Πώς μπορούμε να εκμεταλλευτούμε τα αποφάγια μας

Πριν λίγες ημέρες (18/3) ήταν η παγκόσμια ημέρα ανακύκλωσης και μας δίνεται μια καλή αφορμή για να μιλήσουμε για την ανακύκλωση των αποβλήτων τροφίμων. Γιατί να εστιάσουμε εκεί; Γιατί κάθε χρόνο στην Ελλάδα, σύμφωνα με τις επίσημες μετρήσεις, παράγονται σχεδόν 2 εκατομμύρια τόνοι απόβλητα τροφίμων, πράγμα που αντιστοιχεί σχεδόν σε 2000 κιλά ανά κάτοικο.

Από αυτά το μεγαλύτερο ποσοστό (δηλαδή το 44%) έρχεται από τα νοικοκυριά, το 23% από την μεταποίηση, το 11% από τον κλάδο εστίασης και φιλοξενίας, άλλο ένα 11% από την πρωτογενή παραγωγή και περίπου 10% από το λιανεμπόριο τροφίμων. Στον οικιακό τομέα παράγονται σχεδόν 98 κιλά απόβλητα τροφίμων ανά κάτοικο, από τα οποία περισσότερα από τα μισά είναι αποφεύξιμα απόβλητα, θα μπορούσαν δηλαδή να μην καταλήξουν στα σκουπίδια.

Οι κυριότεροι λόγοι που πετάμε τρόφιμα στο σπίτι μας είναι οι λανθασμένες πρακτικές συντήρησης και αποθήκευσης των τροφίμων, ο ελλιπής προγραμματισμός και η τάση να ψωνίζουμε περισσότερα από ό,τι χρειαζόμαστε, η αδυναμία ορθής ανάγνωσης των ετικετών και διάκρισης της διαφοράς μεταξύ «ημερομηνίας λήξης» και «ημερομηνίας ανάλωσης κατά προτίμηση», οι διαφορετικές διατροφικές συνήθειες των μελών μιας οικογένειας, η αποφυγή της αξιοποίησης των περισσευμάτων είτε άλλες μέρες, είτε σε άλλες συνταγές.

Και γιατί τόσος λόγος για τα απόβλητα τροφίμων; Οι επιπτώσεις είναι πολλές και πολυδιάστατες.

• Μαζί με τα τρόφιμα που καταλήγουν στα σκουπίδια αντί να καταναλωθούν, πηγαίνουν στράφι και οι φυσικοί πόροι που χρησιμοποιήθηκαν «άδικα» για την παραγωγή τους (π.χ. νερό, έδαφος).
• Επιπρόσθετα, η σπατάλη τροφίμων σημαίνει σπατάλη χρημάτων για τα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις, κοκ. Εκτιμάται ότι μια τετραμελής οικογένεια πετάει στα σκουπίδια σχεδόν 1.000 ευρώ ετησίως εξαιτίας της σπατάλης τροφίμων.
• Επιπλέον, τα απόβλητα τροφίμων δυσχεραίνουν το έργο της ανακύκλωσης, καθώς λόγω της φύσης τους επιμολύνουν τα άλλα ανακυκλώσιμα υλικά.
• Και σαν να μην έφταναν όλα τα παραπάνω, αν τα απόβλητα τροφίμων δεν ανακτηθούν χωριστά και καταλήξουν στις χωματερές συνεχίζουν να επιβαρύνουν τον πλανήτη μας εκλύοντας μεγάλες ποσότητες μεθανίου, ένα από τα χειρότερα αέρια θερμοκηπίου.

Η ΕΕ έχει ορίσει μεταξύ των προτεραιοτήτων της τον περιορισμό των αποβλήτων τροφίμων και τη βέλτιστη διαχείριση όσων αποβλήτων δεν μπορούν να αποφευχθούν. Από το 2025 έχει ορίσει στόχο μείωσης των τροφικών αποβλήτων κατά 30% έως το 2030, έναν στόχο που ισχύει για κάθε κράτος μέλος. Όρισε επίσης ως υποχρέωση όλων των κρατών τη χωριστή συλλογή των οργανικών αποβλήτων, ώστε να οδηγούνται για κομποστοποίηση και για παραγωγή βιοαερίου, ώστε να μην καταλήγουν στις χωματερές.

Κάποιες χώρες βαδίζουν με γοργά βήματα προς την επίτευξη αυτών των ευρωπαϊκών στόχων. Η Ελλάδα εννοείται δεν συγκαταλέγεται σε αυτές. Ο καφέ κάδος που υποτίθεται θα έφτανε σε όλη την Ελλάδα για να πηγαίνουν εκεί οι πολίτες τα τροφικά τους απόβλητα έχει αποτύχει παταγωδώς. Οι μονάδες κομποστοποίησης που απαιτούνται σε επίπεδο περιφερειών και δήμων αργούν πάρα πολύ να ολοκληρωθούν. Όλοι μοιάζουν σαν να κοιμούνται τον ύπνο του (όχι και τόσο) δικαίου.

Τί θα μπορούσαμε να κάνουμε διαφορετικά;

Κι όμως αν υπήρχε η στοιχειώδης οργάνωση και μαθαίναμε από τα πολλά καλά παραδείγματα του εξωτερικού θα μπορούσαμε να κάνουμε θαύματα.

• Θα μπορούσε να συνδυαστεί η χωριστή συλλογή των αποβλήτων τροφίμων με το «Πληρώνω όσο Πετάω» για να πληρώνουμε τέλη καθαριότητας ανάλογα με τις ποσότητες αποβλήτων που παράγουμε κι όχι βάσει των τετραγωνικών μέτρων του σπιτιού μας.
• Θα μπορούσε επίσης η χωριστή συλλογή να γίνεται με ειδικές σακούλες ή ειδικούς κάδους στους οποίους θα πρέπει να πηγαίνουν τα οργανικά απόβλητα οι πολίτες συγκεκριμένες μέρες.
• Θα μπορούσε να υπάρχει ένα εκτεταμένο πρόγραμμα ενημέρωσης των πολιτών για να καταλάβουν τη διαδικασία που πρέπει να ακολουθήσουν και να κατανοήσουν τα οφέλη που προκύψουν για την τσέπη τους, την υγεία τους, το περιβάλλον.
• Θα μπορούσε να τεθεί σε λειτουργία ένα σύστημα ειδοποίησης και ποινών, ώστε να μην υπάρχουν πάντα κάποιοι που αδιαφορούν για το κοινωνικό σύνολο κάνοντας του κεφαλιού τους.
• Θα μπορούσε η Πολιτεία να συνδράμει το έργο των δήμων παρέχοντας τεχνογνωσία, διαδικασίες και υποδομές.
• Θα μπορούσαν όλα αυτά να συνδυαστούν με ένα διαφανές σύστημα παρακολούθησης, όπου όλα τα δεδομένα θα είναι δημόσια διαθέσιμα ώστε όλοι να γνωρίζουν τι επιδόσεις πετυχαίνει κάθε δήμος και αν χρεώνει πολύ ή λίγο τους δημότες.

Η μείωση της σπατάλης τροφίμων σε ποσοστό 50% έως το 2030, από το αγρόκτημα ως το πιάτο, θα προσφέρει σημαντικά οφέλη στο σύνολο των συμβαλλομένων στην αλυσίδα εφοδιασμού, στην εθνική οικονομία, στο φυσικό κεφάλαιο της χώρας, στο περιβάλλον. Η ανακύκλωση των αποβλήτων τροφίμων δεν είναι τόσο δύσκολη. Οργάνωση και θέληση χρειάζεται.

* Ο Αχιλλέας Πληθάρας είναι υπεύθυνος τομέα αποτυπώματος του WWF Ελλάς