Πώς θα αποφύγουμε το εγκεφαλικό – Τι αποκαλύπτουν 3 νέες μελέτες

Το εγκεφαλικό επεισόδιο αποτελεί μία από τις κυριότερες αιτίες θανάτου και αναπηρίας παγκοσμίως. Το ισχαιμικό εγκεφαλικό προκαλείται όταν διακόπτεται ή μειώνεται η αιμάτωση του εγκεφάλου εξαιτίας απόφραξης ενός αγγείου, ενώ το αιμορραγικό εγκεφαλικό οφείλεται σε αιμορραγία μέσα ή γύρω από τον εγκέφαλο.

Παρόμοια είναι και η περίπτωση του παροδικού ισχαιμικού επεισοδίου (TIA), το οποίο προκαλείται από προσωρινή διακοπή της αιματικής ροής και συχνά λειτουργεί ως προειδοποιητικό σημάδι για ένα μελλοντικό εγκεφαλικό.

Σύμφωνα με την Αμερικανική Εταιρεία Εγκεφαλικού (American Stroke Association), το εγκεφαλικό αποτελεί την τέταρτη συχνότερη αιτία θανάτου στις ΗΠΑ, ενώ εκτιμάται ότι έως και το 80% των περιστατικών θα μπορούσαν να προληφθούν με την αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου.

Τρεις πρόσφατες επιστημονικές μελέτες έρχονται να ενισχύσουν αυτή την αισιόδοξη προοπτική, εξετάζοντας τον ρόλο της μεσογειακής διατροφής, του εμβολίου κατά του έρπητα ζωστήρα και ενός νέου φαρμάκου, του asundexian, στην πρόληψη του εγκεφαλικού επεισοδίου.

Η μεσογειακή διατροφή προστατεύει από το εγκεφαλικό

Η πρώτη μελέτη, που δημοσιεύθηκε το 2026 στο περιοδικό Neurology Open Access, διερεύνησε κατά πόσο η μεσογειακή διατροφή μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εγκεφαλικού στις γυναίκες.

Οι ερευνητές ανέλυσαν τις διατροφικές συνήθειες 105.614 ατόμων, αποδίδοντας σε κάθε συμμετέχοντα μια βαθμολογία ανάλογα με το πόσο πιστά ακολουθούσε το μεσογειακό διατροφικό πρότυπο. Όσο υψηλότερη ήταν η βαθμολογία, τόσο μεγαλύτερη ήταν η προσήλωση στη συγκεκριμένη διατροφή.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι ακολουθούσαν πιο συστηματικά τη μεσογειακή διατροφή είχαν μικρότερο κίνδυνο τόσο ισχαιμικού όσο και αιμορραγικού εγκεφαλικού επεισοδίου.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι, παρότι η αρτηριακή υπέρταση παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για εγκεφαλικό, η διατροφή επηρεάζει καθοριστικά την αρτηριακή πίεση και, κατ’ επέκταση, την καρδιαγγειακή υγεία.

Αν και απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να επιβεβαιωθούν τα ευρήματα, όλα δείχνουν ότι μια διατροφή πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς, ελαιόλαδο και ψάρια πλούσια σε ωμέγα-3 λιπαρά μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη μείωση του κινδύνου.

Όπως εξήγησε η διαιτολόγος Michelle Routhenstein, η έμφαση στο εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο, τα ψάρια, τα όσπρια, τους ξηρούς καρπούς και τους σπόρους συμβάλλει στη βελτίωση της λειτουργίας των αγγείων, στη ρύθμιση της χοληστερόλης, της αρτηριακής πίεσης και του σακχάρου, ενώ παράλληλα περιορίζει τη φλεγμονή.

Εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα και καρδιαγγειακή προστασία

Μια δεύτερη μελέτη, η οποία παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2026 στο ετήσιο συνέδριο του Αμερικανικού Κολλεγίου Καρδιολογίας (ACC.26), διερεύνησε αν το εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα προσφέρει οφέλη πέρα από την πρόληψη της νόσου.

Στην έρευνα συμμετείχαν 550.608 άτομα, εκ των οποίων οι μισοί είχαν εμβολιαστεί και οι υπόλοιποι όχι. Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι εμβολιασμένοι εμφάνισαν μικρότερη πιθανότητα σοβαρών καρδιαγγειακών συμβαμάτων, μεταξύ των οποίων και το εγκεφαλικό επεισόδιο.

Ωστόσο, οι ειδικοί διευκρινίζουν ότι πρόκειται για παρατηρητική μελέτη, γεγονός που σημαίνει ότι δεν μπορεί να αποδείξει σχέση αιτίου-αποτελέσματος. Επιπλέον, τα αποτελέσματα δεν έχουν ακόμη δημοσιευθεί σε επιστημονικό περιοδικό με αξιολόγηση από ανεξάρτητους επιστήμονες.

Παρ’ όλα αυτά, ο επεμβατικός καρδιολόγος Cheng-Han Chen υπογραμμίζει ότι τα ευρήματα ενισχύουν τη σύσταση για εμβολιασμό όλων των ενηλίκων ηλικίας 50 ετών και άνω, ιδιαίτερα όσων πάσχουν ήδη από καρδιαγγειακή νόσο.

Νέο φάρμακο υπόσχεται καλύτερη πρόληψη δεύτερου εγκεφαλικού

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα αποτελέσματα μιας τρίτης μελέτης, που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2026 στο New England Journal of Medicine και αφορά το φάρμακο ασουντεξιάνη.

Το φάρμακο εξετάστηκε σε άτομα που είχαν ήδη υποστεί μη καρδιοεμβολικό ισχαιμικό εγκεφαλικό ή παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο υψηλού κινδύνου, δηλαδή περιπτώσεις στις οποίες ο θρόμβος δεν προερχόταν από την καρδιά.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το φάρμακο με τη δραστική ουσία ασουντεξιάνη μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης ενός δεύτερου εγκεφαλικού επεισοδίου.

Η δράση του βασίζεται στην αναστολή του παράγοντα πήξης XIa, μιας πρωτεΐνης που συμμετέχει στον σχηματισμό θρόμβων. Με τον τρόπο αυτό περιορίζεται η δημιουργία θρόμβων και, κατά συνέπεια, μειώνεται η πιθανότητα νέου εγκεφαλικού.

Σημειώνεται ότι περίπου ένα στα τέσσερα ισχαιμικά εγκεφαλικά επεισόδια στις Ηνωμένες Πολιτείες αφορά άτομα που έχουν ήδη περάσει ένα πρώτο επεισόδιο, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντική την αποτελεσματική πρόληψη της υποτροπής.

Όπως δήλωσε ο συν-επικεφαλής ερευνητής της μελέτης, Ashkan Shoamanesh, για σχεδόν 50 χρόνια η ασπιρίνη αποτελούσε τη βασική θεραπευτική επιλογή για την πρόληψη ενός δεύτερου εγκεφαλικού. Τα νέα δεδομένα, όπως ανέφερε, συνιστούν την πρώτη ουσιαστική πρόοδο στη δευτερογενή πρόληψη των περισσότερων ισχαιμικών εγκεφαλικών επεισοδίων, πέρα από τη βραχυχρόνια χορήγηση διπλής αντιαιμοπεταλιακής αγωγής.

Αν και οι τρεις μελέτες αφορούν διαφορετικές παρεμβάσεις, καταλήγουν σε ένα κοινό συμπέρασμα: η υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών, η πρόληψη μέσω του εμβολιασμού όπου ενδείκνυται και η ανάπτυξη νέων θεραπευτικών επιλογών μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη μείωση του κινδύνου εγκεφαλικού επεισοδίου και των σοβαρών συνεπειών του.