Ο Βασίλης Κώστας φέρνει την Ήπειρο στην καρδιά της Αθήνας

Μοιρολόγια σπαρακτικά, χοροί που “αναπνέουν” σαν την ίδια τη γη, αυτοσχεδιασμοί που καθηλώνουν, Η μουσική της Ηπείρου δεν ακούγεται απλώς, σε διαπερνά. Ενώνει σώμα και μνήμη, ανθρώπους και τόπους, το τότε με το τώρα.

Στις 9 Ιουνίου, αυτή η βαθιά, σχεδόν τελετουργική μουσική παράδοση κατεβαίνει στο Ηρώδειο. Κάτω από τη σκιά της Ακρόπολης, το ρωμαϊκό ωδείο γεμίζει με τους ήχους του λαούτου και του κλαρίνου, σε μια βραδιά που φέρνει αιώνες ιστορίας στο παρόν.

Κεντρικό πρόσωπο της συναυλίας είναι ο Βασίλης Κώστας — λαουτίστας, συνθέτης και παιδαγωγός, ένας από τους πιο ξεχωριστούς εκπροσώπους της νέας γενιάς της ελληνικής μουσικής σκηνής. Πρόσφατα υποψήφιος για Grammy, μαθητής και συνεργάτης του εμβληματικού Πετρολούκα Χαλκιά, κουβαλά την ηπειρώτικη παράδοση πολύ πέρα από τα σύνορα της Ελλάδας, χωρίς να χάνει ούτε ίχνος από την αυθεντικότητά της.

Με σπουδές στο Berklee College of Music, συνεργασίες με σημαντικές μορφές της διεθνούς τζαζ σκηνής, και εμφανίσεις σε εμβληματικούς χώρους και φεστιβάλ, από το Carnegie Hall μέχρι το Montreal Jazz Festival, η πορεία του έχει ήδη αναγνωριστεί διεθνώς: τιμήθηκε με το βραβείο Forty Under 40 του Greek America Foundation στη Νέα Υόρκη, ενώ η πολιτεία της Μασαχουσέτης του απένειμε το Artist Fellowship in the Traditional Arts για τη συμβολή του στη διάδοση της ηπειρώτικης μουσικής στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στη συναυλία της 9ης Ιουνίου αυτό που θα μείνει είναι ο ήχος: βαθύς, δωρικός, ανθρώπινος. Η Ήπειρος όπως κουβαλιέται από γενιά σε γενιά — και όπως συνεχίζει να συγκινεί.

[…] Γονατίζουν και ζητούν ικετευτικά από το κλαρίνο να παίξει στα αυτιά τους.
Χαρμολύπη. Θρέφεται η ψυχή με ήχους.
Οι δρασκελιές τους μακρόσυρτες, αργές και λυπημένες.
Εκεί ο χορός δεν έχει βήματα, μόνο πατήματα στον τόπο […]

Μουσική από την Ήπειρο, Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων

 

Ο Βασίλης Κώστας αναφέρει στο NEWS 24/7 τι σημαίνει για αυτόν να παρουσιάζει την ηπειρώτικη μουσική στο Ηρώδειο, έναν χώρο με τόσο ισχυρό συμβολισμό: “Το Ηρώδειο είναι ένας χώρος με τεράστιο συμβολικό και ιστορικό βάρος, οπότε το να παρουσιάζεται εκεί η ηπειρώτικη μουσική έχει ιδιαίτερη σημασία για μένα. Δεν το βλέπω ως μια προσωπική στιγμή μονάχα, αλλά κυρίως ως μια ουσιαστική ευκαιρία να ακουστεί αυτή η μουσική σε έναν χώρο που συνδέεται διαχρονικά με τον πολιτισμό και τη συλλογική μνήμη.

Η ηπειρώτικη μουσική κουβαλά μια βαθιά αλήθεια και πιστεύω ότι μπορεί να σταθεί απόλυτα φυσικά σε μια τέτοια σκηνή, χωρίς να χάσει τον χαρακτήρα και την ουσία της”.

Ο ίδιος ζει και διδάσκει στις ΗΠΑ. Πώς επηρεάζει αυτό τον τρόπο που βλέπει την ελληνική παράδοση;

“Η ζωή και η διδασκαλία στις ΗΠΑ με βοήθησαν να δω την ελληνική παράδοση με μεγαλύτερη καθαρότητα και συνείδηση. Όταν βρίσκεσαι μακριά από τον τόπο σου, αρχίζεις να καταλαβαίνεις βαθύτερα τι κουβαλάς μέσα σου και τι σημαίνει πραγματικά αυτή η μουσική, όχι μόνο για εσένα αλλά και για τις κοινότητες και τους ανθρώπους που τη διατήρησαν ζωντανή μέσα στον χρόνο.

Παράλληλα, η επαφή με μουσικούς και καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο με βοήθησε να δω την ηπειρώτικη μουσική όχι μόνο ως κάτι τοπικό ή ελληνικό, αλλά ως μια μουσική με παγκόσμια καλλιτεχνική αξία και δυνατότητα ουσιαστικής επικοινωνίας” αναφέρει.

Στις 9 Ιουνίου, ο Βασίλης Κώστας φέρνει επί σκηνής την αδρή, ζωντανή και αυθεντική ενέργεια της ηπειρώτικης μουσικής, συνδυάζοντας παράδοση και καινοτομία, γνώση και αυθορμητισμό, με έναν τρόπο που δεν αφήνει κανέναν θεατή αδιάφορο. Πώς όμως ισορροπεί ανάμεσα στην αυθεντικότητα της παράδοσης και στη σύγχρονη καλλιτεχνική προσέγγιση;

“Για μένα η παράδοση δεν είναι κάτι στατικό ή μουσειακό. Όσο περισσότερο τη μελετάς συστηματικά και σε βάθος, τόσο περισσότερο ανακαλύπτεις τον πλούτο της και καταλαβαίνεις ότι πρόκειται για έναν ζωντανό οργανισμό που συνεχίζει να εξελίσσεται μέσα στον χρόνο.

Η αυθεντικότητά της βρίσκεται στη βαθιά κατανόηση της αισθητικής, της λειτουργίας και της αλήθειας που κουβαλά. Υπό αυτό το πρίσμα, μπορεί να υπάρξει και σύγχρονη δημιουργία μέσα από νέες και αυθεντικές συνθέσεις που αξιοποιούν τα μουσικά εργαλεία, την αισθητική και την ελευθερία που προσφέρει η βαθιά γνώση της παράδοσης.

Αυτό προσπαθώ να κάνω τόσο μέσα από τις προσωπικές μου συνθέσεις και τον αυτοσχεδιασμό, όσο και μέσα από τις δυνατότητες και τις πλατφόρμες που δημιουργούν οι διεθνείς συνεργασίες” απαντά.

Η παρακαταθήκη του Πετρολούκα Χαλκιά βρίσκεται στον πυρήνα της παράστασης. Άλλωστε ο Βασίλης Κώστας ήταν μαθητής και συνεργάτης του. Γι΄αυτό και αναφέρει: “η σχέση μου με τον Πετρολούκα Χαλκιά υπήρξε καθοριστική τόσο μουσικά όσο και ανθρώπινα. Το σημαντικότερο μάθημα από εκείνον δεν ήταν μόνο η μουσική γνώση, αλλά ο τρόπος με τον οποίο αντιμετώπιζε τη μουσική και τους ανθρώπους γύρω του. Με έμαθε, με τον δικό του τρόπο, να έχω την αυτοπεποίθηση ότι μπορώ να φτάσω μουσικά στόχους που αρχικά θεωρούσα ακατόρθωτους.

Μέσα από τη συνύπαρξη και τη συνεργασία μας κατάλαβα, επίσης, πόσο βαθιά πρέπει να γνωρίσεις και να μελετήσεις μια παράδοση, ώστε να έρθει οργανικά και η πραγματική ελευθερία στην έκφραση μέσα στα πλαίσιά της. Από την πλευρά του υπήρχε πάντοτε γενναιοδωρία, ενώ η σχέση μας βασιζόταν πάντα στην εμπιστοσύνη και σε μια βαθιά αγάπη. Όλες οι εμπειρίες, τα λόγια και τα διδάγματά του με επηρεάζουν μέχρι σήμερα τόσο ως μουσικό όσο και ως άνθρωπο”.

Το Επίλεκτο Ηπειρωτικό Ensemble, ένα εικοσαμελές σύνολο νέων μουσικών από όλη την Ελλάδα, μεταφέρει στον χώρο του Ηρωδείου τη μαγεία των παραδοσιακών σκοπών με μια φρεσκάδα και έναν αυτοσχεδιαστικό ρυθμό που μαγνητίζει. Τι φέρνουν οι νεότερες γενιές στην ηπειρώτικη μουσική σήμερα;

“Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι ότι δημιουργείται ένας πραγματικός χώρος συνάντησης, όπου νέοι μουσικοί από διαφορετικά μέρη της Ελλάδας έρχονται σε επαφή σε εβδομαδιαία βάση με την ηπειρώτικη μουσική, αλλά και γενικότερα με την ελληνική παραδοσιακή μουσική, σε βάθος και ουσιαστικά μεταξύ τους.

Η νέα γενιά στην Ελλάδα έχει πολύ ταλέντο, αλλά και μεγάλη όρεξη για συστηματική μελέτη των μουσικών μας παραδόσεων και του υλικού που άφησαν οι παλαιότεροι μεγάλοι μουσικοί. Υπάρχει ανάγκη για ουσιαστική σύνδεση με την παράδοση, αλλά ταυτόχρονα και ανάγκη για προσωπική έκφραση μέσα σε αυτό το πλαίσιο. Νομίζω ότι αυτό είναι πολύ υγιές και απαραίτητο για να παραμείνει η μουσική ζωντανή” αναφέρει ο Βασίλης Κώστας.

Η ηπειρώτικη μουσική μπορεί να «μιλήσει» σε ένα διεθνές κοινό πέρα από το ελληνικό πλαίσιο; “Το πιστεύω βαθιά, γιατί το έχω δει να συμβαίνει πολλές φορές τα τελευταία χρόνια σε συναυλίες και εκπαιδευτικά προγράμματα στο εξωτερικό. Η ηπειρώτικη μουσική έχει ισχυρά μελωδικά στοιχεία, αυτοσχεδιασμό και ένα ιδιαίτερο ρίσκο στην εκτέλεση, χαρακτηριστικά που μπορούν να αγγίξουν ανθρώπους ανεξάρτητα από την πολιτισμική τους εμπειρία ή καταγωγή.

Νομίζω ότι αυτό που τη διατηρεί ζωντανή είναι ακριβώς η αλήθεια και η αμεσότητά της. Δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει, αλλά να επικοινωνήσει με έναν πολύ ουσιαστικό και ανθρώπινο τρόπο” απαντά.

Μόλις κυκλοφόρησε η πρώτη δισκογραφική δουλειά του Βασίλη Κώστα, το “LÉNA”. Ο ίδιος αναφέρει πως “το “LÉNA” είναι η πιο προσωπική δουλειά που έχω παρουσιάσει μέχρι σήμερα και είναι αφιερωμένη στη μνήμη της μητέρας μου. Οι συνθέσεις γεννήθηκαν μέσα από προσωπικά βιώματα, σχέσεις και ανθρώπους που σημάδεψαν τη ζωή μου.

O στόχος μου ήταν ο δίσκος να λειτουργεί σαν μια συλλογή πραγματικών ιστοριών, που ενώ έχουν πολύ προσωπική αφετηρία και μπορούν ταυτόχρονα να δημιουργήσουν χώρο για τα συναισθήματα και τις μνήμες των ανθρώπων που τον ακούν. Μουσικά, ο δίσκος κινείται ανάμεσα στην ελληνική παράδοση, τον αυτοσχεδιασμό και τη σύγχρονη δημιουργία, με έναν τρόπο που προέκυψε πολύ φυσικά μέσα από την προσωπική μου πορεία”.