ΚΥΠ: Να συντηρηθεί η αντίθεση μεταξύ των φυλακισμένων κομμουνιστών

Κατά την μετεμφυλιακή περίοδο όταν στην Ελλάδα το πολιτικό κλίμα ήταν πολωμένο, η δεξιά συντηρούσε το ρήγμα στην ελληνική κοινωνία με φυλακίσεις, εξορίες, απαγορεύσεις και σχέδια υπονόμευσης. Από την άλλη πλευρά το ΚΚΕ σκορπισμένο στις χώρες της ανατολικής Ευρώπης και την Σοβιετική Ένωση, βίωσε από πολύ νωρίς τις αλλαγές που επήλθαν στην Σοβιετική Ένωση και αυτές, κατά συνέπεια, επηρέασαν και τη δική του πολιτική διαδρομή.

Κορωνίδα αυτών των αλλαγών ήταν η διαγραφή του Νίκου Ζαχαριάδη από τη θέση του ΓΓ (6η Ολομέλεια του ΚΚΕ, 1956) και η διαγραφή του από το κόμμα (7η ολομέλεια του ΚΚΕ, 1957). Αυτών των εξελίξεων είχαν προηγηθεί εσωτερικές ζυμώσεις, ήπιες και σκληρές με αποκορύφωμα τα σοβαρά γεγονότα στην Τασκένδη, τον Σεπτέμβριο του 1955, με συγκρούσεις και σφοδρό ξύλο μεταξύ των άλλοτε συντρόφων, αλλά και εξορίες. Εκτοπίσεις και φυλακίσεις για όσα μέλη του ΚΚΕ στήριζαν τον ΓΓ Νίκο Ζαχαριάδη κόντρα στη νέα πολιτική και τις αλλαγές που επέφερε ο νέος ΓΓ του ΚΚΣΕ Νικίτα Χρουσόφ.

Αυτά τα πολύ σοβαρά γεγονότα τα παρακολουθούσαν με προσοχή οι κομμουνιστές Έλληνες και ξένοι. Δεν ήταν όμως μόνο αυτοί. Φαίνεται πως η ασφάλεια ενδιαφερόταν στον ίδιο βαθμό, μην και περισσότερο. Κατέγραφαν τα πάντα, είχαν παντού πληροφοριοδότες και προσπαθούσαν σε κάθε στραβοτιμονιά των κομμουνιστών να βρουν πόσο και τι μπορούν να εκμεταλλευτούν. Αυτό άλλωστε δείχνουν τα αποχαρακτηρισμένα αρχεία της ΚΥΠ.

Η διαγραφή του Νίκου Ζαχαριάδη δημιούργησε ένα ρήγμα στους συντρόφους του, αυτό δεν καταγράφηκε μόνο στο εξωτερικό αλλά και στην Ελλάδα με πιο γνωστά τα γεγονότα του Άη Στράτη. Τα νέα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα της ΚΥΠ αφιερώνουν αρκετές σελίδες για τις φυλακές της Χαλκίδας, όπου έγιναν σοβαρά επεισόδια μεταξύ ζαχαριαδικών και γκροζικών (ο Απ. Γκρόζος ήταν ο προσωρινός ΓΓ του ΚΚΕ που διαδέχθηκε τον Νίκο Ζαχαριάδη και αυτόν αρκετά σύντομα τον διαδέχθηκε ο Κ. Κολιγιάννης)

ΚΥΠ – Ιούλιος 1957. Φυλακές Χαλκίδας

Τα αποχαρακτηρισθέντα αρχεία της ΚΥΠ δεν εμφανίζουν στοιχεία όπως ονόματα φαίνεται όμως να γνωρίζουν ονομαστικά ποια ομάδα επέλεξε ποιος πολιτικός κρατούμενος.

Τώρα πρέπει να επιλέξουν, παραμένουν πιστοί στον Νίκο Ζαχαριάδη ή ακολουθούν τη νέα γραμμή που είχε χαράξει ο Χρουσόφ και αφορούσε και το δικό τους κόμμα; Καθαιρέθηκε νόμιμα ή επιβλήθηκε άνωθεν η αλλαγή του;

Στις φυλακές της Χαλκίδας, αφιερώνει η ΚΥΠ μία σειρά εσωτερικών εγγράφων και αναφορών για το κλίμα που επικρατεί σε σχέση με αυτές τις δύο κατευθύνσεις.

ΚΥΠ 23 Ιουλίου 1957. Το κείμενο καταγράφει τις συνθήκες διαβίωσης των 161 κατάδικων κομμουνιστών που ανήκαν στην Α κατηγορία.Το σωφρονιστικό κατάστημα της Χαλκίδας ήταν εντελώς ακατάλληλο για φυλακές, ήταν πρώην νοσοκομείο και ορφανοτροφείο και εκτός των πολιτικών κρατουμένων στο ίδιο κτίριο κρατούνταν και ένας αριθμός ποινικών κρατουμένων.

Από την καθαίρεση του Ν.Ζαχαριάδη επήλθε ρήγμα μεταξύ τους με αποτέλεσμα 42 κομμουνιστές από τους 161 να εξακολουθούν να υποστηρίζουν την παλιά ηγεσία του ΚΚΕ.

Σημειώθηκαν αντεγκλήσεις και μικροσυμπλοκές και από την ΕΔΑ Χαλκίδας ειδοποιήθηκε η ΚΕ ώστε να αποσταλούν στελέχη για να κατευνάσουν τα πνεύματα. Πράγματι τις φυλακές Χαλκίδας επισκέφτηκαν οι βουλευτές της ΕΔΑ Παπαδημητρίου και Σπηλιόπουλος, οι οποίοι συνομίλησαν και με τις δύο ομάδες. Παρά την παρέμβαση όμως των δύο βουλευτών έξι κρατούμενοι υποστηρίζοντες τον Ν. Ζαχαριάδη (τα ονόματά τους είναι σβησμένα από το έγγραφο) υπέβαλαν δηλώσεις μετανοίας και αποκήρυξης των κομμουνιστικών τους φρονημάτων. Σύμφωνα βέβαια με το έγγραφο της ΚΥΠ, αν τα ονόματά τους ήταν διαθέσιμα θα γνωρίζαμε εγκύρως και την μετέπειτα πολιτική τους διαδρομή.

Οι πληροφορίες της ΚΥΠ αναφέρουν πως αυτές οι δηλώσεις των 6 προκάλεσαν μίσος μεταξύ των συγκρατουμένων και κατά της ηγεσίας του ΚΚΕ. Οι 6 μεταφέρθηκαν στην πτέρυγα των ποινικών και οι βουλευτές της ΕΔΑ κατάφεραν να ανακόψουν το κύμα δηλώσεων μετανοίας.

Τα μέτρα της ΚΥΠ για την υπονόμευση των φυλακισμένων

Η ΚΥΠ γράφει πως τα μέτρα που θα ληφθούν είναι να απολυθούν από τις φυλακές αυτοί οι 6, γιατί αυτό θα διασπάσει ακόμη περισσότερο τους κομμουνιστές κρατούμενους, και μπορεί να επηρεάσει και άλλους κρατούμενους σε άλλες φυλακές. Παρατηρεί μάλιστα πως μέχρι τώρα οι δηλωσίες (όσοι είχαν υπογράψει δήλωση μετανοίας) δεν αποφυλακίζονταν και παρέμεναν μαζί με τους άλλους κρατούμενους.

Η ΚΥΠ δεν παρακολουθεί απλώς· παρεμβαίνει. Σχεδιάζει μεταγωγές σε Γυάρο για να κόψει τους κρατούμενους από τον έξω κόσμο. Προτείνει στοχευμένες αποφυλακίσεις των «μεταμεληθέντων» για να κλονίσει το ηθικό των υπολοίπων. Συζητά ακόμα και την τοποθέτηση δικών της ανθρώπων ανάμεσα στους κρατούμενους για να προκαλούν επεισόδια. Η διχόνοια μεταξύ ζαχαριαδικών και γκροζικών είναι, για την ΚΥΠ, πολύτιμο αγαθό: πρέπει να «διατηρηθεί και συντηρηθεί», όπως γράφει το ίδιο το έγγραφο.

Ανατροπή της αναλογίας. Ένα μήνα μετά, στις 27 Σεπτεμβρίου 1957, νέο έγγραφο της ΚΥΠ ενημερώνει πως η αναλογία ζαχαριαδικών και γκροζικών έχει αλλάξει άρδην, πλέον 125 με 130 κρατούμενοι ανήκουν στην ζαχαριαδική παράταξη ενώ 30 με 35 στην γκροζική.

Σημειώθηκαν, εκ νέου, μεταξύ τους συγκρούσεις και υπήρξαν τραυματισμοί.

Οι ζαχαριαδικοί ζητούν εντόνως την μεταφορά των γκροζικών σε άλλη πτέρυγα.

Με τις συζητήσεις και τις πιέσεις τα πνεύματα ηρέμησαν τόσο που οι ζαχαριαδικοί δημοσίευσαν επιστολή στην “Αυγή”.  Στην επιστολή αυτή υποστηρίχθηκε κάτι που αξίζει ιδιαίτερη προσοχή: πως τα επεισόδια μεταξύ των κρατουμένων είχαν προκληθεί από ανθρώπους της Ασφάλειας, τους οποίους είχαν τοποθετήσει ανάμεσά τους.

Λίγες ημέρες αργότερα με έγγραφό της ΚΥΠ επιβεβαιώνεται εκ νέου ο αριθμός, περίπου 30, των φίλα προσκείμενων στη νέα ηγεσία του ΚΚΕ.

Η ΚΥΠ προτείνει να διατηρηθεί και συντηρηθεί η αντίθεση μεταξύ των φυλακισμένων, ώστε οι σχέσεις τους να οξύνονται και το χάσμα μεταξύ τους να ευρύνεται σε τέτοιο βαθμό με στόχο να δημιουργείται πρόσφορο έδαφος για απογοήτευση με έμπρακτη μεταστροφή μεγαλύτερου αριθμού φυλακισμένων κομμουνιστών. Επίσης να επισπευσθεί το μέτρο της απόλυσης όσων εμπράκτως έχουν μεταμεληθεί και αποκηρύξει τον κομμουνισμό. Το μέτρο αυτό μπορεί να εφαρμοστεί από όσους έχουν ήδη μεταμεληθεί και υποβάλει δήλωση μετανοίας στις φυλακές Χαλκίδας.

Το έγγραφο της ΚΥΠ της 4ης Οκτωβρίου 1957 κλείνει με παράκληση προς την διεύθυνση των φυλακών να παρέχουν στην Ασφάλεια κάθε πληροφορία που αφορά τους κρατούμενους κομμουνιστές και σχετίζεται με νόμιμη ή παράνομη οργάνωση, αντιθέσεις, διενέξεις, δραστηριότητα, εκδηλώσεις, καθοδήγηση, έξωθεν οικονομική ενίσχυση και γενικά κάθε επαφή.

Επίλογος

Τα αρχεία της ΚΥΠ για τις φυλακές της Χαλκίδας στο καλοκαίρι και φθινόπωρο του 1957 συνιστούν κάτι περισσότερο από ιστορική λεπτομέρεια. Αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο το μετεμφυλιακό ελληνικό κράτος αντιμετώπιζε τον πολιτικό του αντίπαλο. Η διάσπαση ανάμεσα στους πολιτικούς κρατούμενους ήταν κάτι που έπρεπε να μελετηθεί, να παρακολουθηθεί, να συντηρηθεί και να αξιοποιηθεί στο μέγιστο.

Η Ασφάλεια στόχευε στη χειραγώγηση των κρατουμένων, πειραματιζόταν. Πίσω από τους αριθμούς των εγγράφων κρύβονταν άνθρωποι -άνθρωποι που, εκτός από τα σίδερα των φυλακών, αντιμετώπιζαν και τις μεθοδευμένες παγίδες της υπηρεσίας Ασφαλείας που δούλευε μεθοδικά για να τους διασπάσει.

ΠΗΓΕΣ:

1957-3. Φυλακαί Χαλκίδος. 23.8.1957

1957-4. Γεγονότα φυλακών Χαλκίδος. 27 Σεπτεμβρίου 1957

1957-5. Πληροφοριακόν Δελτίον. 4 Οκτωβρίου 1957

1957-6.Κρατούμενοι κομμουνισταί φυλακών Χαλκίδος. 4 Οκτωβρίου 1957