Έρχεται νέο, ισχυρό φάρμακο για τη χοληστερίνη

Μια νέα κατηγορία φαρμάκων ετοιμάζεται να αντιμετωπίσει μια ύπουλη αιτία καρδιακών προσβολών και εγκεφαλικών επεισοδίων, που για δεκαετίες είχε ξεφύγει από τις υπάρχουσες θεραπείες.

Οι ερευνητές ενδέχεται να γνωρίζουν ήδη αυτό το καλοκαίρι αν το πιο προχωρημένο πειραματικό φάρμακο της Novartis και του συνεργάτη της, Ionis Pharmaceuticals, μειώνει τα εμφράγματα, τα εγκεφαλικά και τους θανάτους, σε μια μελέτη που θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για έγκριση μέχρι το επόμενο έτος.

Η Amgen και η Eli Lilly αναπτύσσουν επίσης φάρμακα που μειώνουν τα επίπεδα της λιποπρωτεΐνης άλφα ή Lp(a), ενός λιπαρού σωματιδίου στο αίμα που μπορεί να προκαλέσει συσσώρευση πλάκας στα αιμοφόρα αγγεία και συνδέεται με καρδιοπάθειες.

Η σιωπηλή απειλή της λιποπρωτεΐνης άλφα

Δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι έχουν αυξημένα επίπεδα Lp(a), ένα κληρονομικό και κυρίως αόρατο αίτιο καρδιακών παθήσεων.

Αν τα φάρμακα κατά της Lp(a) αποδειχθούν αποτελεσματικά, οι εταιρείες θα μπορούσαν να βρίσκονται μπροστά σε μια νέα, τεράστια αγορά φαρμάκων για την καρδιά, με εκτιμώμενη αξία έως και 25 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως παγκοσμίως.

Η ανάπτυξη όμως αυτών των φαρμάκων δεν ήταν εύκολη υπόθεση. Στο παρελθόν, φάρμακα που μείωσαν μετρίως τα επίπεδα του σωματιδίου δεν κατάφεραν να μειώσουν τα εμφράγματα και τα εγκεφαλικά, αφήνοντας τους ασθενείς χωρίς εγκεκριμένη θεραπεία.

«Ήταν το αίνιγμα που κανείς δεν κατάφερνε να λύσει», λέει η Monica Florio, που έχει ηγηθεί της έρευνας για το υποψήφιο φάρμακο της Amgen. «Τώρα πιστεύω ότι οι κλινικές μελέτες θα μας δώσουν απαντήσεις».

Η Lp(a) είναι ένας ιδιαίτερα επικίνδυνος παράγοντας καρδιακών παθήσεων. Το σωματίδιο αποτελεί παραλλαγή της LDL, της λεγόμενης «κακής χοληστερόλης». Όπως η LDL, τα υψηλά επίπεδά του προκαλούν συσσώρευση στις αρτηρίες, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφράγματος και εγκεφαλικού.

Ωστόσο, πάνω από έξι δεκαετίες έρευνας δεν κατάφεραν να αποδείξουν ότι η μείωση της Lp(a) μειώνει πράγματι τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι για να είναι αποτελεσματικά τα φάρμακα, πρέπει να μειώνουν σημαντικά τα συνολικά επίπεδα του σωματιδίου στο σώμα.

Η διατροφή και η άσκηση δεν μειώνουν την Lp(a), ενώ περίπου το 90% των επιπέδων κάθε ατόμου καθορίζεται από τη γέννηση.

Οι γιατροί συνήθως συνταγογραφούν άλλα φάρμακα για τη χοληστερόλη, όπως οι στατίνες, που όμως μπορούν να αυξήσουν τα επίπεδα της Lp(a).

Περίπου ένας στους πέντε ανθρώπους παγκοσμίως έχει επικίνδυνα υψηλά επίπεδα Lp(a), σύμφωνα με τον Dr. Steven Nissen, καρδιολόγο της Cleveland Clinic. Το σωματίδιο σκληραίνει τις αρτηρίες και προάγει τον σχηματισμό θρόμβων, αυξάνοντας σημαντικά τα καρδιαγγειακά επεισόδια.

Νέες θεραπείες και τεχνολογίες

Οι φαρμακοβιομηχανίες πλέον χρησιμοποιούν νέες τεχνολογίες για την αντιμετώπιση της Lp(a). Τα πειραματικά φάρμακα της Amgen και της Lilly αξιοποιούν γενετική τεχνολογία που στοχεύει στην «σιωπή» του γονιδίου που παράγει την Lp(a).

Η Novartis και η Ionis χρησιμοποιούν διαφορετική προσέγγιση, εμποδίζοντας το σήμα που λέει στο ήπαρ να παράγει την Lp(a).

Η περίπτωση του Bill Heym δείχνει την κρισιμότητα της ανίχνευσης: μετά από καρδιακή προσβολή και ανάνηψη, διαπιστώθηκε ότι τα επίπεδα της Lp(a) του ήταν τριπλάσια από το όριο που ορίζει η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία για τον αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Η μέτρηση της Lp(a) συνιστάται πλέον, αλλά η ερώτηση παραμένει ποιοι ασθενείς θα πρέπει να λάβουν θεραπεία, ειδικά όσοι έχουν μέτρια έως υψηλά επίπεδα, καθώς η αποτελεσματικότητα μπορεί να είναι πιο εμφανής μόνο σε άτομα με πολύ υψηλό κίνδυνο.

Η Amgen υποστηρίζει ότι η σχεδόν πλήρης εξάλειψη του σωματιδίου είναι αυτή που θα μειώσει ουσιαστικά τα εμφράγματα και τους θανάτους, παρέχοντας σημαντικά οφέλη στους ασθενείς που έχουν ήδη επενδύσει σε διαχείριση άλλων παραγόντων κινδύνου για δεκαετίες.

Οι μελέτες για την Lp(a) στον ελληνικό πληθυσμό

• Σε μια πρόσφατη μελέτη (ATTICA cohort, γενικός πληθυσμός Ελλάδας) βρέθηκε ότι περίπου 8,3% των ενηλίκων έχει αυξημένα επίπεδα Lp(a) (≥50 mg/dL) — επίπεδα που θεωρούνται αυξημένος καρδιαγγειακός κίνδυνος. Τα πολύ υψηλά επίπεδα (≥60 mg/dL) ήταν επίσης καταγεγραμμένα σε ~6% του δείγματος.

Κλινικός πληθυσμός

• Σε ασθενείς που παρακολουθούνται σε εξειδικευμένη κλινική λιπιδίων, 18,9% είχαν Lp(a) ≥125 nmol/L (μια υψηλότερη τιμή ορίων για αυξημένο κίνδυνο). Οι τιμές αυτές ήταν πιο συχνές σε άτομα με ήδη εγκατεστημένη αθηροσκλήρωση ή καρδιαγγειακή νόσο.

Ιστορικές δημογραφικές μελέτες

• Παλαιότερη μελέτη σε δείγμα ενηλίκων 55–65 ετών χωρίς ιστορικό πρόωρου εμφράγματος στην Αθήνα έδειξε ότι η κατανομή των επιπέδων Lp(a) ήταν πολύ ασύμμετρη και ότι οι γυναίκες είχαν γενικά υψηλότερες τιμές από τους άνδρες. Το όριο ~30 mg/dL αντιστοιχούσε στο 77ο εκατοστημόριο στους άνδρες και στο 66ο στις γυναίκες.

Συμπέρασμα από τα δεδομένα στην Ελλάδα

• Ποσοστό ~8–9% του γενικού πληθυσμού έχει επίπεδα Lp(a) πάνω από τα όρια που συνδέονται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.

• Σε κλινικά υψηλού κινδύνου ομάδες (π.χ. ασθενείς με ASCVD), η συχνότητα είναι υψηλότερη (~19%).

• Υπάρχει σαφής σχέση μεταξύ υψηλής Lp(a) και αυξημένης αθηροσκλήρωσης ή καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου.