Αιγυπτιακό παζάρι για την ΑΟΖ

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο στάθηκε τελικά η αφορμή για να ξεκινήσουν και πάλι συνομιλίες για την επέκταση της οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου. 

Δηλαδή για επέκταση της συμφωνίας του 2020 προφανώς προς τα ανατολικά, δηλαδή προς το Καστελλόριζο, δεδομένου ότι δυτικά μένουν μόνο 7 ναυτικά μίλια άνευ οριοθέτησης.

“Απέναντι στην κύρωση μίας ήδη υφιστάμενης και άκυρης συμφωνίας Λιβύης- Τουρκίας, θα υπάρξει συζήτηση για νέα ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία που θα καταλαμβάνει νέες θαλάσσιες ζώνες”, τονίζουν άλλωστε κυβερνητικά στελέχη.

Υπενθυμίζεται ότι το 2020 Ελλάδα – Αίγυπτος προχώρησαν σε μερική οριοθέτηση ΑΟΖ μεταξύ του 26ου και 28ου μεσημβρινού και με μειωμένη επήρεια Ρόδου, Καρπάθου, Κάσου και ανατολικής Κρήτης.

Η Αίγυπτος δεν ήθελε τότε να πάει κόντρα στην Τουρκία για το Καστελλόριζο. Άλλωστε και το Κάιρο υποστηρίζει ότι η μέση γραμμή πρέπει να υφίσταται προσαρμογές ανάλογα με την περίσταση.

Μάλιστα τον Ιούλιο του 2025 η Αίγυπτος είχε αποστείλει ρηματική διακοίνωση στην ελληνική πρεσβεία στο Κάιρο, αντιδρώντας στο Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό και αμφισβητώντας την πλήρη εφαρμογή της μέσης γραμμής για τον καθορισμό ΑΟΖ.

Η Αθήνα είχε επιλέξει το 2020 να συμφωνήσει έστω και σε μερική οριοθέτηση ως απάντηση στην υπογραφή της συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ της Τουρκίας και της κυβέρνησης της Τρίπολης. Και είχε αποδεχθεί μειωμένη επήρεια ΑΟΖ Κρήτης και Ρόδου κατά 13% σε σχέση με τη μέση γραμμή. 

Εξαρχής βέβαια στόχος της ελληνικής πλευράς ήταν να προχωρήσει η οριοθέτηση ΑΟΖ προς τα ανατολικά. Οι συζητήσεις όμως είχαν παγώσει, ακριβώς λόγω των διαφωνιών όσον αφορά στην εφαρμογή της μέσης γραμμής για τον καθορισμό ΑΟΖ, αλλά και επειδή το Κάιρο δεν ήθελε να μπει στο μάτι της Άγκυρας.

Γιατί η Αίγυπτος είπε τώρα το “ναι” σε επέκταση της οριοθέτησης ΑΟΖ

Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των αντιπροσώπων της Λιβύης προκάλεσε όμως την οργή της κυβέρνησης Σίσι. Διότι όχι μόνο το τουρκολιβυκό μνημόνιο αμφισβητεί και τη δική τους ΑΟΖ. Αλλά και γιατί η Αίγυπτος θέλει να έχει ρόλο και λόγο στη γειτονική της Λιβύη και το είχε επιτύχει αυτό μέσω της οικογένειας Χαφτάρ που ελέγχει το ανατολικό κομμάτι της χώρας.

Ο πραγματικός λόγος που μέχρι πρότινος η Βουλή της Λιβύης δεν κύρωνε το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 ήταν μάλιστα η πίεση της Αιγύπτου. Παρότι όμως η πλευρά Χαφτάρ ήταν εξαρτημένη από την Αίγυπτο για πολεμοφόδια και προμήθειες, αποφάσισε τελικά να επιλέξει τη συμμαχία με την Τουρκία.

Η τουρκική παρέμβαση στη Λιβύη είναι λοιπόν που ξεπάγωσε τη συζήτηση για την επέκταση της συμφωνίας μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ Ελλάδας- Αιγύπτου.

Η έναρξη των συζητήσεων ανακοινώθηκε μετά από τηλεφωνική επικοινωνία των υπουργών Εξωτερικών της Ελλάδας και της Αιγύπτου, Γιώργου Γεραπετρίτη και Μπάντρ Αμπντελάτι, οι οποίοι καταδίκασαν την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Λιβύης και εξέφρασαν τον σεβασμό των δύο χωρών στο δίκαιο της θάλασσας.

Από τη στιγμή που θα ξεκινήσουν οι τεχνικές συνομιλίες, το νερό θα έχει μπει στο αυλάκι και δεν είναι πιθανόν η Αίγυπτος να κάνει πίσω. Φαίνεται άλλωστε ότι έχει αποφασίσει πως οι ηγεμονικές βλέψεις της Τουρκίας στην ανατολική Μεσόγειο και το θεώρημα της “Γαλάζιας Πατρίδας” απειλούν και τη δική της ισχύ στην περιοχή. Αν και φυσικά η Αίγυπτος δεν σταματά να έχει διπλωματικές επαφές με την Άγκυρα, όπου θα βρεθεί σήμερα ο Αμπντελάτι.

Η συνεργασία της Αιγύπτου με την Ελλάδα όμως συνεχίζεται και γίνεται ακόμη πιο στενή. Άλλωστε η Ελλάδα και η Κύπρος κρατούν τα κλειδιά της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης και της οικονομικής και ενεργειακής συνεργασίας με την ΕΕ. 

Υπενθυμίζεται ότι κατά την άτυπη τριμερή Ελλάδας- Κύπρου- Αιγύπτου στο Ελ Αλαμέιν στις 8 Σεπτεμβρίου, Μητσοτάκης- Χριστοδουλίδης- Αλ Σίσι είχαν συζητήσει τόσο για την ευρωπαϊκή οικονομική βοήθεια προς το Κάιρο όσο και για το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Αιγύπτου – Ελλάδας (GREGY) για τη μεταφορά “πράσινης ενέργειας” από την Αίγυπτο προς την Ευρώπη, αλλά και τη συνεργασία στον τομέα του φυσικού αερίου.

Τι θα ζητήσει η Αίγυπτος – Τι μπορεί να κερδίσει η Ελλάδα

Οι συζητήσεις για επέκταση της οριοθέτησης ΑΟΖ Ελλάδας – Αιγύπτου προβλέπεται όμως να εξελιχθούν σε παζάρι. Για να δεχθεί η Αίγυπτος και οριοθέτηση ΑΟΖ στο Καστελλόριζο, κάτι που θα τη φέρει σε σύγκρουση με την Τουρκία, γαλάζια στελέχη με γνώση των διπλωματικών θεμάτων εκτιμούν ότι θα ζητήσει ακόμη μεγαλύτερο κομμάτι από το 13% επιπλέον που είχε πάρει το 2020, ενδεχομένως 20%- 25% επιπλέον της μέσης γραμμής.

Αυτό βέβαια θα σημαίνει μειωμένη επήρεια του Καστελλόριζου. Όμως με τη συμφωνία του 2020 η Ελλάδα ούτως ή άλλως έχει αποδεχθεί μειωμένη επήρεια της Κρήτης και της Ρόδου. Για την Αθήνα φαίνεται άλλωστε ότι αποτελεί προτεραιότητα μία συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ και του Καστελλόριζου, με την οποία θα απαντηθεί ο ισχυρισμός της Τουρκίας ότι τα νησιά και ειδικότερα τα Δωδεκάνησα δεν έχουν δική τους υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ ή ότι έχουν πολύ μικρή επήρεια.

Επέκταση της συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ Ελλάδας- Αιγύπτου προς τα ανατολικά θα σημάνει και αμφισβήτηση της θεωρίας της “Γαλάζιας Πατρίδας”, η οποία υποστηρίζει ότι η τουρκική υφαλοκρηπίδα εκτείνεται μέχρι τη μέση γραμμή της ανατολικής Μεσογείου, αφού όπως προαναφέρθηκε η Άγκυρα αγνοεί την επήρεια των ελληνικών νησιών.

Όμως στο παζάρι αυτό η Ελλάδα δεν μπορεί να κάνει πίσω από το σημείο όπου η ελληνική ΑΟΖ εφάπτεται με την ΑΟΖ της Κύπρου στο τριεθνές με την Αίγυπτο. Διότι διαφορετικά δεν μπορεί να ανακηρύξει ΑΟΖ με την Κύπρο.

Στις σχέσεις Ελλάδας- Αιγύπτου παραμένει δε “αγκάθι” η Μονή Σινά. Η συμφωνία που είχε υποσχεθεί το 2025 ο Άμπντελ Φατάχ Αλ Σίσι στον Κυριάκο Μητσοτάκη δεν έχει υπογραφεί, με αφορμή και το διχασμό των μοναχών. Αλλά ακόμη και να ήθελε η Αθήνα να αφήσει το θέμα στην άκρη προκειμένου να πάρει την ΑΟΖ στο Καστελλόριζο, η κυβέρνηση δεν μπορεί να χρεωθεί την απώλεια της αρχαιότερης ελληνορθόδοξης μονής.

Ομόθυμη αντίδραση στο τουρκολιβυκό… πλην ΗΠΑ

Παρότι η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι επί της ουσίας δεν αλλάζει τίποτε με την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 από τη Βουλή της Λιβύης, σπεύδει να δημιουργήσει ένα διπλωματικό κλοιό κατά της εφαρμογής του. 

Κυβερνητικά στελέχη επισημαίνουν ειδικότερα ότι απέναντι στην κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου έχει υπάρξει ομόθυμη αντίδραση από ευρωπαϊκούς θεσμούς και χώρες.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδουν στην άμεση αντίδραση των προέδρων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, του Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μετσόλα. Καθώς και στην -πρωτοφανή όπως σημειώνουν- στήριξη από όλα τα 27 μέλη της ΕΕ μέσω της κοινής δήλωσης.

Οι ίδιες πηγές προαναγγέλουν ότι η Ελλάδα θα θέσει θέμα συνεπειών τόσο για τη Λιβύη όσο και για την Τουρκία τόσο ενώπιον της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και του ΟΗΕ. Ενώ δεν κρύβουν την ικανοποίηση της Αθήνας για την έναρξη συνομιλιών με την Αίγυπτο για επέκταση της οριοθέτησης ΑΟΖ.

Αμήχανη σιωπή πάντως επικρατεί στο κυβερνητικό στρατόπεδο για την ανακοίνωση του State Department, καθώς παρά τις προσδοκίες από την προσφατη επίσκεψη του Αμερικανού ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, οι ΗΠΑ κράτησαν ίσες αποστάσεις και ουσιαστικά προέτρεψαν Ελλάδα και Τουρκία να “τα βρουν” διμερώς και όχι με βάση το διεθνές δικαιο. 

Γεγονός ακόμη πιο ανησυχητικό σε συνδυασμό με τις πληροφορίες για συμμετοχή στην προσέγγιση Αγκυρας- Βεγγάζης του Αμερικάνου πρέσβη στην Τουρκία Τομ Μπάρακ και του Μασάντ Μπούλος, Αμερικανολιβανέζου επιχειρηματία, συμπέθερου του Ντόναλντ Τραμπ και ειδικού συμβούλου του Λευκού Οίκου, ο οποίος έχει αναλάβει την πρωτοβουλία για ενοποίηση των δύο αντιμαχόμενων πλευρών στη Λιβύη.

Το Μαξίμου πάντως δηλώνει ότι δεν υπάρχει καμία ανησυχία για τον προγραμματισμό ερευνών για υδρογονάνθρακες από την αμερικανική Chevron στα δύο θαλάσσια οικόπεδα νοτίως της Κρήτης. Το σκεπτικό είναι ότι η Chevron είχε εκδηλώσει ενδιαφέρον αφού είχε υπογραφεί το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, το οποίο παρά την κύρωση από τη Βουλή της Λιβύης παραμένει νομικά ανυπόστατο.

Μουρμούρα στη ΝΔ

Διπλωματική ασπίδα χρειάζεται σε κάθε περίπτωση η κυβέρνηση όμως και στο εσωτερικό, καθώς δέχεται πυρά από την αντιπολίτευση, εκ δεξιών από τον Αντώνη Σαμαρά, αλλά και από το εσωτερικό της Νέας Δημοκρατίας.

Το Μαξίμου παρουσιάζει την όποια κριτική ως επικίνδυνη για τα εθνικά συμφέροντα, υποστηρίζοντας πως όσοι μιλούν για εθνική ήττα νομιμοποιούν τις παράνομες θέσεις Τουρκίας και Λιβύης. Ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, ανέλαβε να περάσει τη γραμμή με το δικό του τρόπο, ζητώντας “να μη μας πιάνει πανικός” με την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου. 

Πανικός όμως επικρατεί πράγματι στην ΚΟ της ΝΔ. Γαλάζιοι βουλευτές μουρμουρίζουν για φιάσκο και πνέουν μένεα κατά του κ.Γεραπετρίτη (τον οποίο κάλυψε απόλυτα το Μαξίμου δια του κυβερνητικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη).

Το κλίμα στο εσωτερικό της ΝΔ περιέγραψε με γλαφυρό τρόπο ο βουλευτής Δυτικού Τομέα της ΝΔ, Δημήτρης Καλογερόπουλος: “Τον ήπιαμε…”

Βέβαια στη συνέχεια τα μάζεψε, υιοθετώντας την επίσημη κυβερνητική γραμμή, προφανώς κατόπιν διαμαρτυριών από τη γαλάζια ηγεσία. Αλλά ο κ.Καλογερόπουλος απλώς εξέφρασε αυθόρμητα την οπτική της “λαϊκής δεξιάς” που ανησυχεί για τα εθνικά θέματα και για διαρροές ψηφοφόρων προς τα δεξιά.