Ομόνοια: Μια Ελλάδα σε κοινή θέα που κάνουμε πως δεν βλέπουμε

Η Ομόνοια αλλάζει διαρκώς πρόσωπο. Καινούργια ξενοδοχεία, ανακαινισμένα κτίρια, εντυπωσιακοί φωτισμοί, σχέδια ανάπλασης. Μόνο που πίσω από τη λαμπερή βιτρίνα, η πραγματικότητα επιμένει. Η εξαθλίωση δεν εξαφανίζεται επειδή ανακαινίστηκε ένα κτίριο. Ούτε η κοινωνική ανισότητα αντιμετωπίζεται με ένα καινούργιο σιντριβάνι.

Αναπλάθουμε τις πόλεις μας. Αλλά για ποιους; Για εκείνους που ζουν σε αυτές ή για εκείνους που έρχονται να τις καταναλώσουν;

Και κυρίως, τι συμβαίνει με τους ανθρώπους που δεν χωρούν στη νέα, καλογυαλισμένη εικόνα τους;

Αυτή η Ομόνοια, των αντιθέσεων, της αδιαφορίας και των παράλληλων πραγματικοτήτων, βρίσκεται στο επίκεντρο της παράστασης «Ομόνοια – Μια μυθοπλασία», που παρουσιάζει το Εθνικό Θέατρο από τις 22 Οκτωβρίου στο Θέατρο Δίπυλον.

Οι Ανέστης Αζάς και Πρόδρομος Τσινικόρης, δύο από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του θεάτρου-ντοκιμαντέρ στην Ελλάδα, επιστρέφουν με μια μυθοπλασία που συνυπογράφουν με τον Μιχάλη Πητίδη. Ένα αστικό θρίλερ που κινείται ανάμεσα στη μαύρη κωμωδία, την πολιτική σάτιρα και την πραγματικότητα μιας χώρας στην οποία το παράλογο έχει γίνει σχεδόν κανονικότητα.

Η αφετηρία είναι ένα πτώμα. Ένας νέος άνδρας το ανακαλύπτει στην περιοχή της Ομόνοιας. Την επόμενη ημέρα, όμως, δεν υπάρχει πουθενά η παραμικρή αναφορά στο περιστατικό. Ούτε στα μέσα ενημέρωσης ούτε στα κοινωνικά δίκτυα. Σαν να μη συνέβη ποτέ. Σαν ο νεκρός να μην υπήρξε.

Από εκεί ξεκινά μια αναζήτηση της αλήθειας μέσα σε έναν λαβύρινθο από ψευδείς ειδήσεις, θεωρίες συνωμοσίας, ψηφιακές αφηγήσεις και αντικρουόμενες εκδοχές των γεγονότων.

Το ερώτημα, ωστόσο, ξεπερνά τη θεατρική πλοκή. Σε μια εποχή που τα πάντα καταγράφονται, μεταδίδονται και σχολιάζονται, πώς γίνεται ορισμένες ζωές να παραμένουν αόρατες; Και όταν η πραγματικότητα γίνεται ολοένα πιο παράλογη, ποιος μπορεί να ξεχωρίσει το γεγονός από την κατασκευή του;

Η Ομόνοια της παράστασης γίνεται έτσι μια μικρογραφία της σύγχρονης Ελλάδας. Μιας κοινωνίας που συχνά μιλά για πρόοδο, ενώ προσπερνά τους ανθρώπους που αφήνει πίσω. Που καταναλώνει αδιάκοπα πληροφορίες, αλλά δυσκολεύεται να διακρίνει τι είναι αληθινό. Και που έχει αποκτήσει μια ανησυχητική αντοχή απέναντι σε όσα κάποτε θα προκαλούσαν αποτροπιασμό.

Με αφορμή την παράσταση, θέσαμε στους ηθοποιούς και στους συντελεστές δύο κοινά ερωτήματα: Αν η Ομόνοια είναι μια μικρογραφία της σημερινής Ελλάδας, τι αποκαλύπτει για την κοινωνία μας; Και πόσο εύκολο είναι να διακρίνουμε την αλήθεια από τη μυθοπλασία σε μια εποχή όπου ακόμη και η πραγματικότητα μοιάζει με κακογραμμένο σενάριο;

Πάρης Αλεξανδρόπουλος

Η Ομόνοια αποκαλύπτει μια Ελλάδα έντονων αντιθέσεων, βαθιάς ανισότητας και μιας διάχυτης αδιαφορίας για το τι συμβαίνει δίπλα μας. Εκεί συνυπάρχουν ο καθημερινός μόχθος και το περιθώριο με ένα βίαιο gentrification, όπου τα νέα design ξενοδοχεία ξεπηδούν δίπλα σε ανθρώπους που προσπερνάμε κοιτάζοντας την οθόνη του κινητού μας.

Όταν η ίδια η πραγματικότητα μοιάζει με παράσταση παραλόγου –τόσο που νιώθεις ότι πρωταγωνιστείς σε δυστοπικό επεισόδιο του Black Mirror χωρίς να έχεις περάσει από οντισιόν– η διάκριση της αλήθειας από τη μυθοπλασία γίνεται σκληρή πρόκληση. Ο καταιγισμός πληροφοριών κατασκευάζει παράλληλες αλήθειες, όμως η θεατρική μυθοπλασία λειτουργεί αντίστροφα: χρησιμοποιεί τη σκηνή όχι για να κρύψει ή να απαλύνει τις άσχημες καταστάσεις, αλλά για να μας αναγκάσει να κοιτάξουμε την ουσία. Η αλήθεια βρίσκεται στις γκρίζες ζώνες της πόλης που συχνά επιλέγουμε να αγνοούμε.

Στέλλα Βογιατζάκη

Η Ομόνοια είναι ένας τόπος γεμάτος αντιθέσεις. Ένα σταυροδρόμι που συναντιούνται καθημερινά εργαζόμενοι, μετανάστες, τουρίστες, άνθρωποι από όλο τον κόσμο. Το 2020 η πλατεία της Ομόνοιας απέκτησε ένα τεράστιο οικολογικό σιντριβάνι με μεγάλους πίδακες και έντονο φωτισμό τη νύχτα. Επίσης, νέα ξενοδοχεία άνοιξαν περιμετρικά της πλατείας δίνοντας μια αίσθηση αναβάθμισης.

Την ίδια στιγμή, λίγο πιο κάτω στα στενά δρομάκια της Ομόνοιας, η βία, τα ναρκωτικά και η απελπισία σκοτώνουν καθημερινά νέους ανθρώπους που δεν έχουν τη δυνατότητα να ξεφύγουν.

Αυτή η πλατεία, λοιπόν, μοιάζει στα μάτια μου σαν ένας μεγάλος καθρέφτης της κοινωνίας μας που νοσεί. Που δημιουργεί μια πλασματική βιτρίνα ενώ την ίδια στιγμή τα πραγματικά προβλήματα αποσιωπώνται ή θάβονται.

Συμφωνώ, καθημερινά συμβαίνουν γύρω μας πράγματα που ξεπερνούν την φαντασία μας. Όπως ο πόλεμος που μαίνεται δίπλα μας κι εμείς τον χαζεύουμε από τα κινητά μας τηλέφωνα.

Για εμάς η μυθοπλασία γίνεται εργαλείο για να διηγηθούμε σαν ομάδα μια ιστορία. Να μιλήσουμε για πράγματα που συμβαίνουν γύρω μας και που μας προβληματίζουν έχοντας σύμμαχο μας το χιούμορ και την ανάγκη για επικοινωνία.

Τίτος Γρηγορόπουλος

Δυστυχώς ανήκω στην γενιά, αλλά και στην χώρα που δεν έχει ελπίδα για το μέλλον. Η ανησυχία μας επικεντρώνεται στην επιβίωση και στο πώς θα βγάλουμε την επόμενη μέρα. Αυτή τη διάθεση πιστεύω ότι απεικονίζει η Ομόνοια και η Ελλάδα γενικότερα.

Οι γειτονιές, κυρίως στο κέντρο της πόλης, χάνουν το χαρακτήρα τους και τη μοναδικότητά τους και ειλικρινά δεν ξέρω και δεν καταλαβαίνω πού απευθύνονται. Σίγουρα όχι στους ανθρώπους που μένουν και δουλεύουν σε αυτές.

Σε σχέση με το έργο και όσον αφορά την πραγματικότητα και την μυθοπλασία, αυτό που εντοπίζω είναι ότι εκεί που τελειώνει η πραγματικότητα και αρχίζει η μυθοπλασία είναι εκεί που οι άνθρωποι δρουν και διεκδικούν μια αλλαγή.

Κατερίνα Κρίστο

Μεγάλωσα κοιτάζοντας την Ομόνοια από μακριά, πιστεύοντας πως εκεί συμβαίνουν τα πάντα. Ακόμα το πιστεύω. Είναι ένας τόπος όπου συναντιούνται όλες οι αντιφάσεις της κοινωνίας μας, χωρίς αυτό να σημαίνει πως συνυπάρχουν αρμονικά.

Η πλατεία έχει αλλάξει πρόσωπο αμέτρητες φορές. Ακόμα και ο Δρομέας έφυγε κάποτε από εκεί, λες και τίποτα δεν μπορεί να μείνει ακίνητο. Αναρωτιέμαι όμως για ποιον γίνονται όλες αυτές οι αλλαγές. Μιλάμε διαρκώς για ανάπλαση, σπανιότερα για φροντίδα. Και γιατί κακογραμμένο σενάριο;

Σαν να πρόκειται για μια πραγματικότητα που κάποιος άλλος έγραψε κι εμείς απλώς παρακολουθούμε. Όμως διαμορφώνεται και από όσα κάνουμε και από όσα προσπερνάμε. Αφήνουμε ανθρώπους να ζουν στην εξαθλίωση και τους χρεώνουμε την ευθύνη. Ίσως το δύσκολο δεν είναι να ξεχωρίσουμε την αλήθεια από τη μυθοπλασία, αλλά να αναρωτηθούμε ποιες αλήθειες επιλέγουμε να βλέπουμε και ποιες αφήνουμε να εξαφανιστούν.

Παναγιώτα Παπακυριάκου

Η Ομόνοια λειτουργεί ως ένας διαχρονικός καθρέφτης της ελληνικής κοινωνίας, αποκαλύπτοντας τις αντιφάσεις της χώρας. Σίγουρα η Ομόνοια που γνωρίζω εγώ σήμερα δεν έχει καμία σχέση με την ρομαντική περιοχή που περιγράφει ο Γιώργος Ιωάννου στα διηγήματα του, ως ένα μέρος έντονου ερωτισμού και επιθυμίας. Αυτό που διαχρονικά παραμένει ίδιο είναι ότι η Ομόνοια είναι το απόλυτο χωνευτήρι της πόλης.

Από τη μία η τουριστική ανάπτυξη και η προσπάθεια για ανάπλαση της πλατείας και από την άλλη, το πρώτο σημείο υποδοχής για μετανάστες και πρόσφυγες. Η Ομόνοια λειτουργεί ως όριο ανάμεσα σε δύο εκ διαμέτρου αντίθετους κόσμους της χώρας. Ένας «μη- τόπος» που μπορείς να κρυφτείς και κανένας δεν θα ασχοληθεί μαζί σου. Αν κάτι αποκαλύπτει για τη σημερινή Ελλάδα, είναι ότι σήμερα αφήνουμε τα πράγματα χωρίς να αντιδράμε και χωρίς να μας ενδιαφέρει.

Και πόσο εύκολο είναι να διακρίνουμε την αλήθεια από τη μυθοπλασία σε μια εποχή όπου ακόμη και η πραγματικότητα μοιάζει συχνά με κακογραμμένο σενάριο;

Στην παράσταση μας «Ομόνοια-μια μυθοπλασία» συνειδητοποίησα πως η μυθοπλασία δεν απέχει πολύ από την πραγματικότητα. Συνθήκες που παλιότερα ήταν στο μυαλό μου ακραίες, σήμερα είναι πιθανά σενάρια. Στην παράσταση συμβαίνουν φαινομενικά εξωπραγματικά πράγματα, αλλά η αλήθεια είναι ότι δεν αποκλείεται να είναι άλλη μια είδηση των επόμενων ημερών ή χρόνων.

Το πιο λυπηρό κομμάτι της καθημερινότητας μας είναι ότι τίποτα πια δεν μας σοκάρει. Αυτό έρχεται να επιβεβαιώσει ότι δεν μπορούμε να διακρίνουμε πια, μέσα στις τόσες πληροφορίες, ποια είναι αληθής και ποια όχι. Τα σενάρια που στο παρελθόν έμοιαζαν ακραία, στην εποχή μας είναι καθημερινότητα.

Μιχάλης Πητίδης

Ανάμεσα σε μερικά οικοδομικά τετράγωνα μπορείς να συναντήσεις: τουριστική επιχειρηματικότητα, φτώχεια, εθισμό, μετανάστευση, offline sexworking, σχέδια ανάπλασης. Για κάποιους είναι το σπίτι τους, για άλλους μπορεί να είναι η δουλειά τους, ένα πέρασμα, ένα αστικό πρόβλημα. Ποια είναι η αληθινή περιγραφή αυτής της πλατείας; Όλοι ζούμε τον ίδιο δημόσιο χώρο και δε συμφωνούμε ούτε στο τι βιώνουμε, ούτε στο τι βλέπουμε, ενώ αναφερόμαστε σε κάτι κοινό.

Τα όρια μεταξύ αλήθειας, ψέματος και πραγματικότητας θολώνουν. Η μυθοπλασία δεν είναι ψέμα, γιατί όλοι μας ξέρουμε ότι είναι μια επινόηση που κατασκευάζουμε για να την απολαύσουμε και για να εξηγήσουμε τον κόσμο γύρω μας. Τα προβλήματα ξεκινούν, όταν αρχίζουμε να πιστεύουμε στη μυθοπλασία. Σήμερα δεν είναι τόσο δύσκολο να αναγνωρίσουμε το ψέμα, αλλά να αμφισβητήσουμε όσα έχουμε επιλέξει να πιστεύουμε.

Συντελεστές

Κείμενο: Ανέστης Αζάς, Μιχάλης Πητίδης, Πρόδρομος Τσινικόρης
Σύλληψη — Σκηνοθεσία: Ανέστης Αζάς, Πρόδρομος Τσινικόρης
Σκηνικά — Κοστούμια: Ελένη Στρούλια
Μουσική: Panú (Παναγιώτης Μανουηλίδης)
Φωτισμοί: Ελίζα Αλεξανδροπούλου
Συνεργάτιδα Σκηνογράφου — Ενδυματολόγου: Ζαΐρα Φαληρέα
Δραματολόγος παράστασης: Βιβή Σπαθούλα
Βοηθός σκηνοθετών: Ερμιόνη Γκαρραμόνε
Βοηθός φωτίστριας: Παυλίνα Παπαδάκη

Παίζουν (αλφαβητικά): Πάρης Αλεξανδρόπουλος, Στέλλα Βογιατζάκη, Τίτος Γρηγορόπουλος, Κατερίνα Κρίστο, Panú (Παναγιώτης Μανουηλίδης), Παναγιώτα Παπακυριακού, Μιχάλης Πητίδης
Φωτογραφίες: Karol Jarek