Τι θα αλλάξει στις εθνικές εκλογές με την τριεδρική περιφέρεια αποδήμων

Νέες αλλαγές όσον αφορά στην ψήφο των αποδήμων σχεδιάζει η κυβέρνηση και ειδικότερα να επεκτείνει το δικαίωμα της επιστολικής ψήφου για τους Έλληνες του εξωτερικού και στις επόμενες εθνικές εκλογές του 2027.

Όπως ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, χθες στο υπουργικό συμβούλιο, η πρόταση της κυβέρνησης θα αφορά στη δημιουργία ειδικής τριεδρικής εκλογικής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού. Ως εκ τούτου οι έδρες του ψηφοδελτίου Επικρατείας επανέρχονται στις 12 από 15.

Υπενθυμίζεται ότι το νομοσχέδιο για την ψήφο των αποδήμων, που είχε ψηφιστεί το Δεκέμβριο του 2019 από πλειοψηφία- ρεκόρ 288 βουλευτών, προέβλεπε αύξηση των εδρών Επικρατείας σε 15 και ότι οι ψηφοφόροι του εξωτερικού θα επέλεγαν μόνο κόμμα χωρίς σταυρό προτίμησης.

Το νομοσχέδιο εκείνο ήταν αποτέλεσμα μίας έντονης περιόδου διαπραγματεύσεων μεταξύ των κομμάτων, καθώς η αντιπολίτευση κατηγορούσε την κυβέρνηση ότι ήθελε να διευρύνει το εκλογικό σώμα χωρίς κανόνες και κατά τρόπο που θα εξυπηρετούσε τη Νέα Δημοκρατία. Ιδίως το ΚΚΕ, χωρίς το οποίο δεν μπορούσαν στην τότε Βουλή να συγκεντρωθούν οι αναγκαίες ψήφοι για να περάσει το νομοσχέδιο, έθετε ζήτημα κριτηρίων για την εγγραφή ψηφοφόρων του εξωτερικού στους εκλογικούς καταλόγους.

Τελικά ο τότε υπουργός Εσωτερικών, Τάκης Θεοδωρικάκος, είχε πετύχει μία συμβιβαστική συμφωνία με τα κόμματα της αντιπολίτευσης και το νόμο του 2019 για την ψήφο των αποδήμων δεν ψήφισε μόνο το ΜεΡΑ25. Ο νόμος αυτός εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στις διπλές εθνικές εκλογές του 2023. Και στις δύο κάλπες η ΝΔ ήταν πρώτη στους απόδημους, με ποσοστά ελαφρώς μεγαλύτερα από το εθνικό ποσοστό της.

Μάλιστα ένα μήνα μετά τις δεύτερες εθνικές εκλογές του 2023, η κυβέρνηση με τις ψήφους της Ακροδεξιάς των Σπαρτιατών κατάργησε τους περιορισμούς που είχαν συμφωνηθεί το 2019 όσον αφορά στην εγγραφή αποδήμων ψηφοφόρων στους εκλογικούς καταλόγους.

Η “πρεμιέρα” της επιστολικής ψήφου στις ευρωεκλογές

Και λίγους μήνες αργότερα, το Δεκέμβριο του 2023, ο κ.Μητσοτάκης ανακοίνωνε σε συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου το σχέδιο της κυβέρνησης για εφαρμογή της επιστολικής ψήφου (υποχρεωτικά για τους απόδημους, κατά επιλογή για τους εν Ελλάδι ψηφοφόρους) για πρώτη φορά στις ευρωεκλογές του 2024. Δεν είχε κρύψει μάλιστα ότι στόχος του ήταν οι ευρωεκλογές να αποτελέσουν πρόβα τζενεράλε για επιστολική ψήφο και στις εθνικές εκλογές.

Και ενώ αρχικά είχε επιτευχθεί συναίνεση για την επιστολική ψήφο στις ευρωεκλογές, η τότε υπουργός Εσωτερικών Νίκη Κεραμέως, κατέθεσε αιφνιδιαστικά τροπολογία για επιστολική ψήφο των αποδήμων και στις εθνικές εκλογές, προκαλώντας αντιδράσεις και καταγγελίες περί μεθόδευσης. Τελικά το νομοσχέδιο για την επιστολική ψήφο στις ευρωεκλογές ψηφίστηκε, αλλά η “επίμαχη” τροπολογία δεν συγκέντρωσε τις απαιτούμενες 200 ψήφους.

Η κυβέρνηση επανέρχεται λοιπόν στο θέμα, με τον κ.Μητσοτάκη να κάνει λόγο για “ένα ακόμα πολύ σημαντικό βήμα δημοκρατίας και εκσυγχρονισμού” και “έναν ακόμα πολύ σημαντικό κρίκο που ενώνει τη μητέρα πατρίδα με τα εκατομμύρια των Ελληνίδων και των Ελλήνων του εξωτερικού”. 

Ξεκαθάρισε πάντως ότι το όριο εισόδου των κομμάτων στη Βουλή παραμένει στο 3%, παρότι δέχεται επίμονες εισηγήσεις και από το εσωτερικό της ΝΔ να αυξηθεί το όριο αυτό στο 5%. Εισηγήσεις οι οποίες έχουν ως στόχο να ανακοπεί η δυναμική μικρών, κυρίως δεξιών, κομμάτων διαμαρτυρίας, αλλά και διευκολυνθεί η δυνατότητα αυτοδυναμίας της ΝΔ, καθώς ο πήχης πέφτει όσο αυξάνεται το ποσοστό εκτός Βουλής σχηματισμών.

Ποιοι αναμένεται να πάρουν τις τρεις έδρες της νέας περιφέρειας Αποδήμων

Ο πρωθυπουργός πάντως επιμένει ότι δεν θα αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού. Αλλά έχει κατηγορηθεί ότι αυτό επιδιώκει και με την ψήφο των αποδήμων, που θεωρούνται κατά κανόνα πρόσφορο ακροατήριο για δεξιά και “πατριωτική” ρητορική.

Από το υπουργείο Εσωτερικών τονίζουν πάντως ότι η δημιουργία της τριεδρικής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού δεν θα αλλάξει τον αριθμό των βουλευτών που θα εκλέξει κάθε κόμμα ανάλογα με τα ποσοστά του. Δηλαδή εάν υπήρχε η τριεδρική αυτή το 2023 πάλι η ΝΔ πχ θα έβγαζε 158 βουλευτές με το 41%.

Ενώ όσον αφορά στην κατανομή των εδρών στην περιφέρεια αυτή καθαυτή, το πιθανότερο σενάριο είναι να πάρουν από μία έδρα τα τρία πρώτα σε ψήφους κόμματα στη συγκεκριμένη περιφέρεια, όπως συμβαίνει στις περισσότερες τριεδρικές εντός Ελλάδας. Μόνο εάν το πρώτο κόμμα λάβει πολύ υψηλό ποσοστό πχ πάνω από 45% και το τρίτο είναι στο 10%, υπάρχει το ενδεχόμενο το πρώτο κόμμα να λάβει τις δύο έδρες και το δεύτερο την τρίτη.

Ποιον θα ωφελήσει αύξηση της συμμετοχής

Το ερώτημα είναι βέβαια κατά πόσον η δυνατότητα επιστολικής ψήφου αποδήμων και το κίνητρο της δυνατότητας να επιλέξουν οι ίδιοι τον εκπρόσωπο τους με σταυρό (με το νόμο του 2019 τα κόμματα όριζαν υποψήφιους βουλευτές Επικρατείας Έλληνες του εξωτερικού), θα αυξήσει τη συμμετοχή και ποιον θα ωφελήσει μία ενδεχόμενη αύξηση.

Στις εθνικές εκλογές του 2023, όταν δεν υπήρχε δυνατότητα επιστολικής ψήφου, αλλά οι απόδημοι Ελληνες ψήφιζαν σε ειδικά εκλογικά τμήματα, είχαν εγγραφεί στους εκλογικούς καταλόγους σχεδόν 23.000 αλλά τελικά άσκησαν το δικαίωμα της ψήφου περίπου 18.000.

Στις ευρωεκλογές του 2024 στην πλατφόρμα για την επιστολική ψήφο εγγράφηκαν περίπου 50.200 απόδημοι και τελικά ψήφισαν 36.645. Ουσιαστικά διπλασιάστηκε η συμμετοχή. Σημειωτέον δε ότι ενώ η ΝΔ έλαβε συνολικά σε εθνικό επίπεδο 28%, μεταξύ των αποδήμων το ποσοστό της έφτασε το 40,2%.

Αντίθετα ΣΥΡΙΖΑ, ΠΑΣΟΚ, αλλά ακόμη και δεξιά κόμματα που επικαλούνται πατρίδα και θρησκεία όπως η Ελληνική Λύση και η Νίκη έλαβαν μεταξύ των αποδήμων σημαντικά μικρότερα ποσοστά από τα εθνικά τους. Το ΚΚΕ πάντως, παρότι είχε αντιδράσει στην επιστολική ψήφο και για τους Έλληνες του εξωτερικού και του εσωτερικού, είχε περίπου το ίδιο ποσοστό στους απόδημους με το συνολικό σε εθνικό επίπεδο. Ενώ το ΜεΡΑ25 αποδείχθηκε ότι είχε ένα ακροατήριο στο εξωτερικό.

Από την κυβέρνηση επικαλούνται ότι η επιστολική ψήφος αύξησε τη συμμετοχή στις ευρωεκλογές και υποστηρίζουν ότι με τη δημιουργία τριεδρικής περιφέρειας οι υποψήφιοι του κάθε κόμματος από διαφορετικές ηπείρους θα ανταγωνίζονται για να φέρουν ακόμη περισσότερους ψηφοφόρους όχι στις κάλπες αλλά στο ταχυδρομείο. Σημειωτέον ότι στην τριεδρική περιφέρεια Απόδημου Ελληνισμού κάθε κόμμα θα έχει πέντε υποψήφιους βουλευτές.

Βέβαια όταν κυβερνητικά στελέχη μιλούν σήμερα για “επιτυχημένη εφαρμογή της επιστολικής ψήφου στις ευρωεκλογές πριν δύο χρόνια”, λησμονούν το… “email gate”, με τη διαρροή προσωπικών δεδομένων απόδημων ψηφοφόρων.

Ο στόχος των 200 ψήφων

Η κυβέρνηση αναζητά τώρα 200 ψήφους για να περάσει η επιστολική ψήφος απόδημων στις εθνικές εκλογές και η δημιουργία της νέας τριεδρικής, καθώς για τους νόμους που αφορούν το εκλογικό σύστημα απαιτείται αυξημένη πλειοψηφία. Ο υπουργός Εσωτερικών, Θοδωρής Λιβάνιος, απεύθυνε ήδη πρόσκληση προς τα κόμματα που εκπροσωπούνται στο Κοινοβούλιο προκειμένου να συμμετάσχουν σε άτυπη διακομματική επιτροπή για τη συζήτηση της κυβερνητικής πρωτοβουλίας. Η συνεδρίαση θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 29 Ιανουαρίου και ώρα 11:00 στο υπουργείο Εσωτερικών.

Στο κυβερνητικό επιτελείο αναμένουν “όχι” από το ΚΚΕ, το ΣΥΡΙΖΑ, τη Νέα Αριστερά, αλλά και τον Κυριάκο Βελόπουλο, ο οποίος παρότι αρχικά ήταν αναφανδόν υπέρ της ψήφου των αποδήμων χωρίς περιορισμούς είχε ψηφίσει παρών τον Ιούλιο του 2023. Αντίθετα αναμένουν να συμφωνήσει η Πλεύση Ελευθερίας της Ζωής Κωνσταντοπούλου, αλλά και η Νίκη και ποντάρουν σε πολλούς από τους 25 ανεξάρτητους βουλευτές, ιδίως στους δύο πρώην Σπαρτιάτες που φλερτάρουν με τη ΝΔ και όσους είναι κοντά στον Στέφανο Κασσελάκη. Αλλά καθοριστική θα είναι βέβαια εκ των αριθμητικών πραγμάτων η στάση του ΠΑΣΟΚ.