Δύο μήνες στον Λίβανο: Όσα έζησα και δεν θα ξεχάσω

Πώς είναι να ζεις και να εργάζεσαι σε έναν τόπο όπου ο ήχος των drones γίνεται μέρος της καθημερινότητας και η έννοια της «κανονικότητας» επαναπροσδιορίζεται κάθε μέρα; Η αποστολή της Αθηνάς Ναδάλη στον Λίβανο ως Υπεύθυνης Στελέχωσης των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, αποκαλύπτει μια πραγματικότητα γεμάτη αντιφάσεις: ανθρώπους που συνεχίζουν, παρά την εξάντληση, και μια ζωή που δεν σταματά, ακόμη και μέσα στην αβεβαιότητα.

Η αποστολή στον Λίβανο

Έφτασα στο Λίβανο προς το τέλος Ιανουαρίου, με σκοπό να υποστηρίξω τα προγράμματά των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, ως Υπεύθυνη Στελέχωσης, στην Κοιλάδα Bekaa για περίπου 2 μήνες. Ο στόχος μας ήταν να βρούμε το κατάλληλο ιατρικό και παραϊατρικό προσωπικό ώστε να υποστηρίξουμε τα Κέντρα Υγείας εκεί, να κατασκευάσουμε και να στελεχώσουμε μια Παιδιατρική Μονάδα, στο Νοσοκομείο της πόλης Baalbek, όπου ήταν και η βάση μας.

Η υποστήριξη του συστήματος υγείας στο Λίβανο είναι εξαιρετικά σημαντική καθώς η χώρα πλήττεται εδώ και πολλά χρόνια από συγκρούσεις, φιλοξενεί κύματα ανθρώπων που εκτοπίζονται από τη γειτονική Συρία και Παλαιστίνη, ενώ θέματα εσωτερικής πολιτικής και οικονομικής κρίσης έχουν αφήσει πάνω από το 70% του πληθυσμού κάτω από το όριο της φτώχειας και καθιστούν την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας εξαιρετικά δύσκολη.

Η καθημερινότητα στην Baalbek

Η ζωή στη Baalbek κυλούσε κυρίως ανάμεσα στο project και στο σπίτι μας. Ήμασταν μια μεγάλη και δεμένη ομάδα από διάφορες χώρες πέρα από το Λίβανο. Εγώ ήμουν η μοναδική από την Ελλάδα εκείνη την περίοδο, ενώ οι υπόλοιποι συνάδελφοί μου ήταν από την Παλαιστίνη, την Ακτή Ελεφαντοστού, τη Γαλλία, το Μεξικό, την Ελβετία, τη Νιγηρία, την Ινδονησία, την Αίγυπτο, την Αυστρία, το Καμερούν κ.ά.

Όταν έφτασα στο Λίβανο ήταν ακόμα σε ισχύ η εκεχειρία, η οποία όμως δεν ήταν ποτέ ουσιαστική. Στην Baalbek ο ήχος των drones ήταν έντονος και σχεδόν καθημερινός. Κλείναμε τα παράθυρα και βάζαμε μουσική ενώ εργαζόμασταν ώστε να μην το αφήσουμε να μας «πάρει το κεφάλι» όπως αστειευόμασταν μεταξύ μας. Αν κάναμε διάλειμμα στους εξωτερικούς χώρους το παιχνίδι μας ήταν το «βρες το drone».

Αρκετές φoρές υπήρχαν στοχευμένες επιθέσεις στην Baalbek και στην ευρύτερη κοιλάδα της Bekaa, όχι μόνο σε εγκαταστάσεις με πυρομαχικά, αλλά και σε κατοικημένες περιοχές με νεκρούς και τραυματίες. Τα απογεύματα τα περνούσαμε συνήθως όλοι μαζί στο σπίτι για το βραδινό φαγητό. Η Baalbek είναι μια μικρή και πιο συντηρητική πόλη από άλλες στο Λίβανο, με ανοιχτόκαρδους ανθρώπους και πολιτισμό που χρονολογείται από το 2.300 π.Χ. Τα Σαββατοκύριακα είχαμε συνήθως την ευκαιρία να κάνουμε βόλτα στην πόλη και να τρώμε το υπέροχο φαγητό αλλά και τα ντόπια γλυκά. Είναι γεγονός ότι η Λιβανέζικη κουζίνα είναι μία από τις καλύτερες στον κόσμο.

Οι άνθρωποι του Λιβάνου και η καθημερινότητά τους

Αν υπάρχει κάτι που χαρακτηρίζει τον λαό του Λιβάνου είναι η ανθεκτικότητά του. Οι άνθρωποι έχουν περάσει από 40 κύματα και όμως βρίσκουν ακόμα το σθένος να κοιτάζουν μπροστά. Σηκώνονται το πρωί, πάνε στη δουλειά τους, κυνηγάνε μια καλύτερη ζωή, μετράνε πόσο δυνατά ακούστηκε το χθεσινό «μπουμ» σε σχέση με τα προηγούμενα, γιορτάζουν με την κάθε ευκαιρία. Παρ’ όλα αυτά αν μπορούσαν να επιλέξουν αν θα είναι ανθεκτικοί ή επιτέλους ήρεμοι και ασφαλείς σίγουρα θα επέλεγαν το δεύτερο.

Οι άνθρωποι στο Λίβανο είναι ανθεκτικοί αλλά είναι και πολύ κουρασμένοι. Έχουν έντονο το αίσθημα της αδικίας και όταν περάσεις λίγο καιρό εκεί καταλαβαίνεις ακριβώς το γιατί. Μια χαρακτηριστική στιγμή που διαπίστωσα ακόμα πιο έντονα πόσο αυτή η συνεχώς εύθραυστη πραγματικότητα έχει γίνει η «κανονικότητά» τους, ήταν ένα απόγευμα που έπειτα από μία επίθεση του Ισραήλ σε αποίητή πυρομαχικών της Χεζμπολάχ, μεταφερθήκαμε όλοι άμεσα στο “safe room” καθώς ο ήχος από τις συνεχόμενες εκρήξεις και το τρίξιμο στο σπίτι ήταν έντονα και δεν γνωρίζαμε πόσο κοντά ήταν η επίθεση ή τι θα ακολουθήσει. Εκείνο το απόγευμα ήταν μαζί μας και η δασκάλα των Αραβικών που ζει στη Baalbek, η οποία, όταν κατάλαβε ότι δεν θα συνεχιζόταν το μάθημα πήρε ήρεμα το παλτό της, μας καληνύχτισε και έφυγε περπατώντας για το σπίτι της.

Ο φόβος και η διαχείριση της κρίσης

Υπήρχαν πολλά και έντονα συναισθήματα αλλά ο φόβος δεν ήταν ένα από αυτά. Κυρίως γιατί γνωρίζω πόσο σοβαρά διαχειριζόμαστε το θέμα της ασφάλειας στους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα. Όλοι οι συνάδελφοι που ήταν υπεύθυνοι για την ασφάλεια μας, μας ενέπνεαν μια τεράστια εμπιστοσύνη, φρόντιζαν πάντα να μοιράζονται με όλη την ομάδα τα γεγονότα καθώς και να μας προετοιμάζουν για όλα τα πιθανά σενάρια.

Ήταν όμως εξαιρετικά θλιβερό και ψυχοφθόρο να βλέπεις τους συναδέλφους σου να πρέπει να ζήσουν ξανά έναν ακόμα πόλεμο. Έναν πόλεμο που δεν επέλεξαν. Να βλέπεις την αγωνία και την κούραση στα μάτια τους. Να τους βλέπεις να αναγκάζονται να τρέξουν από τη μια στιγμή στην άλλη όταν ανακοινώνονται οι άμεσες εντολές εκκένωσης να μετακινήσουν τις οικογένειες τους, τα παιδιά τους, τους ηλικιωμένους γονείς τους και να βρίσκονται ξανά εκτοπισμένοι από τα σπίτια τους.

Και είναι παράλληλα αξιοθαύμαστο ότι την επόμενη μέρα να τους βλέπεις ξανά στη δουλειά έτοιμους να συνεχίσουν και να βοηθήσουν το σύνολο του πληθυσμού που έχει εκτοπιστεί, καθώς οι ανάγκες είναι πραγματικά αναρίθμητες. Επίσης το συναίσθημα του να ακούς τους βομβαρδισμούς, γνωρίζοντας ότι εσύ είσαι ασφαλής αλλά λίγα μόνο χιλιόμετρα μακριά, σε μια άλλη γειτονιά της Βηρυτού, όπου είχαμε μετακινηθεί εκείνη την περίοδο, σπίτια και ζωές ισοπεδώνονται, είναι κάτι που παίρνεις μαζί.

Αναμνήσεις που μένουν ανεξίτηλες

Είναι πολλά και διαφορετικά αυτά που δεν θα ξεχάσω. Βάζω πρώτα τα θετικά τα οποία είναι η αντισυμβατική ομορφιά και γοητεία του Λιβάνου και των ανθρώπων του. Η δύναμή τους και το πόσο μοιάζουμε σαν κουλτούρες. Ο τρόπος με τον οποίο η ντόπια ομάδα με αποδέχθηκε και με αγκάλιασε και η σχέση που δημιουργήσαμε και ακόμα διατηρούμε.
Δεν θα ξεχάσω όμως και το πόσο εύκολα μπορούν όλα να ανατραπούν από τη μία στιγμή στην άλλη, όπως ακριβώς συνέβη εκεί, και το συναίσθημα που νιώσαμε όταν χρειάστηκε να εκκενώσουμε άμεσα από την Baalbek, αφήνοντας πίσω το σπίτι και την καθημερινότητα που γνωρίζαμε ως φυσιολογική κατά τη διάρκεια της αποστολής μας.

Ακόμα δεν θα ξεχάσω το κομμάτι του ψυχολογικού πολέμου που υφίστανται οι άνθρωποι στο Λίβανο: τον εκφοβισμό, την πάταξη του ηθικού, τα μαχητικά αεροπλάνα που «σπάνε το φράγμα του ήχου» και τους βομβαρδισμούς χωρίς προειδοποίηση, όπως συνέβη την πρώτη νύχτα της έναρξης του πολέμου και τους βομβαρδισμούς της Βηρυτού στις 2.40 τα ξημερώματα.

Τέλος δεν θα ξεχάσω πόσο δύσκολο μου ήταν να φύγω και να αφήσω την ομάδα που έμεινε πίσω.

Τι μοιράστηκα με τους δικούς μου ανθρώπους

Είναι πολύ συχνό ο οικογενειακός και φιλικός κύκλος να μην αντιλαμβάνεται τους λόγους που επιλέγουμε να βρεθούμε σε μια αποστολή, ακόμα περισσότερο όταν πρόκειται για μια εμπόλεμη ζώνη. Τις πρώτες μέρες του πολέμου χρειάστηκε να κάνω αρκετή διαχείριση άγχους των δικών μου ανθρώπων, παρουσιάζοντας κάποιες φορές την κατάσταση με έναν διαφορετικό τρόπο ώστε να μην τους προκαλέσει περισσότερη ανησυχία.

Όταν επέστρεψα και αισθάνονταν πλέον ασφαλείς, μπόρεσα να μοιραστώ περισσότερα πράγματα, κυρίως τα πάρα πολλά θετικά της δουλειάς που κάνουμε στη χώρα σαν Γιατροί Χωρίς Σύνορα, του καταπληκτικού λιβανέζικου λαού αλλά και της νέας σύγκρουσης που τους έφερε πάλι αντιμέτωπους με μια εξαιρετικά άδικη και καταστροφική συνθήκη.
Προσπάθησα επίσης να εξηγήσω το παράδοξο του πολέμου: όταν μια χώρα βρίσκεται σε πόλεμο, ακόμα και όταν βομβαρδίζεται, η ζωή δεν σταματά. Οι άνθρωποι συνεχίζουν να εργάζονται, τα καταστήματα και οι βασικές υπηρεσίες προσπαθούν να λειτουργούν, και η καθημερινότητα συνεχίζεται όσο είναι δυνατόν.

Έχω υποσχεθεί στην κόρη μου πως όταν ο πόλεμος τελειώσει θα την πάω να γνωρίσει τον αληθινό Λίβανο και τους ανθρώπους του ώστε να καταλάβει και εκείνη γιατί τον αγάπησα τόσο.

Η ζωή μετά

Η ζωή για τους ανθρώπους που μένουν πίσω έχει γίνει ακόμα πιο δύσκολη. Αυτή τη στιγμή πάνω από το 1/5 του πληθυσμού έχει εκτοπιστεί και πολλοί άνθρωποι επιστρέφοντας στα σπίτια τους βρίσκουν μόνο συντρίμμια. Ο πληθωρισμός συνεχίζει να καλπάζει και η αίσθηση ασφάλειας παραμένει ανύπαρκτη.

Ακόμα και με την εκεχειρία σε ισχύ, οι βομβαρδισμοί συνεχίζονται σε ορισμένες περιοχές. Οι ομάδες μας συνεχίζουν να εργάζονται σκληρά για να καλύψουν τις αυξανόμενες ανάγκες, ενώ πολλοί από τους ίδιους τους συναδέλφους μας ανήκουν πλέον στον εκτοπισμένο πληθυσμό.

Παρόλα αυτά, η ελπίδα για μια μόνιμη εκεχειρία και μια ειρηνική ζωή παραμένει ζωντανή.

Το αποτύπωμα της εμπειρίας

Αυτό που μου έμεινε πιο έντονα είναι το πόσο κοντά και ταυτόχρονα μακριά είναι αυτή η πραγματικότητα από εμάς.

Μόλις 1 ώρα και 40 λεπτά πτήση από την Αθήνα, και όμως μοιάζει σαν ένας άλλος κόσμος.

Τελικά, όμως, είναι όντως τόσο μακριά; Και έχει σημασία η απόσταση; Όλοι ζούμε στον ίδιο πλανήτη και κανείς δεν ξέρει πότε μπορεί να βρεθεί σε μια τέτοια συνθήκη.

Αν κάτι μπορούμε να ελέγξουμε, αυτό είναι η αλληλεγγύη. Μια αλληλεγγύη που ένιωσα έντονα: από τους συναδέλφους, από τους ανθρώπους της τοπικής κοινωνίας, ακόμα και από τους εργαζόμενους στο αεροδρόμιο που, μέσα σε όλη αυτή την κατάσταση, έβρισκαν τη δύναμη να δείχνουν φροντίδα. Όταν έφευγα με ρώτησαν :«Ήταν η πρώτη σας φορά στο Λίβανο?». «Ναι», απάντησα. «Είστε καλά; Λυπούμαστε πολύ που χρειάστηκε να δείτε αυτή την πλευρά».

Όπως σιγοτραγουδούσε μια αγαπημένη συνάδελφος:
“We are all in this together”.