Τι σχεδιάζει ο Νετανιάχου με το “εξάγωνο συμμαχιών” – Ο ρόλος της Ελλάδας

Το σχέδιό του για ένα νέο περιφερειακό μπλοκ ξεδιπλώνει σταδιακά ο ισραηλινός πρωθυπουργός, Μπέντζαμιν Νετανιάχου, το οποίο εμπλέκει την Ελλάδα και την Κύπρο.

Ο Νετανιάχου, επαναλαμβάνει διαρκώς πως η Μέση Ανατολή είναι διαιρεμένη σε «ριζοσπαστικούς» σουνιτικούς και σιιτικούς άξονες, και περιγράφει πλέον όλο και περισσότερο το «εξάγωνο συμμαχιών» το οποίο θα περιλαμβάνει το Ισραήλ, την Ινδία, την Ελλάδα και την Κύπρο, μαζί με άλλα αραβικά, αφρικανικά και ασιατικά κράτη που δεν έχουν μέχρι στιγμής κατονομαστεί.

Σε δηλώσεις που πραγματοποίησε την Κυριακή (22/2) είπε ότι μαζί, οι χώρες αυτές, θα ενωθούν για να αντισταθούν συλλογικά σε αυτό που αποκάλεσε «ριζοσπαστικούς» αντιπάλους.

«Στο όραμα που βλέπω μπροστά μου, θα δημιουργήσουμε ένα ολόκληρο σύστημα, ουσιαστικά ένα “εξάγωνο” συμμαχιών γύρω ή εντός της Μέσης Ανατολής», δήλωσε ο Νετανιάχου.

«Η πρόθεση εδώ είναι να δημιουργηθεί ένας άξονας εθνών που θα βλέπουν την πραγματικότητα, τις προκλήσεις και τους στόχους τους ενάντια στους ριζοσπαστικούς άξονες, τόσο τον ριζοσπαστικό σιιτικό άξονα, τον οποίο έχουμε χτυπήσει πολύ σκληρά, όσο και τον αναδυόμενο ριζοσπαστικό σουνιτικό άξονα».

Μέχρι στιγμής, καμία κυβέρνηση δεν έχει εγκρίνει δημόσια αυτό το σχέδιο – ή το σεχταριστικό του πλαίσιο. Δύο από τις τρεις χώρες που κατονόμασε ο Νετανιάχου – η Ελλάδα και η Κύπρος – είναι μέλη του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ΔΠΔ), το οποίο έχει εκδώσει ένταλμα σύλληψης εναντίον του Νετανιάχου για εγκλήματα πολέμου στη Γάζα και θα ήταν νομικά υποχρεωμένο να τον συλλάβει εάν πατήσει το πόδι του εκεί.

Ο Αντρέας Κρίεγκ, αναπληρωτής καθηγητής σπουδών ασφαλείας στο King’s College του Λονδίνου, δήλωσε στο Al Jazeera ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός μπορεί να υπερβάλλει με την ιδέα του.

«Το “ανώνυμο αραβικό/αφρικανικό/ασιατικό” στοιχείο μπορεί να υπάρχει με τη μορφή ad hoc συντονισμού ασφαλείας και συναλλακτικής διπλωματίας, αλλά όχι απαραίτητα με τρόπο που να μοιάζει με σύμφωνο ή συνθήκη τύπου ΝΑΤΟ. Δεν είναι συμμαχία», είπε.

«Θα αντιμετώπιζα το “εξάγωνο” λιγότερο ως μια συμμαχία με συγκεκριμένο, απτό αποτέλεσμα και περισσότερο ως μια άσκηση προβολής/branding για ένα μωσαϊκό υφιστάμενων σχέσεων», πρόσθεσε.

Τι εννοεί ο Νετανιάχου με τον όρο “ριζοσπαστικοί άξονες”

Ο Νετανιάχου επιδιώκει να αναπαράγει αυτό που περιγράφει ως «νίκες» του εναντίον του «άξονα των Σιιτών» – επίσης γνωστού ως «άξονα της αντίστασης» – ενός άτυπου, με επίκεντρο το Ιράν, δικτύου συμμαχικών ομάδων που αντιτίθενται στην ισραηλινή και δυτική επιρροή στη Μέση Ανατολή.

Στον πυρήνα του βρίσκεται το Ιράν, το οποίο υποστηρίζει τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο – που θεωρείται εδώ και καιρό ο πιο ισχυρός μη κρατικός παράγοντας της περιοχής, που είχε συμμαχήσει με την Τεχεράνη, προτού το Ισραήλ σκοτώσει μεγάλο μέρος της ηγεσίας της το 2024.

Στο Ιράκ, η Τεχεράνη διατηρεί δεσμούς με διάφορες ένοπλες σιιτικές ομάδες, συμπεριλαμβανομένων παρατάξεων εντός των Δυνάμεων Λαϊκής Κινητοποίησης και ομάδων όπως η Κατάιμπ Χεζμπολάχ.

Πιο πρόσφατα, στην Υεμένη, οι Χούθι, ένα κίνημα Ζαϊντίντι Σιιτών, έχουν αναδειχθεί, με την Τεχεράνη να παρέχει υλική υποστήριξη, εκπαίδευση και όπλα.

Έχει δίκιο ο Νετανιάχου όταν μιλά για αναδυόμενο “σουνιτικό άξονα”;

Αυτό που ο Νετανιάχου παρουσιάζει ως αναδυόμενο “σουνιτικό άξονα”, απέχει από την πραγματικότητα. Το Ισραήλ επιτέθηκε σε τουλάχιστον έξι χώρες της περιοχής το 2025, συμπεριλαμβανομένων της Παλαιστίνης, του Ιράν, του Λιβάνου, της Συρίας και της Υεμένης, και πραγματοποίησε επιθέσεις που συνδέονταν με τη Γάζα σε διεθνή ύδατα στην Τυνησία και την Ελλάδα.

Έχει επίσης απειλήσει την Αίγυπτο, την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ και την Ιορδανία.

Αντί να σχηματίσουν έναν ενιαίο «σουνιτικό άξονα» – όπως τους περιγράφει ο Νετανιάχου – αρκετά κράτη με σουνιτική πλειοψηφία στην περιοχή έχουν συντονιστεί διπλωματικά σε απάντηση στην περιφερειακή επιθετικότητα του Ισραήλ.

Αυτός ο συντονισμός περιλαμβάνει κοινές δηλώσεις που καταδικάζουν τις προσπάθειες του Ισραήλ να αναγνωρίσει τη Σομαλιλάνδη ως ανεξάρτητο κράτος, καταδικάζοντας τις ισραηλινές επιθέσεις στη Συρία και τη συνεχιζόμενη γενοκτονία στη Γάζα.

Η ανάγκη αντιμετώπισης των ισραηλινών ενεργειών διαφάνηκε επίσης κατά τις επίσημες επισκέψεις του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στις αρχές Φεβρουαρίου στη Σαουδική Αραβία και την Αίγυπτο. Οι εν λόγω χώρες έχουν βιώσει τεταμένες σχέσεις τα τελευταία χρόνια.

«Βλέπουμε ότι υπάρχουν αυξανόμενες κοινές προσπάθειες από τις περιφερειακές χώρες κατά του Ισραήλ, κοινές δηλώσεις, κοινές διπλωματικές προσπάθειες, κοινές στρατιωτικές εμπλοκές, η διερεύνηση των δυνατοτήτων για κοινές αμυντικές περιπέτειες», δήλωσε ο Ομέρ Οζκιζίλσικ, μη μόνιμος συνεργάτης στο Atlantic Council.

«Αυτή η συμμαχία δεν είναι συμμαχία ή συλλογική συμμαχία που βασίζεται σε μια ιδεολογία ή στον σουνιτισμό. Αυτή είναι μια γεωπολιτική, ρεαλιστική σtάση και αυτά τα κράτη τυχαίνει να έχουν σουνιτική πλειοψηφία», δήλωσε στο Al Jazeera.

Θα ενταχθεί όντως η Ινδία στο “εξάγωνο”;

Τα σχόλια του Νετανιάχου έρχονται καθώς ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι ετοιμάζεται να επισκεφθεί το Ισραήλ, όπου αναμένεται να απευθυνθεί στην Κνεσέτ και να πραγματοποιήσει συνομιλίες για την τεχνητή νοημοσύνη, την κβαντική υπολογιστική, τον συντονισμό της ασφάλειας και το εμπόριο.

Ο Μόντι τόνισε τη φιλική σχέση μεταξύ των δύο χωρών σε μια ανάρτηση στο X την Κυριακή, γράφοντας ότι η Ινδία «εκτιμά βαθιά τη διαρκή φιλία με το Ισραήλ, η οποία βασίζεται στην εμπιστοσύνη, την καινοτομία και μια κοινή δέσμευση για ειρήνη και πρόοδο».

Οι δύο ηγέτες έχουν εμβαθύνει τους δεσμούς τους τα τελευταία χρόνια, αλλά η Ινδία παραμένει ένας εξαιρετικά πραγματιστικός παράγοντας.

Ως ιδρυτικό μέλος του Κινήματος των Αδεσμεύτων, το Νέο Δελχί ιστορικά αποφεύγει την άκαμπτη πολιτική των μπλοκ. Ταυτόχρονα, αλληλεπιδρά με την Κίνα, τη Ρωσία και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Ινδία διατηρεί επίσης εκτεταμένους δεσμούς με τον Κόλπο. Οι εργαζόμενοι στην περιοχή στέλνουν δισεκατομμύρια σε εμβάσματα ετησίως στην πατρίδα τους. Το Νέο Δελχί διατηρεί στενές σχέσεις με το Ιράν – περιγράφοντας τους δεσμούς ως «πολιτισμικούς» – ενώ παράλληλα επεκτείνει τη στρατηγική συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία.

«Ο κίνδυνος έγκειται στο τι σηματοδοτεί», σημείωσε ο Κρίεγκ. Η παρουσίαση του Νετανιάχου για ένα σχέδιο «άξονα εναντίον άξονα» «κινδυνεύει να σκληρύνει την περιφερειακή πόλωση, δίνοντας στους αντιπάλους του Ισραήλ (το Ιράν, αλλά και την Τουρκία και άλλες χώρες) μια εύκολη αφήγηση περί περικύκλωσης και καθιστώντας ορισμένους υποψήφιους εταίρους πιο επιφυλακτικούς στο να θεωρηθούν πολύ κοντά στο Ισραήλ».

Η ρητορική του Νετανιάχου θα μπορούσε να σύρει «την Ινδία περαιτέρω στα ρήγματα της Μέσης Ανατολής, τα οποία γενικά προτιμά να διαχειρίζεται με ρεαλισμό και όχι ιδεολογικά», δήλωσε ο Κρίεγκ, σημειώνοντας ότι τα κύρια συμφέροντα της Ινδίας έγκεινται στην άμυνα, την τεχνολογία και το εμπόριο και όχι στην προσχώρηση στις περιφερειακές φιλοδοξίες του Ισραήλ.

Τι γίνεται με την Ελλάδα και την Κύπρο

Τον Δεκέμβριο του 2025, το Ισραήλ φιλοξένησε την Ελλάδα και την Κύπρο για τον τελευταίο γύρο συναντήσεων στο πλαίσιο της τριμερούς, που θεσπίστηκε το 2016. Αν και επίσημα επικεντρώθηκε στην ενέργεια και τη συνδεσιμότητα, η ομάδα έχει επεκταθεί σταθερά στη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας, με στόχο της, μεταξύ άλλων, την Τουρκία.

Η Ελλάδα ενέκρινε την αγορά 36 συστημάτων εκτόξευσης πυραύλων PULS από το Ισραήλ το 2025, αξίας περίπου 760 εκατομμυρίων δολαρίων. Οι δύο πλευρές διεξάγουν συζητήσεις για ένα ευρύτερο αμυντικό πακέτο που εκτιμάται σε 3,5 δισεκατομμύρια δολάρια, συμπεριλαμβανομένου ενός πολυεπίπεδου συστήματος αεράμυνας ισραηλινής κατασκευής.

Η Κύπρος έχει επίσης παραλάβει συστήματα αεράμυνας ισραηλινής κατασκευής, ενώ αναμένονται περαιτέρω παραδόσεις.

Ωστόσο, ακόμη και εδώ, η εικόνα είναι ρευστή. Η Τουρκία και η Ελλάδα έχουν εισέλθει σε μια φάση προσεκτικής προσέγγισης. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης επισκέφθηκε την Άγκυρα νωρίτερα αυτόν τον μήνα σε μια προσπάθεια σταθεροποίησης των σχέσεων και επέκτασης των οικονομικών δεσμών.

«Η αλήθεια είναι ότι ενώ υπάρχουν κάθε είδους τακτικοί εταίροι που μπορεί να έχει το Ισραήλ, τεχνικές συνεργασίες και συμμαχίες που μπορεί να απολαμβάνει, κανείς δεν θέλει να αγγίξει το Ισραήλ με έναν στύλο ύψους 3 μέτρων», δήλωσε ο Όρι Γκόλντμπεργκ, ανεξάρτητος Ισραηλινός αναλυτής και πολιτικός σχολιαστής.

«Για το Ισραήλ είναι άσχημα τα νέα. Η ισραηλινή εικόνα έχει επιδεινωθεί σε τέτοιο βαθμό που φέρνει μόνο πιθανό χάος και αστάθεια, και με την πιο κυριολεκτική έννοια, δείτε τι κάνει το Ισραήλ», πρόσθεσε.

Εκ πρώτης όψεως, η προσπάθεια του Ισραήλ για μια ευρύτερη περιφερειακή συμμαχία αντιβαίνει στα συμφέροντα αυτών των χωρών, τα οποία, όπως σημειώνει ο Krieg, επικεντρώνονται σε μεγάλο βαθμό στην «ασφάλεια και τη δυναμική της ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο» και όχι σε ένα ευρύτερο έργο στη Μέση Ανατολή που οραματίζεται ο Νετανιάχου.