Η Ευρώπη εξετάζει σχέδια μεταφοράς απορριφθέντων αιτούντων άσυλο σε τρίτες χώρες

Οι Ευρωπαίοι υπουργοί θα συζητήσουν αυτή την εβδομάδα σχέδια για την αποστολή χιλιάδων απορριφθέντων αιτούντων άσυλο σε κέντρα υποδοχής σε τρίτες χώρες, δήλωσε στον Guardian ο επικεφαλής του ευρωπαϊκού οργανισμού ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ο Αλέν Μπερσέ, γενικός γραμματέας του Συμβουλίου της Ευρώπης, ανέφερε ότι οι συζητήσεις σχετικά με την απομάκρυνση ανθρώπων που έφτασαν στην Ευρώπη μέσω παράτυπων διαδρομών θα πραγματοποιηθούν «σε πολυμερές επίπεδο» κατά τη διάρκεια συνάντησης στη Μολδαβία την Παρασκευή.

Νέα πολιτική διακήρυξη για τον έλεγχο των συνόρων

Οι υπουργοί αναμένεται επίσης να ανακοινώσουν μια πολιτική διακήρυξη που θα αναγνωρίζει το δικαίωμα των κρατών να ελέγχουν τα σύνορά τους, μετά από ισχυρισμούς ότι οι νόμοι περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν εμποδίσει την απομάκρυνση αλλοδαπών εγκληματιών και ανεπιθύμητων αιτούντων άσυλο.

Αρκετοί υπουργοί Εσωτερικών, μεταξύ αυτών και η υπουργός Εσωτερικών του Ηνωμένου Βασιλείου, Σαμπάνα Μαχμούντ, έχουν ζητήσει αλλαγές στην ερμηνεία της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ).

Αντιδράσεις οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Οι σχεδιαζόμενες κινήσεις αναμένεται να προκαλέσουν ανησυχία σε οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αιτούντες άσυλο είχαν προσφύγει επιτυχώς κατά των σχεδίων της συντηρητικής κυβέρνησης να τους μεταφέρει στη Ρουάντα, χρησιμοποιώντας την ΕΣΔΑ.

Οργανώσεις υπέρ των προσφύγων έχουν δηλώσει ότι η υπονόμευση της σύμβασης ενδέχεται να αποδυναμώσει την προστασία των πιο ευάλωτων ομάδων της κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων όσων διαφεύγουν από πολέμους και διώξεις.

Μπερσέ: «Τα κέντρα επιστροφής θα συζητηθούν σε πολυμερές επίπεδο»

Μιλώντας πριν από τη διάσκεψη του Συμβουλίου στο Κισινάου, πρωτεύουσα της Μολδαβίας, ο Μπερσέ δήλωσε:

«Η συζήτηση για τα κέντρα υποδοχής ήταν ένα σημαντικό στοιχείο. Όλοι γνωρίζουμε ότι έχει συζητηθεί σε διάφορες χώρες. Θα συζητηθεί σε πολυμερές επίπεδο.

Πρόκειται για πρόοδο, με την έννοια ότι είμαστε πλέον σε θέση να αντιμετωπίσουμε πολιτικά ζητήματα που προηγουμένως συζητούνταν σε εθνικό επίπεδο. Επομένως, τα κέντρα θα συζητηθούν και θα πρέπει να δούμε πώς είναι δυνατό να εφαρμοστούν.»

Η προστασία της ΕΣΔΑ παραμένει κρίσιμη

Ωστόσο, ο Μπερσέ επέμεινε ότι θα είναι «σημαντικό» οι μετανάστες που απομακρύνονται από «ευρωπαϊκό έδαφος» να συνεχίσουν να προστατεύονται από την ΕΣΔΑ.

«Έχουμε να κάνουμε με ανθρώπινα όντα σε ευρωπαϊκό έδαφος. Αυτό σημαίνει ότι προστατεύονται επίσης από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Αυτό είναι καθοριστικής σημασίας. Προφανώς, οι συνθήκες στις χώρες αυτές είναι σημαντικές», είπε.

Η βρετανική πολιτική για τα «return hubs»

Η συνάντηση, στην οποία αναμένεται να συμμετάσχει και η Βρετανίδα υπουργός Εξωτερικών Ιβέτ Κούπερ, είναι η πρώτη φορά που υπουργοί στο Συμβούλιο της Ευρώπης συζητούν τη δημιουργία τέτοιων κέντρων.

Η κυβέρνηση του Κιρ Στάρμερ έχει προσπαθήσει να δημιουργήσει «κέντρα επιστροφής» μετά την άνοδο του Reform UK στις δημοσκοπήσεις. Η Μαχμούντ δήλωσε στους βουλευτές τον Νοέμβριο ότι το Υπουργείο Εσωτερικών βρισκόταν σε «ενεργές διαπραγματεύσεις» με αρκετές χώρες, αλλά καμία συμφωνία δεν έχει επιβεβαιωθεί.

Το αποτυχημένο σχέδιο της Ρουάντας

Το σχέδιο της προηγούμενης κυβέρνησης να στέλνει στη Ρουάντα ανθρώπους που έφταναν με μικρές βάρκες -το οποίο κόστισε 715 εκατομμύρια λίρες έως το 2024- ακυρώθηκε αφού δεν στάλθηκε ούτε ένα άτομο στην κεντροαφρικανική χώρα.

Το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι η πολιτική ήταν παράνομη επειδή η Ρουάντα δεν θεωρούνταν ασφαλής χώρα.

Η ΕΕ έχει ψηφίσει υπέρ της δυνατότητας δημιουργίας τέτοιων κέντρων, με τη Δανία, την Αυστρία, την Ελλάδα, τη Γερμανία και την Ολλανδία να συμμετέχουν σε συνομιλίες με πιθανούς προορισμούς.

Οι πιθανές χώρες υποδοχής

Οι συζητήσεις φέρεται να επικεντρώνονται σε 12 πιθανές χώρες:

• Ρουάντα
• Γκάνα
• Σενεγάλη
• Τυνησία
• Λιβύη
• Μαυριτανία
• Αίγυπτος
• Ουγκάντα
• Ουζμπεκιστάν
• Αρμενία
• Μαυροβούνιο
• Αιθιοπία

Αυξανόμενη ένταση γύρω από την ΕΣΔΑ

Οι εντάσεις γύρω από την ΕΣΔΑ εντάθηκαν πέρυσι, όταν ομάδα εννέα ευρωπαϊκών χωρών, μεταξύ αυτών η Ιταλία και η Δανία, δημοσίευσαν ανοικτή επιστολή ζητώντας μεγαλύτερο εθνικό έλεγχο στις μεταναστευτικές πολιτικές.

Η πολιτική διακήρυξη αυτής της εβδομάδας αναμένεται να περιορίσει τους τρόπους με τους οποίους οι αιτούντες άσυλο μπορούν να χρησιμοποιούν τα άρθρα 3 και 8 της σύμβασης -το δικαίωμα να ζουν χωρίς βασανιστήρια και το δικαίωμα στην οικογενειακή ζωή- ώστε να αντιστέκονται στις προσπάθειες απομάκρυνσής τους.
Ο Μπερσέ δήλωσε ότι οι συζητήσεις γύρω από τη διακήρυξη, η οποία δεν θα είναι νομικά δεσμευτική, θα συνεχιστούν μεταξύ των κρατών-μελών.

«Η διακήρυξη αποτελεί ορόσημο. Είναι ένα σημαντικό στοιχείο, αλλά δεν είναι το τέλος… πρόκειται για μια ενεργή διαδικασία», είπε.

Πολιτικές πιέσεις και το μέλλον της σύμβασης

Το Reform, υπό τον Νάιτζελ Φάρατζ, και οι Συντηρητικοί, υπό την Κέμι Μπέιντενοχ, έχουν δηλώσει ότι θα αποχωρήσουν από τη σύμβαση εάν εκλεγούν στην κυβέρνηση.

Ερωτηθείς αν η διακήρυξη αυτής της εβδομάδας είναι αναγκαία για να διατηρηθεί ενωμένο το Συμβούλιο της Ευρώπης και η ΕΣΔΑ στο επίκεντρο του νομικού πλαισίου, ο Μπερσέ απάντησε ότι ο οργανισμός έχει αλλάξει πολλές φορές από τη δημιουργία του το 1949.

«Μετασχηματίστηκε αρκετές φορές. Περάσαμε περιόδους ρήξης — τον λεγόμενο Ψυχρό Πόλεμο και την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Πιθανότατα βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα στιγμή ρήξης στη διεθνή τάξη», είπε.

«Και σαφώς, ο ρόλος ενός τέτοιου οργανισμού είναι να δρα προληπτικά αλλά και να αντιδρά όταν συμβαίνει κάτι. Και αυτό ακριβώς συμβαίνει τώρα.»

Τα στοιχεία της Eurostat για τις επιστροφές μεταναστών

Οι υποστηρικτές των κέντρων επιστροφής υποστηρίζουν ότι οι αιτούντες άσυλο των οποίων οι αιτήσεις απορρίπτονται τελικά παραμένουν στις χώρες υποδοχής, λόγω της αδυναμίας επιστροφής τους είτε στη χώρα καταγωγής τους είτε σε ασφαλές τρίτο κράτος.

Στατιστικά στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι κατά τα επτά έτη έως το 2023, μεταξύ 450.000 και 500.000 υπηκόων τρίτων χωρών λάμβαναν κάθε χρόνο εντολή να εγκαταλείψουν την ΕΕ, αλλά λιγότεροι από τους μισούς το έπρατταν.