Ποιος κυβερνά πλέον το Ιράν μετά τις δολοφονίες των κορυφαίων ηγετών;

Έναν προς έναν, το Ισραήλ έχει εξοντώσει τους κορυφαίους ηγέτες του Ιράν.

Πρώτα ήταν ο Ανώτατος Ηγέτης, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, που δολοφονήθηκε στα πρώτα πλήγματα του πολέμου. Τώρα, και ο Αλί Λαριτζανί, γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν και ένας από τους ισχυρότερους ανθρώπους της χώρας, έχει επίσης σκοτωθεί. Το ίδιο ισχύει και για πολλούς άλλους υψηλόβαθμους στρατιωτικούς και πολιτικούς ηγέτες.

Με τόσες κορυφαίες μορφές της ηγεσίας εκτός μάχης, ποιος κυβερνά τώρα το Ιράν; Ακολουθεί μια ματιά στη δομή εξουσίας της χώρας, σε όσα είναι γνωστά — και σε όσα παραμένουν άγνωστα, σύμφωνα με το AP.

Ο διάδοχος του Χαμενεΐ

Η απόλυτη εξουσία στο Ιράν ανήκει στον Ανώτατο Ηγέτη, ο οποίος βρίσκεται στην κορυφή της εξουσίας από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας το 1979, μετά την επανάσταση που ανέτρεψε τον σάχη.

Μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ, ο 56χρονος γιος του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ορίστηκε γρήγορα ως ο νέος Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν. Μια μυστηριώδης προσωπικότητα, ο νεότερος Χαμενεΐ δεν έχει εμφανιστεί δημόσια από τότε που η αεροπορική επιδρομή σκότωσε τον 86χρονο πατέρα του.

Ο κληρικός θεωρούνταν εδώ και καιρό υποψήφιος για τη θέση, παρότι δεν είχε ποτέ εκλεγεί ή διοριστεί σε κυβερνητική θέση. Διατηρεί στενούς δεσμούς με το ισχυρό παραστρατιωτικό σώμα των Φρουρών της Επανάστασης.

Πιστεύεται ότι οι απόψεις του είναι ακόμη πιο σκληροπυρηνικές από εκείνες του πατέρα του. Επισήμως, έχει πλέον την ευθύνη των ενόπλων δυνάμεων του Ιράν, και κάθε απόφαση σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας περνά από αυτόν.

Αλλά κυβερνά πραγματικά το Ιράν;

Το Ισραήλ λέει ότι η ηγεσία του Ιράν βρίσκεται σε χάος

«Δεν είμαι σίγουρος ποιος κυβερνά το Ιράν αυτή τη στιγμή», δήλωσε ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, σε συνέντευξη Τύπου την Πέμπτη το βράδυ. «Ο Μοτζτάμπα, ο νέος αγιατολάχ, δεν έχει εμφανιστεί. Τον έχετε δει; Εμείς όχι, και δεν μπορούμε να επιβεβαιώσουμε τι ακριβώς συμβαίνει εκεί».

Η σύζυγος του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, Ζάχρα Χαντάντ Αντέλ, σκοτώθηκε επίσης στην ισραηλινή επίθεση που σκότωσε τον πατέρα του. Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν υποστηρίξει ότι τραυματίστηκε στην ίδια επίθεση.

«Η δομή διοίκησης και ελέγχου του Ιράν βρίσκεται σε απόλυτο χάος», δήλωσε ο Νετανιάχου.

Η Μπουρτζού Οζτσελίκ, ανώτερη ερευνήτρια για θέματα ασφάλειας της Μέσης Ανατολής στο βρετανικό think tank RUSI (Βασιλικό Ινστιτούτο Ενόπλων Υπηρεσιών), δήλωσε ότι η εξόντωση τόσων κορυφαίων ηγετών θα αλλάξει τη θεοκρατία του Ιράν — αλλά αυτή η αλλαγή μπορεί να είναι σταδιακή.

«Η ηγεσία έχει σημασία, και η απώλεια βασικών ληπτών αποφάσεων από την πολιτική, τις υπηρεσίες πληροφοριών, την εσωτερική ασφάλεια και τον στρατό θα έχει μετασχηματιστικές συνέπειες», είπε.

«Η εμμονή με τον όρο “κατάρρευση του καθεστώτος” αποκρύπτει το γεγονός ότι το καθεστώς ήδη αλλάζει» λόγω των επιθέσεων και της εξόντωσης υψηλόβαθμων ηγετών. Ωστόσο, οι πλήρεις επιπτώσεις του πολέμου μπορεί να χρειαστούν χρόνο για να φανούν.

«Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για αλλαγές που μπορεί να χρειαστούν χρόνια, όχι εβδομάδες ή μήνες».

Οι Φρουροί της Επανάστασης

Για πολλούς αναλυτές, η πραγματική εξουσία βρίσκεται πλέον στους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης.

«Οι Φρουροί της Επανάστασης είναι πλέον το ίδιο το κράτος», δήλωσε ο Αλί Βάεζ, διευθυντής του προγράμματος για το Ιράν στο International Crisis Group (Διεθνής Ομάδα Κρίσεων). Πριν από τον πόλεμο, η πολιτική ηγεσία της χώρας ήταν «πλήρως υποταγμένη» στον Ανώτατο Ηγέτη, ενώ οι Φρουροί αποτελούσαν τη δεύτερη ισχυρότερη δύναμη.

Τώρα, όμως, με τον πρεσβύτερο Χαμενεΐ νεκρό και τον γιο του να μην διαθέτει το ίδιο κύρος, «είναι ουσιαστικά οι Φρουροί της Επανάστασης που κυβερνούν τη χώρα».

Οι Φρουροί δημιουργήθηκαν μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 ως δύναμη προστασίας της θεοκρατικής κυβέρνησης των σιιτών κληρικών. Αργότερα κατοχυρώθηκαν στο Σύνταγμα και λειτουργούν παράλληλα με τις κανονικές ένοπλες δυνάμεις του Ιράν.

Η εκστρατευτική τους δύναμη, η Δύναμη Κουντς, έπαιξε βασικό ρόλο στη δημιουργία αυτού που το Ιράν αποκαλεί «Άξονα της Αντίστασης» κατά του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών. Στήριξε τον πρώην πρόεδρο της Συρίας, Μπασάρ αλ-Άσαντ, τη λιβανέζικη οργάνωση Χεζμπολάχ, τους αντάρτες Χούθι της Υεμένης και άλλες ένοπλες ομάδες στην περιοχή.

Ένας «ανεξάρτητος» στρατός

Στις αρχές του πολέμου, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, υπαινίχθηκε ότι στρατιωτικές μονάδες της χώρας δρούσαν ανεξάρτητα από τον κεντρικό έλεγχο της κυβέρνησης.

«Οι στρατιωτικές μας μονάδες είναι στην πραγματικότητα ανεξάρτητες και κάπως απομονωμένες και ενεργούν βάσει γενικών οδηγιών που τους έχουν δοθεί εκ των προτέρων», δήλωσε στο Al Jazeera την 1η Μαρτίου.

Όταν ρωτήθηκε για επιθέσεις της Τεχεράνης σε άλλες χώρες του Κόλπου — όπως το Ομάν, που είχε λειτουργήσει ως διαμεσολαβητής σε πρόσφατες πυρηνικές συνομιλίες με τις ΗΠΑ — απάντησε: «Ό,τι συνέβη στο Ομάν δεν ήταν επιλογή μας. Έχουμε ήδη πει στον στρατό μας να είναι προσεκτικός με τους στόχους που επιλέγει».

«Πολλαπλά επίπεδα ηγεσίας»

Το ενδεχόμενο επίθεσης από το Ισραήλ ή τις ΗΠΑ ήταν εδώ και καιρό πιθανό και το Ιράν το είχε λάβει υπόψη στον σχεδιασμό του, δημιουργώντας πολλαπλά σχέδια έκτακτης ανάγκης.

«Νομίζω ότι το λάθος στις ΗΠΑ και στο Ισραήλ είναι ότι πίστεψαν τη δική τους ρητορική, ότι το Ιράν μοιάζει με τρομοκρατική οργάνωση και ότι η αποκεφαλιστική εξόντωση της ηγεσίας θα οδηγούσε σε παράλυση και κατάρρευση», είπε ο Βάεζ. «Όμως αυτό είναι κράτος… έχει πολλαπλά επίπεδα ηγεσίας».

Ακόμη κι αν εξοντωθούν όλοι οι ανώτατοι στρατηγοί, πρόσθεσε, άλλοι χαμηλότερα στην ιεραρχία μπορούν να αναλάβουν. «Η προσδοκία ότι αυτό το καθεστώς θα καταρρεύσει απλώς με την απομάκρυνση μερικών δεκάδων ανώτερων ηγετών δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια ψευδαίσθηση».