Η ΕΕ μπορεί να σώσει την Γροιλανδία χωρίς το ΝΑΤΟ – Ο (σχεδόν) άγνωστος τρόπος

Αν ο Ντόναλντ Τραμπ χρησιμοποιήσει στρατιωτική δύναμη για να καταλάβει τη Γροιλανδία, η Δανία έχει κι άλλες επιλογές πέρα από το ΝΑΤΟ.

Ο πυρήνας της ασφάλειας της Δανίας βασίζεται στη διατλαντική συμμαχία — όμως αυτό είναι πιθανό να αποδειχθεί μικρή βοήθεια σε μια αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ, καθώς η Αμερική κυριαρχεί στο ΝΑΤΟ.

Αντί γι’ αυτό, η Δανία θα μπορούσε να ενεργοποιήσει μια ελάχιστα γνωστή ρήτρα των Συνθηκών της ΕΕ: το Άρθρο 42.7, τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αν και ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι είναι στην πραγματικότητα ισχυρότερη από το πιο γνωστό Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ περί συλλογικής άμυνας, το Άρθρο 42.7 συνοδεύεται από πολλές επιφυλάξεις και άγνωστες παραμέτρους.

Το POLITICO εξέτασε πέντε ερωτήματα σχετικά με τη ρήτρα και κατά πόσο θα είχε νόημα για τη Δανία να την ενεργοποιήσει:

Πέντε ερωτήματα για το Άρθρο 42.7 των Συνθηκών της ΕΕ

1. Τι αναφέρει;

«Εάν ένα κράτος μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα λοιπά κράτη μέλη οφείλουν να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που διαθέτουν, σύμφωνα με το Άρθρο 51 του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Αυτό δεν θίγει τον ειδικό χαρακτήρα της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας ορισμένων κρατών μελών».

Η ρήτρα ενσωματώθηκε στη Συνθήκη της Λισαβόνας το 2009, με στόχο να προσφέρει στα κράτη μέλη της ΕΕ προστασία παρόμοια με εκείνη του ΝΑΤΟ. Παρέχει πάντως σε ουδέτερες χώρες κάποιο περιθώριο αποφυγής.

Για πολλούς αναλυτές, η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της ΕΕ «είναι πιο δεσμευτική», καθώς αναφέρει ότι τα κράτη μέλη έχουν «υποχρέωση» να προσφέρουν «κάθε βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που διαθέτουν». Το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ περιλαμβάνει τη φράση «όπως κρίνει αναγκαίο», η οποία αφήνει μεγαλύτερο περιθώριο εθνικής διακριτικής ευχέρειας.

Η εκδοχή της ΕΕ «είναι ισχυρότερη στη διπλωματική γλώσσα, αλλά η δεξαμενή δυνάμεων είναι μικρότερη από ό,τι στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ», δήλωσε ο Αλεξάντερ Ματελάερ, αναπληρωτής καθηγητής διεθνούς ασφάλειας στη Σχολή Διακυβέρνησης του Ελεύθερου Πανεπιστημίου Βρυξελλών.

2. Έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ;

Μόνο μία φορά.

Το 2015, η Γαλλία επικαλέστηκε το άρθρο μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις που συνδέονταν με το ISIS. Αυτό επέτρεψε στο Παρίσι να αναπτύξει εκ νέου ορισμένα από τα στρατεύματά του εκτός Αφρικής ώστε να περιπολούν στους γαλλικούς δρόμους, ενώ χώρες της ΕΕ όπως η Γερμανία έστειλαν στρατιώτες σε κράτη όπως το Μάλι.

Το αίτημα υποστηρίχθηκε ομόφωνα από τους άλλους υπουργούς Άμυνας της ΕΕ. Επειδή η ΕΕ δεν διαθέτει στρατό, το Παρίσι έπρεπε να διαπραγματευτεί με τα άλλα κράτη μέλη για συγκεκριμένη στρατιωτική βοήθεια.

3. Πώς λειτουργεί;

Η ενεργοποίησή του θα επαφιόταν στη Δανία.

Στη συνέχεια, όπως συνέβη και με τη Γαλλία, θα έπρεπε να εγκριθεί ομόφωνα από όλα τα άλλα κράτη μέλη.

Όμως κάθε αντίδραση της ΕΕ που απαιτεί ομοφωνία σημαίνει ότι η Δανία θα μπορούσε να αντιμετωπίσει προβλήματα αν χώρες όπως η Ουγγαρία ασκήσουν βέτο, ανέφεραν δύο διπλωμάτες της ΕΕ.

«Δεν νομίζω ότι η Δανία θα το επικαλούνταν χωρίς να είναι βέβαιη για την ομοφωνία, γιατί θα ήταν μεγάλο ρίσκο», δήλωσε ο Αντόνιο Μισιρόλι, πρώην βοηθός γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ και πρώην στέλεχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. «Σίγουρα μια χώρα όπως η Ουγγαρία δεν θα έπαιρνε το μέρος εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών;» πρόσθεσε.

Υπάρχει επίσης ασάφεια σχετικά με το αν θα ίσχυε σε μια κρίση στη Γροιλανδία, η οποία αποχώρησε από τον προκάτοχο της ΕΕ το 1985, αν και εξακολουθεί να αποτελεί μέρος του Βασιλείου της Δανίας.

Την Κυριακή, ο επίτροπος Άμυνας της ΕΕ Άντριους Κουμπίλιους δήλωσε ότι το 42.7 θα ίσχυε «σίγουρα», με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να έχει υποστηρίξει το ίδιο πέρυσι.

Η εκπρόσωπος της Επιτροπής Ανίτα Χίπε δήλωσε: «Η Γροιλανδία αποτελεί μέρος του εδάφους του Βασιλείου της Δανίας και συνεπώς, καταρχήν, καλύπτεται από τη ρήτρα αμοιβαίας αλληλεγγύης του Άρθρου 42.7».

4. Τι συμβαίνει μετά;

Αν η Δανία επικαλεστεί επιτυχώς τη ρήτρα, αυτό θα έστελνε ένα «πολύ ισχυρό πολιτικό και νομικό» μήνυμα, δήλωσε ο Σβεν Μπισκόπ, γενικός διευθυντής του think tank Egmont και ειδικός στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Ο μηχανισμός δεν απαιτεί από την ίδια την ΕΕ να παρέμβει άμεσα, αφήνοντας στις πρωτεύουσες των κρατών μελών —και ιδίως στη χώρα που επικαλέστηκε τη ρήτρα— να καθορίσουν τα επόμενα βήματα. Οι επιλογές κυμαίνονται από δηλώσεις αλληλεγγύης έως οικονομική βοήθεια και ακόμη και στρατιωτική υποστήριξη, σύμφωνα με έναν διπλωμάτη της ΕΕ. Ο Μισιρόλι πρότεινε ότι μία από τις επιλογές για τη Δανία θα μπορούσε να είναι η χρήση του άρθρου «για να ζητήσει από μια άλλη χώρα να μεσολαβήσει».

Αν και είναι «πολύ νωρίς για να πούμε» πώς θα έμοιαζε στην πράξη μια τέτοια αντίδραση, δήλωσε ένας Ευρωπαίος κυβερνητικός αξιωματούχος, «θα προσφέρουμε τη στήριξη που θα θέλαμε να έχουμε» σε παρόμοιο σενάριο.

Θα μπορούσε επίσης να θέσει το νομικό υπόβαθρο για την επιβολή οικονομικών κυρώσεων, είπε ο Μπισκόπ.

Ο Σεργκέι Λαγοντίνσκι, Γερμανός ευρωβουλευτής και αντιπρόεδρος της ομάδας των Πρασίνων, δήλωσε ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα πρέπει να ετοιμάσει μια «λίστα πιθανών αντιμέτρων» αν ενεργοποιηθεί το 42.7, συμπεριλαμβανομένης της απομάκρυνσης αμερικανικών στρατευμάτων από ευρωπαϊκές βάσεις, της απαγόρευσης υπερπτήσεων αμερικανικών αεροσκαφών και του περιορισμού της πρόσβασης αμερικανικών εταιρειών στην αγορά.

Η επίκληση του άρθρου θα μπορούσε να περιλαμβάνει και περιορισμένη ανάπτυξη στρατευμάτων μέσω της Στρατιωτικής Επιτροπής της ΕΕ και του Στρατιωτικού Επιτελείου — συμβουλευτικών οργάνων που απαρτίζονται από τους κορυφαίους στρατηγούς των κρατών μελών και στρατιωτικούς εκπροσώπους στις Βρυξέλλες, είπε ο Μπισκόπ.

Η πιθανότητα η ΕΕ να πάει σε πόλεμο με τις ΗΠΑ είναι μηδενική, συμφώνησαν οι αναλυτές. Και ακόμη κι αν το ήθελε, διαθέτει μόνο «μερικές δεκάδες» στρατιωτικούς στο επιτελείο των Βρυξελλών, μια μικροσκοπική δομή διοίκησης ικανή να κατευθύνει «το πολύ» 3.000 στρατιώτες και με περιορισμένη εμπειρία πέρα από αποστολές διατήρησης της ειρήνης, είπε ο Μπισκόπ. Ωστόσο, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να αποφασίσουν πιο ουσιαστική στρατιωτική βοήθεια χρησιμοποιώντας δικούς τους πόρους.

Παράλληλα, οι υποχρεώσεις των ίδιων των χωρών παραμένουν ασαφείς, πράγμα που σημαίνει ότι η Δανία μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με την «πολιτική πραγματικότητα» ορισμένων πρωτευουσών της ΕΕ που θα αναλάβουν ελάχιστες συγκεκριμένες δεσμεύσεις βοήθειας.

Λόγω αυτών των ασαφειών σχετικά με τη χρήση του άρθρου, τον περασμένο μήνα ο Κουμπίλιους δήλωσε στο POLITICO ότι θέλει να ανοίξει φέτος συζήτηση για την «θεσμική ετοιμότητα άμυνας», η οποία θα μπορούσε να περιλαμβάνει την αναμόρφωση του Άρθρου 42.7 ώστε να καταστεί πλήρως λειτουργικό, με σαφή διαδικασία και ολοκληρωμένη στρατιωτική διοίκηση.

5. Τι θα σήμαινε για το ΝΑΤΟ;

Η Δανία έχει προειδοποιήσει ότι μια αμερικανική προσάρτηση της Γροιλανδίας θα σήμαινε το τέλος της συμμαχίας, αν και ο Τραμπ διαφωνεί.

Αν οι ΗΠΑ ενορχηστρώσουν μια κατάληψη, «δεν σημαίνει απαραίτητα —τουλάχιστον νομικά— το τέλος του ΝΑΤΟ, αλλά θα σήμαινε πολιτικά την απογύμνωση της αξιοπιστίας του ΝΑΤΟ», δήλωσε ο Φαμπρίς Ποτιέ, διευθύνων σύμβουλος της Rasmussen Global.

Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει «ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ να στραφούν σε περισσότερες λύσεις εντός της ΕΕ, ίσως δίνοντας περισσότερο περιεχόμενο στο 42.7», πρόσθεσε.

Όμως αυτό θα προϋπέθετε τη δημιουργία μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας για την Ευρώπη χωρίς τις ΗΠΑ, οι οποίες αποτελούν τον βασικό εγγυητή της ασφάλειας της ηπείρου από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

«Το ΝΑΤΟ είναι υπεύθυνο για τη συλλογική άμυνα στην ευρωατλαντική περιοχή: διαθέτει τα αμυντικά σχέδια, τις δομές διοίκησης και ελέγχου και τους στόχους δυνατοτήτων», δήλωσε ένας διπλωμάτης του ΝΑΤΟ. «Η ΕΕ, από την πλευρά της, φέρνει στο τραπέζι την οικονομική της ισχύ, τη βιομηχανική πολιτική και τη ρυθμιστική της δύναμη».