλλιεργηθεί η βεβαιότητα ότι οι πράσινες πολιτικές, η καθαρή ενέργεια και τα βιολογικά προϊόντα, απλώς φέρνουν κέρδη σε μεγαλόσχημους και αυξημένα κόστη για την κοινωνία, ότι με χάρτινα καλαμάκια και παγουράκι δεν πρόκειται να αλλάξει κάτι. Κυνισμός; Καθόλου. Απλώς συνδέστε τα πολλά σημάδια εκεί έξω, και η μαγική εικόνα που δημιουργείται είναι αυτή. Δυστυχώς.

Στο μεταξύ, η κλιματική αλλαγή αγνοεί τόσο τις επιχειρηματικές επιλογές των επιχειρηματικών ομίλων που προσπαθούν να αποφύγουν (όπως ο διάολος το λιβάνι) την καθ’ όλα απαραίτητη πράσινη μετάβαση, την απανθρακοποίηση της οικονομίας. Η κλιματική αλλαγή αδιαφορεί για τα προσωρινά κέρδη των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στις εξορύξεις ή στην κατασκευή έργων αποθήκευσης υγροποιημένου αερίου, αγωγών μεταφοράς κοκ. Η κλιματική αλλαγή, ακολουθώντας αδιαπραγμάτευτους νόμους της φυσικής, κάνει αισθητά τα αποτελέσματα της συνεχούς και εμμονικής εξάρτησής μας από τα ορυκτά καύσιμα. Δυστυχώς, οι επιπτώσεις της είναι βαρύτερες, σημαντικότερες, γι’ αυτούς που συμβάλλουν λιγότερο τόσο στο πρόβλημα (χρήση ορυκτών καυσίμων) όσο και στα κέρδη.

Άτιμη ζωή και άδικη.

* Ο Νίκος Χαραλαμπίδης είναι ο Γενικός Διευθυντής του ελληνικού γραφείου της Greenpeace