Ένα φάρμακο για όλους τους καρκίνους – Τέλος εποχής για την ιδέα

Επί χρόνια, επενδυτές και φαρμακευτικές εταιρείες αναζητούν τον διάδοχο της πεμπρολιζουμάμπης, του εμβληματικού αντικαρκινικού φαρμάκου της MSD που άλλαξε τα δεδομένα στην ογκολογία και εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο επιτυχημένα φαρμακευτικά προϊόντα παγκοσμίως.

Ωστόσο, τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η επόμενη ημέρα της θεραπείας του καρκίνου ίσως να μην ανήκει σε ένα νέο «υπερφάρμακο», αλλά σε μια σειρά πιο εξειδικευμένων θεραπειών που θα απευθύνονται σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών.

Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας βρίσκεται η Summit Therapeutics. Πριν από δύο χρόνια, η βιοτεχνολογική εταιρεία, η οποία υποστηρίζεται από τον δισεκατομμυριούχο Bob Duggan, δημοσίευσε στοιχεία που έδειχναν ότι το πειραματικό φάρμακο ιβονεσιμάμπη μπορούσε να καθυστερήσει την εξέλιξη μιας μορφής καρκίνου του πνεύμονα περισσότερο από την πεμπρολιζουμάμπη.

Η είδηση προκάλεσε ενθουσιασμό στις αγορές, εκτοξεύοντας τη χρηματιστηριακή αξία της εταιρείας σε επίπεδα άνω των 20 δισ. δολαρίων, παρότι δεν διέθετε ούτε ένα εγκεκριμένο προϊόν, όπως γράφει η Wall Street Journal. Καθώς όμως δημοσιεύονται περισσότερα δεδομένα, η αρχική αισιοδοξία φαίνεται να μετριάζεται.

Αντί να αναδεικνύεται σε άμεσο αντικαταστάτη της πεμπρολιζουμάμπη, η ιβονεσιμάμπη δείχνει να διεκδικεί ένα σημαντικό αλλά περιορισμένο τμήμα της αγοράς.

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Εταιρείας Κλινικής Ογκολογίας (ASCO) στο Σικάγο, η νέα γενιά φαρμάκων επιχειρεί να εξελίξει την προσέγγιση που καθιέρωσε η πεμπρολιζουμάμπη, συνδυάζοντας δύο διαφορετικούς μηχανισμούς δράσης.

Από τη μία ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να επιτεθεί στον όγκο και από την άλλη περιορίζει την αιμάτωση του καρκίνου, στερώντας του τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά για την ανάπτυξή του.

Η ιβονεσιμάμπη στο μικροσκόπιο των επιστημόνων

Τα αποτελέσματα της μελέτης που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό επιστημονικό περιοδικό The Lancet κρίνονται συνολικά θετικά.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, οι ασθενείς στην Κίνα που έλαβαν ιβονεσιμάμπη σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία έζησαν κατά μέσο όρο περίπου τέσσερις μήνες περισσότερο σε σύγκριση με όσους έλαβαν άλλη ανοσοθεραπεία.

Πρόκειται για βελτίωση στη συνολική επιβίωση, τον σημαντικότερο δείκτη αξιολόγησης μιας αντικαρκινικής θεραπείας τόσο για τους γιατρούς όσο και για τις ρυθμιστικές αρχές.

Ωστόσο, η δοκιμασία που θα κρίνει πραγματικά την αξία του φαρμάκου δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Τα αποτελέσματα της μεγάλης διεθνούς μελέτης που αναμένονται αργότερα μέσα στο έτος θα συγκρίνουν απευθείας η ιβονεσιμάμπη με την πεμπρολιζουμάμπη. Από αυτά τα δεδομένα θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό η προοπτική του φαρμάκου στις ΗΠΑ και στις διεθνείς αγορές.

Πάντως, οι ειδικοί παραμένουν ακόμα επιφυλακτικοί. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Adam Schoenfeld, ο οποίος είναι ογκολόγος στο Memorial Sloan Kettering Cancer Center, και εκτιμά ότι εάν τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν και σε πληθυσμούς εκτός Κίνας, θα μπορούσαν να συνιστούν σημαντική πρόοδο για ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα που συνδέεται με το κάπνισμα και διαθέτει περιορισμένες θεραπευτικές επιλογές.

Παράλληλα, όμως, επισημαίνει αρκετούς περιορισμούς της μελέτης. Ο μέσος όρος ηλικίας των ασθενών ήταν τα 64 έτη, ενώ δεν συμμετείχε κανείς άνω των 75 ετών.

Στις ΗΠΑ, η διάγνωση του καρκίνου του πνεύμονα γίνεται συνήθως κοντά στην ηλικία των 70 ετών, γεγονός που δημιουργεί ερωτήματα για το κατά πόσο τα αποτελέσματα μπορούν να γενικευθούν στον πραγματικό πληθυσμό ασθενών.

Επιπλέον, το όφελος στην επιβίωση φάνηκε να μειώνεται στις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες, ενώ οι γυναίκες εκπροσωπούνταν σε μικρό ποσοστό στη μελέτη. Παράλληλα, το φάρμακο με το οποίο έγινε η σύγκριση δεν χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του καρκίνου του πνεύμονα στις Ηνωμένες Πολιτείες, γεγονός που προσθέτει ακόμη έναν παράγοντα αβεβαιότητας.

Η νέα μάχη στην ογκολογία μετά την πεμπρολιζουμάμπη

Το βασικό ερώτημα είναι αν αυτή η νέα θεραπευτική προσέγγιση συνιστά πραγματική επανάσταση ή μια σταδιακή εξέλιξη της υπάρχουσας τεχνολογίας.

Τα φάρμακα της κατηγορίας PD-1, όπως η πεμπρολιζουμάμπη, μεταμόρφωσαν τη θεραπεία πολλών μορφών καρκίνου, αξιοποιώντας το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού αντί να βασίζονται αποκλειστικά στη χημειοθεραπεία. Χάρη σε αυτά, μια μερίδα ασθενών κατάφερε να πετύχει πολυετείς υφέσεις της νόσου.

Η ιβονεσιμάμπη ανήκει στη νέα κατηγορία των δισθενών αντισωμάτων (bispecific antibodies) και επιχειρεί να εξελίξει αυτή τη φιλοσοφία, συνδυάζοντας σε ένα μόνο φάρμακο την ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος και την αναστολή της αγγειογένεσης του όγκου.

Η προοπτική αυτή έχει πυροδοτήσει έντονο ανταγωνισμό στον φαρμακευτικό κλάδο. Εταιρείες όπως η Pfizer, η Bristol Myers Squibb, η BioNTech και η MSD επενδύουν σημαντικά κεφάλαια στη συγκεκριμένη τεχνολογία, η οποία αναδεικνύεται στο νέο μεγάλο πεδίο μάχης της ογκολογίας.

Ωστόσο, η αναστολή της αιμάτωσης των όγκων δεν αποτελεί νέα ιδέα. Το ίδιο θεραπευτικό μοντέλο εφαρμόζεται εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες με τη μπεβασιζουμάμπη, το οποίο συνδέεται με κινδύνους όπως αιμορραγίες, θρομβώσεις και υπέρταση, επιπλοκές που συνήθως επηρεάζουν περισσότερο τους ηλικιωμένους ασθενείς.

Σύμφωνα με τον Schoenfeld, ο συνδυασμός της συγκεκριμένης προσέγγισης με την ανοσοθεραπεία φαίνεται να αυξάνει την αποτελεσματικότητα και ταυτόχρονα να περιορίζει μέρος των ανεπιθύμητων ενεργειών.

Ωστόσο, ενδέχεται να εξηγεί και το γεγονός ότι το όφελος μειώθηκε στους μεγαλύτερους σε ηλικία ασθενείς της μελέτης της Summit, δηλαδή στην ομάδα που αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο ποσοστό των περιστατικών καρκίνου του πνεύμονα.

Ο αναλυτής Sean McCutcheon της Raymond James εκτιμά ότι τα νέα αυτά φάρμακα διαθέτουν σημαντικές προοπτικές, αλλά δύσκολα θα κατακτήσουν το σύνολο της αγοράς της πεμπρολιζουμάμπης. Αντίθετα, αναμένεται να καλύψουν εξειδικευμένες θεραπευτικές ανάγκες και συγκεκριμένες κατηγορίες ασθενών.

Παράλληλα, ο ανταγωνισμός αναμένεται να ενταθεί ακόμη περισσότερο τα επόμενα χρόνια, καθώς από το 2028 θα μπορούσαν να κυκλοφορήσουν οι πρώτες βιοομοειδείς εκδόσεις της πεμπρολιζουμάμπη, ασκώντας πρόσθετες πιέσεις στην αγορά.

Ήδη, το ενδιαφέρον των ερευνητών μετατοπίζεται πέρα από τον καρκίνο του πνεύμονα, σε μορφές καρκίνου όπως ο καρκίνος του παχέος εντέρου, όπου η πεμπρολιζουμάμπη δεν έχει καταφέρει να επιτύχει ανάλογα αποτελέσματα.

Η πρόσφατη πτώση της μετοχής της Summit κατά περίπου 16% αντανακλά αυτή την πιο σύνθετη πραγματικότητα. Η εποχή κατά την οποία ένα και μόνο αντικαρκινικό φάρμακο μπορούσε να κυριαρχεί σε δεκάδες διαφορετικές μορφές καρκίνου και να αποφέρει ετήσια έσοδα που προσεγγίζουν τα 32 δισ. δολάρια ίσως να πλησιάζει στο τέλος της.

Για τους ασθενείς, αυτό μεταφράζεται σε περισσότερες θεραπευτικές επιλογές και μεγαλύτερη εξατομίκευση της φροντίδας. Για τους επενδυτές, όμως, σημαίνει ότι η αναζήτηση της επόμενης πεμπρολιζουμάμπη ενδέχεται να αποδειχθεί πολύ πιο δύσκολη από ό,τι αρχικά πίστευαν, έως και ακατόρθωτη.