Γιατί το Ιράν έχει πιο ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί από τις ΗΠΑ

Η ανακοίνωση της εκεχειρίας διάρκειας δύο εβδομάδων μεταξύ ΗΠΑ – Ιράν επέτρεψε στον Ντόναλντ Τραμπ να χαιρετίσει το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ ως μια θριαμβευτική αυγή μιας νέας χρυσής εποχής. Ωστόσο, όπως αναφέρει ο Guardian, είναι το Ιράν εκείνο που εισέρχεται στις ειρηνευτικές συνομιλίες με ισχυρότερο διαπραγματευτικό χαρτί.

Το καθεστώς της Τεχεράνης προσέρχεται στις διαπραγματεύσεις που έχουν προγραμματιστεί για την Παρασκευή στο Πακιστάν τραυματισμένο αλλά ακέραιο. Διατηρεί ακόμη απόθεμα εμπλουτισμού ουρανίου (τον αρχικό πυρήνα της σύγκρουσης με τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τους συμμάχους τους), ενώ πλέον ισχυρίζεται ότι έχει τουλάχιστον μερικό έλεγχο των στενών, έχοντας αποδείξει τη δυνατότητά του να κλείσει τη στενή αυτή θαλάσσια δίοδο και να κρατήσει τον κόσμο «όμηρο».

Ο Τραμπ απέσπασε άμεση ικανοποίηση. Παρέμεινε το κεντρικό πρόσωπο στο δράμα, αφού πρώτα τρόμαξε τον κόσμο με την απειλή ότι «ένας ολόκληρος πολιτισμός θα αφανιστεί» και λίγες ώρες αργότερα ισχυρίστηκε ότι άλλαξε θεαματικά πορεία και ότι βρίσκεται στον δρόμο προς μια διαρκή ειρήνη στη Μέση Ανατολή.

Με τις δηλώσεις του προέδρου, οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν και τα παγκόσμια χρηματιστήρια έδειξαν σημάδια ανάκαμψης, αποδεικνύοντας ότι εξακολουθεί να διαθέτει τη δύναμη να επηρεάζει τουλάχιστον τις βραχυπρόθεσμες αγορές.

ΗΠΑ – Ιράν: Οι όροι της εκεχειρίας παραμένουν ασαφείς

Ωστόσο, οι πραγματικοί όροι της εκεχειρίας παραμένουν ασαφείς, με διαφορετικές ερμηνείες να κυκλοφορούν. Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, δήλωσε ότι η εκεχειρία καλύπτει «τα πάντα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου», αλλά ο Ισραηλινός ομόλογός του, Μπενιαμίν Νετανιάχου, τον διέψευσε γρήγορα, δεσμευόμενος ότι η εκστρατεία του Ισραήλ στα βόρεια σύνορά του θα συνεχιστεί.

Ο Τραμπ δήλωσε ότι η εκεχειρία εξαρτάται από το «πλήρες, άμεσο και ασφαλές άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ». Η Τεχεράνη συμφώνησε ότι η ναυσιπλοΐα θα συνεχιστεί, αλλά με την επιφύλαξη ότι η διέλευση θα τελεί υπό τον έλεγχο των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων.

Αναφορές από την περιοχή υποδηλώνουν ότι η Τεχεράνη σχεδιάζει να εφαρμόσει την παλαιότερη πρότασή της για συνδιαχείριση των στενών με το Ομάν και διαμοιρασμό των εσόδων από διόδια, που θα ανέρχονται σε 2 εκατομμύρια δολάρια ανά πλοίο.

Αυτό θα αποτελούσε σημαντική απόκλιση από την προπολεμική κατάσταση, κατά την οποία τα στενά ήταν ελεύθερη θαλάσσια οδός, εδραιώνοντας τον ρόλο της Τεχεράνης ως «θυρωρού» και παρέχοντάς της μια εντελώς νέα πηγή εσόδων.

Η αβεβαιότητα για το μέλλον των στενών υποδηλώνει ότι τα εκατοντάδες πλοία που εγκλωβίστηκαν στον Κόλπο λόγω της σύγκρουσης θα επιδιώξουν να αποχωρήσουν, αλλά πολύ λιγότερα θα επιχειρήσουν να εισέλθουν μέσω του Ορμούζ, λόγω του κινδύνου να παγιδευτούν. Οι ναυτιλιακές εταιρείες ανησυχούν επίσης ότι η πληρωμή διοδίων στο Ιράν μπορεί να παραβιάζει τις αμερικανικές κυρώσεις.

Ο Τραμπ διατύπωσε ολοένα και πιο ακραίες απειλές κατά τη διάρκεια των πέντε εβδομάδων πολέμου, κορυφώνοντας με την προειδοποίηση γενοκτονικού χαρακτήρα ότι θα προκαλούσε το τέλος του ιρανικού πολιτισμού, ελπίζοντας προφανώς να εκφοβίσει την Τεχεράνη ώστε να κάνει παραχωρήσεις την τελευταία στιγμή.

Αυτό δεν φαίνεται να πέτυχε. Όταν έφτασε η κρίσιμη στιγμή, ήταν το 10-σημείων σχέδιο του Ιράν —και όχι το 15-σημείων του Τραμπ— που συμφωνήθηκε ως βάση για τις συνομιλίες στο Πακιστάν.

Ο Τραμπ, έχοντας απορρίψει το ιρανικό σχέδιο την προηγούμενη ημέρα, το χαρακτήρισε τελικά «μια λειτουργική βάση διαπραγμάτευσης». Τα 10 σημεία του Ιράν περιλαμβάνουν την άρση όλων των κυρώσεων, την καταβολή πολεμικών αποζημιώσεων και την αποδοχή του δικαιώματος εμπλουτισμού ουρανίου — όρους που μέχρι σήμερα υπερέβαιναν τις «κόκκινες γραμμές» της Ουάσιγκτον.

Η “κόκκινη γραμμή” του Ιράν στις διαπραγματεύσεις

Η ιρανική κυβέρνηση συμπεριέλαβε το δικαίωμα εμπλουτισμού στην περσική εκδοχή των όρων της εκεχειρίας, αλλά όχι στην αγγλική μετάφραση, γεγονός που υποδηλώνει ότι απευθυνόταν κυρίως στο εσωτερικό ακροατήριο, καθώς το καθεστώς διακήρυττε νίκη.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το Ιράν θα θέσει το ζήτημα αυτό ως αδιαπραγμάτευτη «κόκκινη γραμμή» στις συνομιλίες για μια μακροπρόθεσμη συμφωνία, όπως έχει κάνει σε όλες τις διαπραγματεύσεις του με τη Δύση. Η κατοχή 440 κιλών ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού (ποσότητα που θεωρητικά επαρκεί για περίπου δώδεκα πυρηνικές κεφαλές) αποτελεί ισχυρό διαπραγματευτικό όπλο.

Στις διαπραγματεύσεις που διεκόπησαν από την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη φερόταν διατεθειμένη να παραδώσει αυτό το απόθεμα. Πρόκειται για έναν μόνο από τους τρόπους με τους οποίους οι ΗΠΑ εξήλθαν από τον πόλεμο σε ασθενέστερη θέση σε σύγκριση με τον τελευταίο γύρο συνομιλιών στη Γενεύη, δύο ημέρες πριν ξεσπάσει η σύγκρουση.

Η αντιπροσωπεία της Τεχεράνης θα φτάσει στο Ισλαμαμπάντ έχοντας αποδείξει στον κόσμο και στον ιρανικό λαό ότι το καθεστώς μπορεί να επιβιώσει ακόμη και από τις σφοδρότερες επιθέσεις των αντιπάλων του, παρά τις σοβαρές απώλειες, συμπεριλαμβανομένου του θανάτου του ανώτατου ηγέτη. Οι ιρανικές δυνάμεις παρέμειναν στο πεδίο μάχης μέχρι την ανακοίνωση της εκεχειρίας, διαψεύδοντας τους ισχυρισμούς ότι είχαν συντριβεί, ενώ συνέχισαν να εκτοξεύουν πυραύλους προς το Ισραήλ και άλλους συμμάχους των ΗΠΑ.

Οι διαπραγματεύσεις θα ξεκινήσουν επίσης υπό τη σκιά μιας νέας πραγματικότητας, με το Ιράν σε ρόλο συνδιαχειριστή και ωφελούμενου των Στενών του Ορμούζ. Η αμερικανική αντιπροσωπεία μπορεί να αντιδρά έντονα και να απειλεί με αποχώρηση λόγω των ιρανικών όρων, αλλά θα γνωρίζει ότι ο αντίπαλός της έχει αποδεδειγμένη ικανότητα να προκαλεί σοβαρό πλήγμα στην κυβέρνηση Τραμπ μέσω της επιρροής του στις τιμές των καυσίμων.