Καρκίνος μαστού: Πανευρωπαϊκή μελέτη με AI για την πρόβλεψη κινδύνου

Μία στις επτά έως οκτώ γυναίκες θα εμφανίσει στη διάρκεια της ζωής της καρκίνο του μαστού διεθνώς.

Στην Ευρώπη, κάθε ένα λεπτό διαγιγνώσκεται μία γυναίκα, ενώ κάθε ώρα 17 γυναίκες χάνουν τη ζωή τους από τη νόσο. Στην Ελλάδα, καταγράφονται κάθε χρόνο περίπου 8.000-9.000 νέες διαγνώσεις, αναφέρει η ακτινοδιαγνώστρια Χαρίκλεια Μαυρίδου, επιμελήτρια Α΄ στο Τμήμα Μαστού του Νοσοκομείου Παπαγεωργίου. Και τονίζει ότι η έγκαιρη διάγνωση παραμένει καθοριστική, ενώ οι εξελίξεις στην απεικόνιση του μαστού δημιουργούν νέα δεδομένα για την πρόληψη και την εξατομίκευση του ελέγχου.

Μιλώντας στο Πρακτορείο FM και στην Τάνια Μαντουβάλου, με αφορμή το πρόσφατο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Απεικόνισης Μαστού (EUSOBI) στο Μάαστριχτ και τον μήνα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για τον καρκίνο του μαστού, η κ. Μαυρίδου εξηγεί ποιες γυναίκες χρειάζονται συμπληρωματικό έλεγχο, πότε ενδείκνυται η μαγνητική μαστογραφία και πώς η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί στο μέλλον να συμβάλει στην εξατομίκευση του προληπτικού ελέγχου.

Πότε χρειάζεται συμπληρωματικός έλεγχος – Απόλυτες και σχετικές ενδείξεις

Οι πυκνοί μαστοί αποτελούν ιδιαίτερη πρόκληση, καθώς μπορεί να κρύβουν έναν όγκο στη μαστογραφία. Πώς πρέπει να αντιμετωπίζεται αυτή τη στιγμή μια γυναίκα με πυκνούς μαστούς και φυσιολογική μαστογραφία; Χρειάζεται πρόσθετη εξέταση; Και από τι εξαρτάται η επιλογή αυτής της εξέτασης, ρωτήθηκε η ειδικός.

«Στις γυναίκες με πυκνούς μαστούς, είναι απαραίτητη η αξιολόγηση της μαστογραφίας από εξειδικευμένο ακτινολόγο μαστού και η διενέργεια συμπληρωματικού υπερηχογραφήματος, κατά προτίμηση από τον ίδιο γιατρό που έχει αξιολογήσει και τη μαστογραφία. Εφόσον η πυκνότητα είναι μεγάλη, μπορεί να χρειαστεί και μαγνητική μαστογραφία. Για γυναίκες με πυκνούς μαστούς χωρίς οικογενειακό ιστορικό, οι κατευθυντήριες οδηγίες που εφαρμόζονται από το 2024 προβλέπουν, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, επανάληψη της μαγνητικής ανά τέσσερα χρόνια, ενώ όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό, η μαγνητική προτείνεται να γίνεται ετησίως. Αυτές οι περιπτώσεις είναι στο πλαίσιο του προληπτικού, προσυμπτωματικού ελέγχου. Η μαγνητική μαστογραφία όμως έχει και άλλες ενδείξεις, απόλυτες και σχετικές.

Οι απόλυτες ενδείξεις που αφορούν στην ετήσια μαγνητική μαστογραφία είναι για γυναίκες με γονιδιακή μετάλλαξη (με τα γνωστά BRCA1, BRCA2 ή και άλλα γονίδια που τώρα πια εξελίσσονται και ανακαλύπτονται), για γυναίκες που έχουν ακτινοβοληθεί σε μικρότερη ηλικία (20-25 έτη) στο θώρακα, οι οποίες είχαν λέμφωμα και έχουν ιαθεί και για γυναίκες με εμφυτεύματα σιλικόνης, τα οποία έχουν τοποθετηθεί πριν από το 2016. Φυσικά υπάρχουν ενδείξεις, για μετεγχειρητικό μαστό, καθώς και για γυναίκες που έχουνε μια εστία λοβιακού καρκίνου στον ένα μαστό, οπότε πρέπει να ελέγξουμε οπωσδήποτε και τον άλλο».

Γιατί η μαγνητική σήμερα δεν μπορεί να αποτελέσει εξέταση πληθυσμιακού ελέγχου

Η ακτινοδιαγνώστρια του Παπαγεωργίου είναι κατηγορηματική ότι η μαγνητική μαστογραφία, όταν γίνεται για διαγνωστικό έλεγχο, χρειάζεται σκιαγραφικό, καθώς μεγάλο μέρος της διαγνωστικής της αξίας βασίζεται στο πώς αυτό «φωτίζει» μια ύποπτη περιοχή.

Πρόκειται για διαφορετικό σκιαγραφικό από εκείνο που χρησιμοποιείται στην αξονική τομογραφία, το οποίο όπως επισημαίνει «έχει λιγότερες παρενέργειες για τους νεφρούς καθώς επίσης και λιγότερες αλλεργικές αντιδράσεις. Χωρίς σκιαγραφικό η μαγνητική δεν μπορεί να μας δώσει όλες τις πληροφορίες που χρειαζόμαστε για να αξιολογήσουμε μια βλάβη. Γιατί το να τη δούμε απλά, γίνεται ήδη με τη μαστογραφία και τον υπέρηχο».

Η κ. Μαυρίδου εκτιμά ακόμη ότι η μαγνητική μαστογραφία, παρά την υψηλή διαγνωστική της αξία, δεν μπορεί σήμερα να αποτελέσει εξέταση πληθυσμιακού ελέγχου. «Η περιορισμένη διαθεσιμότητα μηχανημάτων, ειδικότερα στη νησιωτική χώρα και σε απομακρυσμένες περιοχές, το κόστος, ο μεγαλύτερος χρόνος της εξέτασης και πρακτικοί περιορισμοί, όπως πχ η κλειστοφοβία δυσκολεύουν την καθολική εφαρμογή της. Στο ερώτημα αν η μαγνητική μαστογραφία μπορεί να γλιτώσει τη γυναίκα από περιττές βιοψίες, η κ. Μαυρίδου απαντά ότι μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να συμβάλει στην αποφυγή περιττών εξετάσεων, «αλλά το σημαντικότερο είναι ο έλεγχος να γίνεται με τη σωστή σειρά. Η μαστογραφία παραμένει η βάση του προληπτικού ελέγχου και πολλές γυναίκες δεν χρειάζονται τίποτε περισσότερο. Όταν υπάρχει συγκεκριμένο εύρημα που μπορεί να οδηγήσει άμεσα σε βιοψία, η μαγνητική δεν είναι απαραίτητο να παρεμβληθεί ως ενδιάμεση εξέταση. Η σωστή αξιολόγηση από εξειδικευμένο γιατρό είναι αυτή που θα καθορίσει αν χρειάζεται υπερηχογράφημα, μαγνητική ή βιοψία».

Το Τμήμα Μαστού του Παπαγεωργίου συμμετέχει στο πρόγραμμα «Ψηφιακή Ευρώπη»

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει, πάντως, η νέα πανευρωπαϊκή μελέτη στην οποία πρόκειται να συμμετάσχει το Τμήμα Μαστού του Νοσοκομείου Παπαγεωργίου στο πλαίσιο του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη».

Όπως αποκαλύπτει η κ. Μαυρίδου, θα χρησιμοποιηθεί σύστημα τεχνητής νοημοσύνης σε συνδυασμό με την αξιολόγηση του γιατρού, με στόχο να εκτιμηθεί ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του μαστού σε βάθος χρόνου. «Το σύστημα θα επιχειρήσει να υπολογίσει την πιθανότητα να εμφανίσει μια γυναίκα κακοήθεια, χρονικά κατατάσσοντάς την σε χαμηλού, μέτριου, ή υψηλού κινδύνου. Η μελέτη αναμένεται να διαρκέσει περίπου έναν χρόνο, ανάλογα με τον αριθμό των μαστογραφιών που θα συγκεντρωθούν».

Ωστόσο η κ. Μαυρίδου επισημαίνει ότι, παρά τη μεγάλη πρόοδο, η τεχνητή νοημοσύνη παραμένει σήμερα υποστηρικτικό εργαλείο και δεν αντικαθιστά τον γιατρό. «Η βασική εξέταση εδώ και 60 χρόνια εξακολουθεί να είναι η ψηφιακή μαστογραφία, η οποία μπορεί να εντοπίσει μη ψηλαφητούς καρκίνους. Η τεχνητή νοημοσύνη έρχεται να βοηθήσει τον ακτινολόγο στην αξιολόγηση των εικόνων, ενώ σημαντική θέση έχουν και οι νεότερες τεχνικές, όπως η τρισδιάστατη μαστογραφία. Οι σχετικές μελέτες είναι πολλές και βρίσκονται σε εξέλιξη αυτή τη στιγμή, αλλά, η τεχνητή νοημοσύνη βρίσκεται ακόμη σε ερευνητικό στάδιο ως προς την ευρεία κλινική εφαρμογή της».