Γιατί οι στατίνες προκαλούν έντονο πόνο σε κάποιους; Το μυστήριο λύθηκε

Περίπου το 10% των ατόμων που παίρνουν στατίνες για να μειώσουν τη χοληστερόλη τους, βιώνουν πόνους στους μυς, κάτι που ωθεί πολλούς να διακόψουν τη θεραπεία τους, η οποία ενδέχεται να είναι ζωτικής.

Τώρα, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Κολούμπια και το Πανεπιστήμιο Ρότσεστερ στις ΗΠΑ αποκάλυψαν ότι τα συμπτώματα μυϊκού πόνου που σχετίζονται με τις στατίνες (SAMS), όπως οι πόνοι και η κούραση, προκύπτουν από την εισροή ασβεστίου στα μυϊκά κύτταρα, κάτι που προκαλεί βλάβη στους ιστούς και ενδεχομένως επικίνδυνες για τη ζωή επιπλοκές.

Οι στατίνες λειτουργούν μπλοκάροντας ένα ένζυμο που απαιτείται για τη βιοσύνθεση της χοληστερόλης στο συκώτι.

Ως αποτέλεσμα, τα επίπεδα της κακής (LDL) χοληστερόλης μειώνονται στο αίμα, βοηθώντας στην πρόληψη μιας από τις κυριότερες αιτίες θανάτου, τις καρδιοαγγειακές παθήσεις, όπως η αθηροσκλήρωση.

Ωστόσο, οι στατίνες επηρεάζουν και «εκτός στόχου» μόρια, συμπεριλαμβανομένης μιας πρωτεΐνης που ονομάζεται υποδοχέας ριανοδίνης 1 (RyR1). Ο RyR1 είναι μια πρωτεΐνη σε σχήμα μανιταριού, που βρίσκεται στο σαρκοπλασματικό δίκτυο, μια ιστού σαν ιστό που περιβάλλει τις μυϊκές ίνες.

Ο RyR1 λειτουργεί ως «φύλακας σε ένα κλαμπ», ανοίγοντας ή κλείνοντας την «πόρτα» για να επιτρέψει τη ροή ιόντων ασβεστίου στους μύες. Αυτή η ροή ασβεστίου είναι μια βασική διαδικασία που μεσολαβεί στις μυϊκές συσπάσεις.

Χρησιμοποιώντας ποντίκια ως μοντέλα, οι ερευνητές παρατήρησαν τον ακριβή τρόπο με τον οποίο οι στατίνες συνδέονται με τον RyR1, χρησιμοποιώντας μια τεχνική απεικόνισης που ονομάζεται κρυοηλεκτρονική μικροσκοπία (cryo-EM).

Η κρυο-ηλεκτρονική μικροσκοπία περιλαμβάνει το γρήγορο πάγωμα βιολογικών δειγμάτων και στη συνέχεια την εκπομπή ηλεκτρονίων πάνω τους. Το μοτίβο εκτροπής των ηλεκτρονίων αποκαλύπτει μικροσκοπικές δομές, επιτρέποντας στους επιστήμονες να δημιουργήσουν εξαιρετικά λεπτομερείς τρισδιάστατες εικόνες για πράγματα όπως οι πρωτεΐνες και να δουν τα συστατικά τους μόρια.

Ωστόσο, τα φάρμακα κατά της χοληστερόλης, όπως η σιμβαστατίνη, μπορεί να κρατούν αυτές τις «πόρτες» ανοιχτές, επιτρέποντας στα ιόντα ασβεστίου να διαρρεύσουν στα μυϊκά κύτταρα, κάτι που μπορεί είτε να προκαλέσει άμεση βλάβη στους μύες είτε να ενεργοποιήσει ένζυμα που διασπούν τους μύες.

Ως αποτέλεσμα, οι χρήστες στατινών μπορεί να βιώσουν επίμονο πόνο, αδυναμία, ευαισθησία και κράμπες.

Το πρόβλημα επιδεινώνεται σε άτομα με μεταλλάξεις στο RyR1, τα οποία μπορεί επίσης να εμφανίσουν επεισόδια κακοήθους υπερθερμίας (έντονη υπερθέρμανση που προκαλείται από τη λήψη φαρμάκων) ή αδυναμία στο διάφραγμα, η οποία οδηγεί σε μειωμένη αναπνευστική λειτουργία και αναπνευστικές διαταραχές.

Σε σπάνιες αλλά ενδεχομένως επικίνδυνες για τη ζωή περιπτώσεις, οι παρενέργειες των στατινών μπορεί να προκαλέσουν ραβδομυόλυση, μια σοβαρή σύνδρομο στην οποία οι μυϊκοί ιστοί ραγίζουν και διαρρέουν στην κυκλοφορία του αίματος, με τελικό αποτέλεσμα την ανεπάρκεια των νεφρών.

Μια εξίσου σοβαρή κατάσταση, η νεκρωτική αυτοάνοση μυοσίτιδα, μπορεί επίσης να προκύψει σπάνια, μια κατάσταση στην οποία το ανοσοποιητικό σύστημα στρέφεται κατά των δικών του ιστών και καταστρέφει τον μυϊκό ιστό.

Η εξήγηση της διαρροής των πορτών ασβεστίου δεν ισχύει για όλες τις περιπτώσεις SAMS, αλλά τώρα που κατανοούμε αυτόν τον μηχανισμό, αυτό μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώριση των ατόμων που κινδυνεύουν από αδυναμία στην αποδοχή των στατινών.

«Έχω ασθενείς στους οποίους έχουν συνταγογραφηθεί στατίνες, και αρνούνται να τις πάρουν λόγω των παρενεργειών», λέει ο κύριος συγγραφέας της μελέτης, Andrew Marks, καρδιολόγος στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια.

«Αυτή είναι η πιο συχνή αιτία για την οποία οι ασθενείς διακόπτουν τις στατίνες, και είναι ένα πολύ πραγματικό πρόβλημα που χρειάζεται λύση».

Οι ερευνητές αναδεικνύουν δύο υποσχόμενες επιλογές. Η πρώτη είναι ο ανασχεδιασμός των στατινών ώστε να μην συνδέονται με τον RyR1, αλλά να συνεχίζουν να αναστέλλουν την παραγωγή χοληστερόλης στο ήπαρ.

Εναλλακτικά, όταν οι ερευνητές χορήγησαν στατίνες σε ποντίκια με δυσανεξία στις στατίνες και τους έδωσαν Rycal, μια πειραματική κατηγορία φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία ασθενών με σπάνιες μυϊκές παθήσεις, κατάφεραν να κλείσουν τις διαρροές ασβεστίου από τις πόρτες RyR1 και να αποτρέψουν την μυϊκή αδυναμία που προκαλεί η σιμβαστατίνη.

Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Clinical Investigation.