Πετρέλαιο, πόλεμος και ύφεση: Η σύγκρουση στο Ιράν απειλεί την παγκόσμια οικονομία

Η κλιμάκωση του πολέμου στη Μέση Ανατολή δεν έχει μόνο στρατιωτικές συνέπειες. Σύμφωνα με αναλυτές, η σύγκρουση ΗΠΑ-Ιράν και οι κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ στον Περσικό Κόλπο δημιουργούν έναν επικίνδυνο συνδυασμό ενεργειακής κρίσης, πληθωρισμού και χρηματοπιστωτικής αστάθειας που θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε παγκόσμια ύφεση.

Στο επίκεντρο της οικονομικής ανησυχίας βρίσκεται ο ναυτικός αποκλεισμός που επέβαλαν οι ΗΠΑ σε ιρανικά λιμάνια και στις θαλάσσιες μεταφορές που συνδέονται με την Τεχεράνη. Η κίνηση αυτή στοχεύει στο να περιορίσει τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου και να πιέσει οικονομικά το Ιράν. Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ότι ένα τέτοιο μέτρο ενέχει σημαντικούς κινδύνους για την παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Το μέτρο θεωρείται από την Ουάσιγκτον βασικό εργαλείο οικονομικής πίεσης. Ωστόσο, μια τέτοια στρατηγική αποτελεί ρίσκο: αν περιοριστεί υπερβολικά η προσφορά πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή, οι τιμές μπορεί να αυξηθούν δραματικά σε παγκόσμιο επίπεδο.

Aναλυτές της αγοράς ενέργειας σημειώνουν ότι η διεθνής αγορά πετρελαίου είναι ήδη «σφιχτή», δηλαδή με περιορισμένα περιθώρια αύξησης της παραγωγής από άλλες χώρες. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια σχετικά μικρή διαταραχή στην προσφορά μπορεί να οδηγήσει σε απότομες αυξήσεις τιμών.

Η κρίσιμη γεωγραφική περιοχή είναι τα Στενά του Ορμούζ, ένας από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους ενέργειας στον κόσμο. Από εκεί διέρχεται μεγάλο μέρος της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Όταν η κυκλοφορία σε αυτό το πέρασμα περιορίζεται ή απειλείται, οι αγορές αντιδρούν άμεσα με άνοδο τιμών.

Οι τιμές του πετρελαίου έχουν ήδη πλησιάσει ή ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ σε ορισμένες στιγμές της κρίσης έχουν φτάσει ακόμη και τα 110 δολάρια, προκαλώντας έντονες αναταράξεις στις αγορές και πιέσεις σε κυβερνήσεις και κεντρικές τράπεζες.

Κώδωνας κινδύνου από ΔΝΤ 

Η ανησυχία για την οικονομία έρχεται να ενισχυθεί περαιτέρω, καθώς το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, προειδοποίησε την Τρίτη (14/4) ότι μια περαιτέρω κλιμάκωση της σύγκρουσης θα μπορούσε να οδηγήσει την παγκόσμια οικονομία σε ύφεση.

Στην τελευταία του χρονικά έκθεση για τις προοπτικές της οικονομίας, το ΔΝΤ μείωσε τις προβλέψεις ανάπτυξης για το 2026 και τόνισε ότι η άνοδος των τιμών ενέργειας και η αβεβαιότητα στις αγορές ήδη επιβραδύνουν την οικονομική δραστηριότητα.

Σύμφωνα με το χειρότερο σενάριο που παρουσιάστηκε, αν ο πόλεμος παραταθεί και οι τιμές του πετρελαίου παραμείνουν πάνω από τα 110 δολάρια έως το 2027, η παγκόσμια ανάπτυξη θα μπορούσε να πέσει κοντά στο 2% – επίπεδο που ιστορικά συνδέεται με παγκόσμια ύφεση.

Το ενεργειακό σοκ έχει ήδη αρχίσει να μεταφράζεται σε υψηλότερο πληθωρισμό. Οι αυξημένες τιμές καυσίμων επηρεάζουν μεταφορές, παραγωγή και τρόφιμα, δημιουργώντας αλυσιδωτές πιέσεις σε ολόκληρη την οικονομία.

Δεδομένα τραπεζών και διεθνών οργανισμών δείχνουν ότι η ενεργειακή ακρίβεια που προκαλείται από τον πόλεμο στο Ιράν είναι η μεγαλύτερη εδώ και τουλάχιστον 25 χρόνια, ξεπερνώντας ακόμη και την άνοδο που σημειώθηκε μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.

Σε πολλές χώρες, κυβερνήσεις εξετάζουν ήδη μέτρα στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις που πλήττονται από την αύξηση των ενεργειακών τιμών.

Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στην ενέργεια. Η σύγκρουση επηρεάζει επίσης τις παγκόσμιες εμπορικές διαδρομές, τις αλυσίδες εφοδιασμού, τις αγορές τροφίμων και λιπασμάτων, την εμπιστοσύνη επενδυτών και επιχειρήσεων.

Το ΔΝΤ προειδοποιεί ακόμη ότι ο πόλεμος μπορεί να αφήσει «μόνιμες ουλές» στην παγκόσμια οικονομία, ακόμη και αν επιτευχθεί σύντομα ειρηνευτική συμφωνία, καθώς οι ζημιές σε υποδομές, οι διαταραχές στις αγορές και η απώλεια εμπιστοσύνης θα χρειαστούν χρόνια για να αποκατασταθούν.

Τρίτο μεγάλο σοκ

Η αμερικανική στρατηγική έχει στόχο να αποδυναμώσει οικονομικά το Ιράν χωρίς να οδηγήσει σε πλήρη διαταραχή των αγορών. Ωστόσο, πρόκειται για μια λεπτή ισορροπία.

Αν η πίεση στο ιρανικό πετρέλαιο οδηγήσει σε μεγάλη άνοδο των τιμών, το κόστος θα μετακυλιστεί τελικά σε καταναλωτές και επιχειρήσεις σε όλο τον κόσμο. Αυτό θα μπορούσε να επιδεινώσει τον πληθωρισμό και να επιβραδύνει την οικονομική δραστηριότητα.

Για πολλούς οικονομολόγους, ο πόλεμος στο Ιράν αποτελεί το τρίτο μεγάλο σοκ της παγκόσμιας οικονομίας μέσα σε λιγότερο από μια δεκαετία, μετά την πανδημία του κορονοϊού και την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Η ανησυχία πλέον είναι ότι ένας συνδυασμός υψηλών τιμών ενέργειας, πληθωρισμού και γεωπολιτικής αβεβαιότητας μπορεί να δημιουργήσει ένα νέο κύμα οικονομικής αστάθειας, δοκιμάζοντας τις αντοχές των οικονομιών και των διεθνών θεσμών.

Η στρατηγική πίεσης προς το Ιράν μέσω ενεργειακών περιορισμών και αποκλεισμών έχει μετατραπεί σε ένα επικίνδυνο οικονομικό παιχνίδι υψηλού ρίσκου. Ενώ στόχος της Ουάσιγκτον είναι να πλήξει τα έσοδα της Τεχεράνης, οι παγκόσμιες αγορές δείχνουν ήδη πόσο εύθραυστη είναι η ισορροπία της παγκόσμιας οικονομίας.

Και όσο η σύγκρουση συνεχίζεται, το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα κερδίσει στο πεδίο της μάχης — αλλά αν η παγκόσμια οικονομία θα αντέξει το επόμενο ενεργειακό σοκ.