Η “Μικρή πατρίδα” δεν ήταν απλώς ένα σουξέ του έντεχνου – Ήταν σημείο συνάντησης

Η «Μικρή πατρίδα» έχει ακουστεί σε αμέτρητες συναυλίες, έχει περάσει από φωνή σε φωνή, έχει συντροφεύσει ανθρώπους σε αποχωρισμούς και επιστροφές. Το 1996, όταν ο Παρασκευάς Καρασούλος και ο Γιώργος Ανδρέου εξέδωσαν με δικά τους μέσα τον κύκλο τραγουδιών τους, δεν φαντάζονταν ότι τα τραγούδια αυτά θα ταξιδεώουν τόσο μακριά.

Τριάντα χρόνια μετά την κυκλοφορία του δίσκου, οι δημιουργοί γράφουν τις σκέψεις τους για όσα τους έμαθε η διαδρομή αυτών των ετών.

Από τη «Μικρή Πατρίδα» στο «Γράμμα στον κύριο Νίκο Γκάτσο», από «Τον εαυτό του παιδί» στο «Άγιος ο έρωτας» και από το «Δυο μέρες μόνο» στους «Δον Κιχώτες». Στη «Μικρή πατρίδα» οι ερμηνεύτριες και οι ερμηνευτές ήταν ο Γιώργος Νταλάρας, η Ελένη Τσαλιγοπούλου, ο Αλκίνοος Ιωαννίδης, ο Παντελής Θεοχαρίδης, η Μόρφω Τσαϊρέλη. Έπαιξαν στις ηχογραφήσεις κορυφαίοι μουσικοί εκτελεστές. Ηχογράφησαν και μίξαραν ο Παναγιώτης Πετρονικολός και ο Γιώργος Ανδρέου. Για το mastering ευθύνεται ο Γιάννης Ιωαννίδης, με συνεργάτη τον Πέτρο Σιακαβέλλα.

Το ομώνυμο τραγούδι, με τη φωνή του Π. Θεοχαρίδη, εξακοντίστκε στην καρδιά του κόσμου και έγινε ένα από τα πιο αγαπημένα ελληνικά τραγούδια των τελευταίων δεκαετιών.

Φέτος, οι δύο δημιουργοί θα παρουσιάσουν ζωντανά τη «Μικρή πατρίδα» ως ενιαίο κύκλο με την περιοδεία στην Ελλάδα και την Κύπρο να αρχίζει το Σάββατο 3 Οκτωβρίου από το Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης.

Μαζί τους θα είναι ο Μάριος Φραγκούλης, η Ελένη Τσαλιγοπούλου, ο Παντελής Θεοχαρίδης, η Κορίνα Λεγάκη και ο Απόστολος Κίτσος, καθώς και η Συμφωνική Ορχήστρα του Δήμου Θεσσαλονίκης υπό τη διεύθυνση του Αναστάσιου Συμεωνίδη. Ο Γιώργος Ανδρέου θα καθίσει στο πιάνο και ο Παντελής Καρασούλος θα αναλάβει την αφήγηση. Θα ακουστούν επίσης τραγούδια από τη μετέπειτα πορεία τους.

Λίγο πριν από αυτή τη συνάντηση με τα τραγούδια τους, ζητήσαμε από τους δύο δημιουργούς να γυρίσουν στη «Μικρή πατρίδα» τους. Ο Παρασκευάς Καρασούλος γράφει για τον νεότερο εαυτό που συναντά ξανά και για τη ζωή που απέκτησαν τα τραγούδια μακριά από εκείνους που τα έφτιαξαν. Ο Γιώργος Ανδρέου επιστρέφει στα χρόνια της δημιουργίας της, στην απρόσμενη επιτυχία της και στη δική του «μουσική οικογένεια».

Παρασκευάς Καρασούλος: Μικρή πατρίδα, τριάντα χρόνια μετά

Ο Παρασκευάς Καρασούλος αναφέρει:

«Υπάρχει κάτι παράξενο στις επιστροφές μας… Νομίζουμε πως απλώς επιστρέφουμε σε έναν τόπο, ενώ στην πραγματικότητα επιστρέφουμε στον άνθρωπο που ήμασταν όταν φύγαμε από αυτόν. Γιατί είμαστε οι μνήμες μας, οι ζωές μας οι πριν, οι ιστορίες μας, τα αισθήματά μας και οι χαρές μας μαζί και οι λύπες μας.

Τριάντα χρόνια μετά, η συνάντησή μου με τη «Μικρή πατρίδα» είναι αναπόφευκτα και μια συνάντηση με έναν νεότερο εαυτό. Με έναν άνθρωπο του οποίου θυμάμαι τις αγωνίες, τις βεβαιότητες, τις φιλίες και τις απώλειες που είχε ήδη γνωρίσει, αλλά γνωρίζω πια και όλα εκείνα που εκείνος αγνοούσε ότι θα ακολουθήσουν.

Δεν αισθάνομαι την ανάγκη να τον διορθώσω. Ούτε να τον εξιδανικεύσω. Μόνο και μόνο επειδή βρίσκεται πια σε μια ασφαλή απόσταση τριών δεκαετιών. Προτιμώ να τον ακούσω.

Γιατί τα τραγούδια έχουν μια παράξενη ικανότητα: διατηρούν κάτι από τη στιγμή που τα γέννησε, αλλά δεν μένουν φυλακισμένα σ’ αυτήν. Συνεχίζουν να μετακινούνται μέσα στον χρόνο μαζί με τους ανθρώπους που τα ακούν. Κι έτσι, όταν επιστρέφεις σ’ αυτά έπειτα από πολλά χρόνια, ανακαλύπτεις ότι δεν έχουν γεράσει απλώς μαζί σου. Έχουν ζήσει και χωρίς εσένα.

Αυτό συνέβη στη «Μικρή πατρίδα».

Τα τραγούδια της πέρασαν σε διαφορετικές φωνές, ταξίδεψαν μακριά από τις συνθήκες μέσα στις οποίες γράφτηκαν, συνδέθηκαν με ζωές ανθρώπων που δεν γνωρίσαμε οι δημιουργοί τους ποτέ. Κάποιος τα άκουσε σε μια στιγμή ευτυχίας, κάποιος άλλος σε έναν αποχωρισμό. Για κάποιον έγιναν ανάμνηση ενός ανθρώπου, για κάποιον άλλον ενός τόπου. Και μέσα από όλες αυτές τις άγνωστες σε εμάς διαδρομές απέκτησαν μια δεύτερη βιογραφία.

Ίσως αυτή να είναι και η στιγμή που ένα τραγούδι ενηλικιώνεται: όταν παύεις να γνωρίζεις τι ακριβώς σημαίνει για τους άλλους. Που γίνεται κομμάτι αυτού που η τέχνη του τραγουδιού στο ευλογημένο της λειτούργημα παρέχει: τον συλλογικό μύθο.

Η σημερινή επιστροφή στη «Μικρή πατρίδα» δεν με ενδιαφέρει ως αναπαράσταση του παρελθόντος. Η νοσταλγία, όταν γίνεται αυτοσκοπός, μπορεί εύκολα να μετατρέψει το παρελθόν σε μουσείο. Κι εγώ δεν θέλω να επισκεφθώ ένα μουσείο της ζωής μου.

Με ενδιαφέρει όμως η συνάντηση.

Η συνάντηση εκείνων των τραγουδιών με τις σημερινές φωνές. Η συνάντηση διαφορετικών γενεών πάνω στην ίδια σκηνή. Η συνάντηση των ανθρώπων που τα έγραψαν με τους σημερινούς εαυτούς τους. Και, πάνω απ’ όλα, η συνάντησή τους με ανθρώπους που μπορεί να τα κουβαλούν τριάντα χρόνια και με άλλους που ίσως τα ακούσουν τώρα για πρώτη φορά.

Γιατί τελικά ο χρόνος δεν δοκιμάζει μόνο τα τραγούδια. Δοκιμάζει κι εμάς απέναντί τους. Μας ρωτά αν αναγνωρίζουμε ακόμη εκείνα που κάποτε θεωρούσαμε σημαντικά. Αν οι άνθρωποι που αγαπήσαμε εξακολουθούν να κατοικούν μέσα μας. Αν οι λέξεις που χρησιμοποιήσαμε τότε μπορούν ακόμη να μας υπερασπιστούν σήμερα. Μας ζητά να ιχνηλατήσουμε τις χώρες μας τις εσωτερικές, τι χάσαμε και τι άλλαξε στην επικράτειά τους και με πόσες από τις όμορες χώρες δίπλα μας εξακολουθούμε να έχουμε σχέσεις καλής γειτονίας…

Δεν ξέρω αν επιστρέφουμε ποτέ πραγματικά στις μικρές πατρίδες μας. Ξέρω όμως ότι υπάρχουν τραγούδια που, ύστερα από πολλά χρόνια, μας επιστρέφουν εκείνα σε εμάς. Και ίσως αυτή να είναι σήμερα, για μένα, η Μικρή Πατρίδα.»

Γιώργος Ανδρέου: «Με τη Μικρή Πατρίδα είχα αποκτήσει μουσική οικογένεια»

Τι είναι για εκείνον η «Μικρή πατρίδα»;

«Ένας κύκλος τραγουδιών που δημιουργήσαμε με τον Παρασκευά Καρασούλο ανάμεσα στο 1993 και το 1995 και κυκλοφορήσαμε το 1996. Αποφασίσαμε να τον εκδώσουμε σε βινύλιο και σε CD με δικά μας μέσα και έξοδα. Η πρωτοβουλία αυτή γέννησε τη φημισμένη πια εκδοτική εταιρεία του Παρασκευά Καρασούλου, του Ανδρέα Γεωργιάδη και της Βιβής Γερολυμάτου, «Μικρή Άρκτος», η οποία ευθύνεται για την έκδοση πολλών σημαντικών μουσικών εργασιών, βιβλίων και εικαστικών έργων.

Οι περίφημες «ακροάσεις» της, ανοιχτά καλέσματα νέων δημιουργών και ερμηνευτών του τραγουδιού μας, έχουν αναδείξει ένα μεγάλο κομμάτι των ταλαντούχων νέων καλλιτεχνών της ελληνικής μουσικής. Στη «Μικρή Άρκτο», που θεωρώ «σπίτι» μου, έχω στεγάσει κι εγώ τις μουσικές και συγγραφικές μου δράσεις τα τελευταία δέκα χρόνια.

Η «Μικρή πατρίδα» ως κύκλος τραγουδιών ανήκει στη μία από τις δύο μεγάλες δημιουργικές τάσεις του ελληνικού τραγουδιού: στο πολύτιμο «τρίγωνο» συνθέτη, στιχουργού, ερμηνευτή. Η δεύτερη λαμπρή δημιουργική τάση είναι εκείνη των τραγουδοποιών.

Η επιτυχία του τραγουδιού «Μικρή πατρίδα» μας αιφνιδίασε και μας συγκίνησε. Δεν ήταν “απλά ένα σουξέ του έντεχνου” (δεν συμπαθώ ούτε την έννοια του “σουξέ” ούτε την γενικευμένη χρήση του όρου “έντεχνο” – τελοσπάντων), ήταν ένα σημείο συνάντησης (όχι το μοναδικό – πολλά εξαιρετικά τραγούδια έγραψε η γενιά μου, η γενιά του ’90 – αλλά σίγουρα ένα από τα πιο δυναμικά) όσων περίμεναν και πίστευαν. Πίστευαν πως το
ελληνικό τραγούδι δεν είχε μόνο ισχυρούς προπάτορες (και…αναιμικούς επιγόνους), αλλά ήταν ένα πεδίο διαρκούς δημιουργικής ανανέωσης και συνομιλίας των παλιών (“ο παλιός είναι…αλλιώς”) και των νεότερων (“ο νέος είναι ωραίος”) εργατών του.

Τον Παρασκευά κι εμένα η επιτυχία αυτή μας ενηλικίωσε και μας προσγείωσε. Στον αληθινό κόσμο της δημιουργίας στην Ελλάδα, σε ένα τοπίο που μέσα στη γιορτή είχαν αρχίσει να αχνοφαίνονται δυσοίωνα σημάδια. Όλα αποκαλύφθηκαν στη συνέχεια, όλα εναντίον μας. Το τραγούδι δοκιμάστηκε από την καταρράκωση του μέσου που το περιείχε – από το CD περάσαμε από το δικαίωμα «κτήσης» στο δικαίωμα «χρήσης», λέγε με streaming- από την οικονομική κρίση και την επακόλουθη κατάρρευση της δισκογραφίας, από την επιστροφή στην πόλωση μεταξύ «νεολαϊκού» και «έντεχνου», από την εγκατάλειψη της νεότερης από εμάς γενιάς του τραγουδιού μας στην τύχη της…

Αλλά εμείς βρισκόμαστε, βρισκόμασταν, στο 1996, 1997 – ως και το 2004, με τους Ολυμπιακούς στην Ελλάδα, την πρωτιά στη Eurovision, την πρώτη θέση στο Πανευρωπαϊκό Πρωτάθλημα ποδοσφαίρου. Χαρούμενοι που το τραγούδι μας το ερμήνευαν σε ηχογραφήσεις και ζωντανές εμφανίσεις οι καλύτερες κι οι καλύτεροι, οι ηρωίδες κι οι ήρωές μας.

Εγώ που άκουγα χρόνια την προσφυγίνα γιαγιά μου να μιλάει για τη «μικρή πατρίδα» της, την Αδριανούπολη της Ανατολικής Ρωμυλίας· που μου στέλνανε τη φωτογραφία του σπιτιού από την Τήνο με τους στίχους του τραγουδιού μας χαραγμένους στην πρόσοψη· εγώ που από παιδί άκουγα ελληνικά τραγούδια στο ηλεκτρόφωνο κι ονειρευόμουνα, που έπαιζα 15 χρόνων στο πιάνο στις Σέρρες τα αριστουργήματα των συνθετών και στιχουργών της δεκαετίας του ’60, πρέπει να το εξομολογηθώ: Με τη «Μικρή πατρίδα» είχα αποκτήσει μουσική οικογένεια, είχα μπει στο σαλόνι της, μέρες γιορτής και χαράς — και μένω ακόμα.»