Γιατί αλληλοεπιδρούν έντονα ρευματοειδής αρθρίτιδα και κατάθλιψη;

Περίπου 17,9 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν με ρευματοειδή αρθρίτιδα, μια αυτοάνοση μορφή αρθρίτιδας που προκαλεί φλεγμονή στις αρθρώσεις.

Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι η νόσος μπορεί να επιβαρύνει την υγεία, αυξάνοντας τον κίνδυνο για μόνιμη βλάβη στις αρθρώσεις, οστεοπόρωση, καρδιοπάθειες, προβλήματα όρασης, διαταραχές ύπνου, παχυσαρκία, αλλά και ψυχικές διαταραχές όπως άγχος και κατάθλιψη.

Δύο πρόσφατες επιστημονικές δημοσιεύσεις — μια προοπτική στο Nature Reviews Rheumatology και ένα σχόλιο στο The Lancet Rheumatology, αναδεικνύουν ότι ορισμένα από αυτά τα προβλήματα, όπως η κατάθλιψη, δεν είναι απλώς επιπλοκές της νόσου, αλλά μπορούν να διατηρούν και να επιδεινώνουν τη ρευματοειδή αρθρίτιδα, ειδικά στις δύσκολες προς αντιμετώπιση περιπτώσεις.

Ο ρόλος των συνθηκών ζωής στη ρευματοειδή αρθρίτιδα

Οι συγγραφείς των δύο μελετών επισημαίνουν ότι παράγοντες όπως η κατάθλιψη, το κάπνισμα, η παχυσαρκία και οι διαταραχές ύπνου μπορούν να επηρεάσουν τα συμπτώματα της ρευματοειδούς αρθρίτιδας.

«Ιστορικά, η θεραπεία της ρευματοειδούς αρθρίτιδας επικεντρωνόταν σχεδόν αποκλειστικά στη φυσική φλεγμονή των αρθρώσεων», λέει ο δρ Γιόργκι Νάγκι, επικεφαλής του Τμήματος Ρευματολογίας και Ανοσολογίας στο Πανεπιστήμιο Semmelweis της Ουγγαρίας και κύριος συγγραφέας και των δύο δημοσιεύσεων.

«Ωστόσο, στην καθημερινή κλινική πρακτική συχνά βλέπουμε ασθενείς με φυσιολογικές εξετάσεις αίματος που παρ’ όλα αυτά βιώνουν έντονο πόνο, κόπωση και περιορισμένη καθημερινή λειτουργικότητα», προσθέτει.

Σύμφωνα με τον Νάγκι, παράγοντες όπως το κάπνισμα και η παχυσαρκία, καθώς και συνοδά προβλήματα υγείας όπως η κατάθλιψη και η ινομυαλγία, μπορούν να αλλοιώσουν σημαντικά τους δείκτες σοβαρότητας της νόσου που βασίζονται σε δηλώσεις των ίδιων των ασθενών.

«Εάν ο πόνος ενισχύεται από κατάθλιψη ή διαταραχή ύπνου αντί από ενεργό φλεγμονή, τα παραδοσιακά αντιφλεγμονώδη φάρμακα απλώς δεν έχουν αποτέλεσμα», σημειώνει ο δρ Νάγκι.

Ο φαύλος κύκλος της ρευματοειδούς αρθρίτιδας

Ο Νάγκι τονίζει ότι αυτά τα προβλήματα δεν συνυπάρχουν απλώς με τη νόσο· τροφοδοτούν αμφίδρομα την ίδια τη ρευματοειδή αρθρίτιδα, δημιουργώντας έναν «φαύλο κύκλο».

«Για παράδειγμα, ένας ασθενής με έντονο πόνο μπορεί να μειώσει τη φυσική δραστηριότητα, οδηγώντας σε παχυσαρκία. Η παχυσαρκία προκαλεί χαμηλού βαθμού συστηματική φλεγμονή, που επιδεινώνει την πορεία της νόσου», εξηγεί.

«Παράλληλα, η αποτυχία πολλών φαρμάκων μειώνει τη διάθεση και την κινητοποίηση, προκαλώντας κατάθλιψη. Αυτή, με τη σειρά της, αυξάνει την αντίληψη του πόνου και μειώνει τη συμμόρφωση με το θεραπευτικό πλάνο», προσθέτει.

Η αναγνώριση αυτών των παραγόντων ως ενεργών στη διατήρηση της νόσου ανοίγει το δρόμο για παρεμβάσεις χωρίς απαραίτητα νέα φάρμακα.

Καινοτόμο μοντέλο θεραπείας

Η ομάδα του Νάγκι ανέπτυξε ένα μοντέλο που ενσωματώνει «έξυπνη τριάζ», για ασθενείς δύσκολους στη θεραπεία.

«Αντί να προχωράμε γραμμικά σε ισχυρότερα φάρμακα όταν η τυπική αγωγή αποτυγχάνει, κάνουμε μια ‘δομημένη επαναξιολόγηση πολλαπλών παραμέτρων’. Εξετάζουμε τέσσερις ζώνες: τη βιολογία της νόσου, τις συννοσηρότητες, τις συμπεριφορικές συνήθειες και τις συνθήκες του ασθενούς», εξηγεί ο Νάγκι.

Αντί να αλλάζει απλώς η φαρμακευτική αγωγή, το μοντέλο μπορεί να προσανατολίσει τον ασθενή σε πολυεπιστημονική προσέγγιση: ειδικούς πόνου, ψυχολόγους, εξατομικευμένη διατροφή και υποστήριξη ζωής για τον έλεγχο βάρους ή καπνίσματος.

Η απόδειξη της σχέσης νου–σώματος

Ειδικοί όπως η Erica Frenkel, health coach, και η Neha Patil Kumar, ψυχοθεραπεύτρια, υπογραμμίζουν ότι η σύνδεση μεταξύ σωματικής και ψυχικής υγείας είναι αμφίδρομη.

«Η κατάθλιψη μπορεί να ενισχύει τα συμπτώματα της ρευματοειδούς αρθρίτιδας, μειώνοντας τη συμμόρφωση στη θεραπεία και επηρεάζοντας την ποιότητα ζωής», τονίζει η Patil Kumar.

Τα νέα δεδομένα ενισχύουν την ανάγκη για ολοκληρωμένη φροντίδα που ενσωματώνει ψυχική και σωματική υγεία, βελτιώνοντας τα αποτελέσματα για τον ασθενή.