Νίκος Μπίστης: Το ΝΑΤΟ στον σύγχρονο κόσμο…

Άραγε τι να σκέφτονταν οι έγκλειστοι Ιμαμογλου και Ντερμιταζ βλέποντας το σύνολο της πολιτισμένης και δημοκρατικής Δύσης να ταξιδεύει στην Άγκυρα για την σύνοδο του ΝΑΤΟ και να εκθειάζει τον ρόλο του Ερντογάν και της Τουρκίας; Και ταυτοχρόνως να συνωστίζονται άπαντες- με πρώτη την σύμμαχο Γαλλία – για την πώληση “αμυντικού” εξοπλισμού στην Τουρκία ενώ ο Τραμπ ανακοίνωνε την επανεκκίνηση της πολυεπίπεδης αμυντικής συνεργασίας ΗΠΑ Τουρκίας;

Την ίδια στιγμή που ο μόνος ο οποίος δυσανασχέτησε για την πώληση κινητήρων GEF110 για τα τουρκικά μαχητικά 5ης γενιάς ΚΑΑΝ, την πιθανή άρση των κυρώσεων και την παράκαμψη των εμποδίων για την πώληση των F35 είναι ο κατηγορούμενος από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και τον ΟΗΕ για εγκλήματα πολέμου και γενοκτονία πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπέντζαμιν Νετανιάχου; Αυτός που κατά τον κ. Άδωνι Γεωργιάδη, την ομάδα των ανανηψάντων ακροδεξιών αντισημιτών και τους εκπροσώπους της προεδρικής φρουράς μπορεί ελεύθερα να διαπράττει εγκλήματα γιατί το Ισραήλ είναι η μόνη δημοκρατία στην περιοχή; Που μπορεί να εξοντώνει τους Παλαιστινίους σε Γάζα και Δυτική Όχθη, να βγάζει καροτσάκι έξω από την Κνεσετ Άραβες και αριστερούς βουλευτές, να έχει Υπουργούς ανθρωπόμορφα κτήνη που χλευάζουν και απειλούν ακτιβιστές δεμένους χειροπόδαρα στο πάτωμα αλλά – όλα κιόλα- είναι δημοκρατία και γιαυτό όλα της συγχωρούνται;

Ο Τούρκος δημαρχος και ο Κούρδος πολιτικος αρχηγός θα σκέφτηκαν αυτό που συνειδητοποιεί κάθε λογικός άνθρωπος.Ότι πλέον τα ανθρώπινα δικαιώματα και η δημοκρατία ουδεμία σχέση έχουν με την άσκηση της εξωτερικής πολιτικής. Ούτε ως μανδύας ή ως θέση παραλλαγής όπως εν πολλοίς ίσχυε την εποχή του ψυχρού πολέμου και τα πρώτα χρόνια μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού και την διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβιας. Τότε που κάποιοι νόμιζαν ότι ήρθε το τέλος της Ιστορίας και καπιταλισμός και δημοκρατία αδελφωμένοι θα πορεύονταν σε ένα ειρηνικό κόσμο. Και μετά ήρθε η πραγματικότητα, πολέμων και κοινωνικών ανισοτήτων, απογυμνωμένη μάλιστα την εποχή του Τραμπ από οποιοδήποτε φτιασίδι. Ολόγυμνη μπροστά στο καπιταλιστικό κέρδος και την ιμπεριαλιστική βουλιμία. Που ευτυχώς έσπασε τα μούτρα της στα Στενά του Ορμουζ. Από ένα λαό υπερήφανο και ένα καθεστώς θεοκρατικό και ανελεύθερο. Που όμως καμμία προδήλως υποκριτική κραυγή απο Νετανιάχου, Κάλας, Μερτς, Σταρμερ, Μακρόν κλπ δεν το ακουμπά.

Αντιθέτως σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής, πολιτική, πολιτισμό, αθλητισμό (βλέπε Μουντιάλ) τα λαϊκά στρώματα συμπαρατάσσονται με τον αμυνόμενο (Παλαιστίνιο, Ιρανό) αγνοώντας την παράμετρο της δημοκρατικής νομιμότητας γιατί έχουν επίγνωση ότι πρώτοι την αγνοούν οι ισχυροί της Δύσης. Προς τους οποίους τα λαϊκά στρώματα έχουν μια ενστικτώδη αυθόρμητη αντίδραση .

Στον κυνισμό των ισχυρών της Δύσης εκ των πραγμάτων αντιπαρατίθεται η ισχύς της αναδυόμενης Ανατολής (Κίνα, Ρωσία, BRICS). Από την ομοβροντία κατά Πούτιν απουσιάζει αυτή την στιγμή το βαρύ πυροβολικό των ΗΠΑ , οι οποίες σε κάθε περίπτωση έχουν χάσει την έξωθεν καλή μαρτυρία. με τον πόλεμο στο μακρινό το Ιράν.Ταυτοχρόνως η δημοκρατική νομιμοποίηση του Ζελενσκι αμφισβητείται ενώ η αναμόχλευση της ιστορικής μνήμης με τις αναδρομικές τιμές σε ναζιστες Ουκρανούς δολοφόνους χιλιάδων Πολωνοευραίων συνιστά προσβολή στα εκατομμύρια θύματα της ναζιστικης θηριωδίας και απονευρώνει καθε εύλογη κριτική για το ρωσικό καθεστώς. Εν τω μεταξύ η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, χωρίς εμφανή ανάμειξη σε τοπικές η γενικότερες συρράξεις ακολουθεί πολιτική soft power και διεισδύει παντού με εργαλείο την οικονομία και το εμπόριο, κτίζοντας υποδομές και αποκτώντας σταθμούς και λιμάνια. Σε μια προφανή ειρωνία της Ιστορίας η τύποις κομμουνιστική Κίνα αντιμετωπίζει την καπιταλιστική Δύση με τα καπιταλιστικά όπλα. Για τους δασμούς γίνεται ο “πόλεμος” και όχι βέβαια για την Δημοκρατία στην Κίνα η την Ρωσία. Η τελευταία μπορεί να διεκδικεί τουλάχιστον τον ίδιο βαθμό δημοκρατικής νομιμοποίησης με την Τουρκία του Ερντογάν. Γιαυτό δεν υπάρχουν πλέον Ζαχαροφ. Γιατί να φωνάξουν για τον Πούτιν όταν οι δημοκράτες της Δύσης υποκλίνονται μπροστά στον Ερντογάν και την πολεμική του βιομηχανία;

Σε αυτόν τον περίπλοκο και ταραγμένο κόσμο έγινε η Σύνοδος του ΝΑΤΟ. Ενός ΝΑΤΟ που αναζητά λόγο ύπαρξης και συγκολλητική ουσία στην υποστήριξη του καθεστώτος Ζελενσκι.Την ίδια στιγμή – ακόμα και αν αυτό καλύφθηκε στο τελικό ανακοινωθέν – είναι τοις πάσι γνωστό ότι η διοίκηση Τραμπ πιστή στην συναλλακτική πρακτική και στην λογική “από εδώ και εμπρός εσυ πληρώνεις” μεταθέτει όλο το βάρος του Ουκρανικού στους συμμάχους του, τους οποίους εν παρόδω επιπλήττει για ελλιπή συμπαράσταση στον πόλεμο κατά του Ιράν. Η άδεια παραγωγής Patriot που θα παρέχει στην Ουκρανία ο Τραμπ απαιτεί χρόνο μέχρι να επηρεάσει την κατάσταση επι του πεδίου, χρόνο που δεν υπάρχει. Η κρίση στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ- την οποία ματαίως προσπαθεί να καλύψει ο ατυχής υπηρέτης δυο αφεντάδων Γενικός Γραμματέας Ρουτε – έχει μεταφερθεί στο εσωτερικό της ΕΕ με άνοδο της Ακροδεξιάς τραμπικής έμπνευσης. Δεν είναι ακόμα ομογενοποιημένη στο σύνολο των θεμάτων (πχ διαφέρουν ως προς την αντιμετώπιση του Ουκρανικού) όμως άπαντες οι ακροδεξιοί θέλουν μια Ευρώπη που θα είναι λιγότερο σκουρόχρωμη και περισσότερο χριστιανικό φρούριο. Μια Ευρώπη που θα αναπολεί περασμένα μεγαλεία τα οποία όμως ήταν σύμφυτα με την αποικιοκρατία που έχει προ πολλού εκλείψει.

Μπροστά σε ένα ΝΑΤΟ με δύστροπη κεφαλή, μια ΕΕ που χάνει έδαφος στον παγκόσμιο ανταγωνισμό ενώ αδυνατεί να κλείσει την πληγή του Ουκρανικού και μια Τουρκία περιφερειακή δύναμη συνεχώς ενισχυόμενη, η ελληνική εξωτερική πολιτική θα είχε κάποια περιθώρια αυτονομίας αν δεν είχε κάνει λάθος σε όλες τις προβλέψεις και τους υπολογισμούς της.

Με βάση την γενική αρχή παρελθόντων ετών ότι η Δύση είναι ενιαία, πανίσχυρη και ως εκ τούτου θα εξέλθει νικηφόρα από όλα τα μέτωπα η κυβέρνηση Μητσοτάκη ήταν πρώτη επισπεύδουσα στην εφαρμογή της εικαζόμενης ενιαίας βούλησης της ευρωατλαντικής συμμαχίας. Μόνο που τίποτε από αυτά δεν ισχύει και αναπόφευκτα ουδέν δούλεψε στην πράξη.

Γιατί δίπλα στον αλλοπρόσαλλο Τραμπ ήρθε και έδεσε η αδυναμία της ευρωπαϊκής ηγεσίας να αντισταθεί στους παραλογισμούς του, παραμένοντας πάντα χαμένη στην μετάφραση των μεταβαλλόμενων απόψεων του. Μια ευρωπαϊκή ηγεσία χωρίς σημείο αναφοράς με αδύναμους και στα πρόθυρα εκλογικής ήττας τους Μερτς και Μακρόν, με παραπαίουσα την Μεγάλη Βρετανία και με επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ την… Καγια Κάλας. ΕΕ και ΝΑΤΟ δεν θυμίζουν σε τίποτε τα συμπαγή συμμαχικά σύνολα του παρελθόντος. Οι διαφορές που πάντα υπέβοσκαν αλλά εξισορροπούνταν τώρα δυναμιτίζουν την ίδια την ύπαρξη τόσο της ΕΕ όσο και του ΝΑΤΟ. Η ομοσπονδιακή προοπτική της ΕΕ που προσέδιδε κάποιο ιδεολογικό στοιχείο συνοχής και προοδευτικότητας όχι μόνο έχει υποχωρήσει αλλά η ανερχόμενη ακροδεξιά συμπαρασύρει την κεντροδεξιά στην εθνικιστική αναδίπλωση. Το φάρμακο για “περισσότερη Ευρώπη” δεν υπάρχει πλέον στα ράφια των ευρωπαϊκών πολιτικών φαρμακείων. Τα ενοποιητικά στοιχεία έχουν πλέον αντιδραστικό πρόσημο (μετανάστευση, ξενοφοβία, περιχαράκωση, υπερεξοπλισμοι).

Η ΝΔ μπροστά στην πίεση της εντός και εκτός της Ακροδεξιάς, όπως ακριβώς έπραξε και με την Συμφωνία των Πρεσπών, έχει πλήρως προσχωρήσει στην συντηρητική ατζέντα. Ταυτίστηκε με τον Τραμπ και τον Νετανιάχου στην πόλεμο στον κόλπο και με τους πλέον αντιδραστικούς κύκλους της ΕΕ στο Ουκρανικό. Διέρρηξε πλήρως τις παραδοσιακά φιλικές σχέσεις με την Ρωσία, πρωτοστατεί στην κούρσα των εξοπλισμών, με τον Υπουργό Άμυνας να τραβάει με κάθε ευκαιρία στα άκρα αυτή την γραμμή του πάντα πρόθυμου εταίρου. Στην πρόσφατη συνάντηση του με την πρέσβη των ΗΠΑ ο Αλέξης Τσίπρας έδωσε το περίγραμμα μιας διαφορετικης συμπεριφοράς απέναντι στον αενάως απαιτητικό σύμμαχο. Μια συμπεριφορά που μπορεί να θέσει τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις σε νέα, πιο υγιή βάση.

Μοιραία και στις ελληνοτουρκικές σχέσεις αντι να ισχύει το δόγμα της επαρκούς άμυνας σε συνδυασμό με την επίλυση των υφιστάμενων διαφορών μέσω της διπλωματίας, ακολουθήθηκε εσφαλμένη οδός που αυτές τις ημέρες φαίνεται να φτάνει στα όρια της. Είναι η οδός της άρνησης και παρεμπόδισης των θετικών προς την Τουρκία επιλογών των ΗΠΑ.

Άλλοτε ο Μενεντεζ που όμως εξέλειπε με ατιμωτικό για αυτόν τρόπο, άλλοτε άλλοι, τελευταία η Ισραηλινή αντίδραση, όλα αυτά είχαν μέχρι στιγμής μια αναβλητική επίδραση. Τώρα όμως η περιφερειακή πραγματικότητα έχει αλλάξει άρδην με την Τουρκία να αναδεικνύεται σε αναντικατάστατο παράγοντα για την δυτική στρατηγική. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι αμερικανοτουρκικές σχέσεις αναβαθμίζονται ενώ σε διαφορά κρίσιμα και ανοιχτά μέτωπα η Τουρκία δεν επιλέγει τον ρόλο του πρόθυμου και δεδομένου αλλά του μεσολαβητή που θέλει να γίνει μέρος της λύσης.Αυτή η πολιτική επιβραβεύεται την εποχή του Τραμπ και όχι η ακολουθούμενη από την κυβέρνηση μας.

Γι’ αυτό και το σχόλιο κύκλων της ελληνικής κυβέρνησης ( το non paper που διανεμήθηκε στους δημοσιογράφους στην έναρξη της Συνόδου του ΝΑΤΟ) σε ελεύθερη αλλά ακριβή μετάφραση θα μπορούσε να έχει τον τίτλο: “Μα γιατί ενώ είμασταν οι καλύτεροι μαθητές μας φέρεστε έτσι”; Ενώ είμαστε στους 5 που ήδη από το 2025 διαθέτουμε το 3,5% του ΑΕΠ για αμιγώς αμυντικές δαπάνες και κάνουμε ότι θέλετε (το αποκαλεί κομψά “είμαστε παράγοντας σταθερότητας”) στην Ανατολική Μεσόγειο και στην Νοτιοανατολική Ευρώπη; Ενώ η Τουρκία που δεν συμμορφώνεται απολύτως επιβραβεύεται περισσότερο από εμάς; Με πολύ κομψό τρόπο ο ΥΠΕΞ Γιώργος Γεραπετρίτης προετοίμασε τη Βουλή για την εξέλιξη λέγοντας: “Κατά την παρούσα φάση δεν υφίσταται οποιοδήποτε ζήτημα άρσης της απαγόρευσης στην Τουρκία για την προμήθεια των μαχητικών αεροσκαφών F 35”. Στην επόμενη φάση όλοι ξέρουν τι θα ακολουθήσει αλλά το πολιτικό κόστος της αλλαγής γραμμής θα είναι δυσβάσταχτο για μια κυβέρνηση της Δεξιάς που εξακολουθεί να κορδώνεται για την αδιέξοδη πολιτική της.

Επειδή ακριβώς δεν προετοιμάζουμε την κοινή γνώμη για δύσκολες αλλά αναγκαίες αποφάσεις και αναπροσαρμογές στα ελληνοτουρκικά και το Κυπριακό (βλέπε άρνηση στο Σχέδιο Αναν και αδιέξοδο στο Κραν Μοντανά) είναι σοβαρός ο κίνδυνος η προοδευτική κυβέρνηση που θα διαδεχθεί την δεξιά να κληρονομήσει ένα νεο γόρδιο δεσμό .