“LA BOLA NEGRA”: Η ΤΑΙΝΙΑ ΜΕ ΤΟ 20ΛΕΠΤΟ STANDING OVATION ΕΜΠΝΕΕΤΑΙ ΑΠΟ ΛΟΡΚΑ ΚΑΙ ΠΑΕΙ ΓΙΑ ΟΣΚΑΡ

Τις τελευταίες ημέρες το κλίμα στο φεστιβάλ Καννών έχει πάντα κάποια πλάκα: Οι περισσότεροι παρευρισκόμενοι έχουν μπει σε ένα κλίμα γενικευμένης σύνοψης, τι μας άρεσε, τι δεν μας άρεσε, τι πάει για Φοίνικα, ποια θα είναι η έκπληξη.

Πάντα όμως αυτές τις 2-3 τελευταίες μέρες, τις πιο ήσυχες μέρες, που συνήθως έχουν φύγει ήδη αρκετοί, όλο και κάποια ταινία θα ξεπεταχτεί για να ανατρέψει προγνωστικά και να εμπλουτίσει τους απολογισμούς που ήδη γράφονταν.

Το τελευταίο μας διήμερο στις φετινές Κάννες αυτή η ταινία σίγουρα υπήρξε, αλλά ανάλογα ποιον ρωτήσεις, ήταν κάποια διαφορετική, και για διαφορετικούς λόγους.

LA BOLA NEGRA: Η ΤΑΙΝΙΑ ΠΟΥ ΑΓΑΠΗΣΑΝ ΟΙ ΟΣΚΑΡΟΛΟΓΟΙ

Υπήρχε ήδη εδώ και λίγες μέρες ένα σούσουρο στην Κρουαζέτ, ακόμα και πριν το Bola Negra κάνει την παγκόσμια πρεμιέρα του, πως θα είναι κάτι πολύ ξεχωριστό, ακόμα και σπουδαίο.

Η ταινία, που έλαβε 20λεπτο standing ovation όταν τελικά έκανε την πρώτη της προβολή στην αίθουσα Lumiere, είναι υπερφιλόδοξη και πληθωρική και μπορεί να εξελιχθεί σε κάτι σαν το φετινό Emilia Perez του φεστιβάλ. Δεν είναι κριτική αναλογία αυτή, αλλά περισσότερο πλαισίωσης της ταινίας.

Όπως και το Emilia Perez, έτσι και το Bola Negra αγκαλιάζει άφοβα τον μαξιμαλισμό του. Έχει μια πλήρως εξω-χολιγουντιανή προέλευση, αλλά ο ενθουσιασμός που προκάλεσε ιδίως σε αμερικάνους κριτικούς αλλά και σε οσκαρολόγους, μπορεί να το σπρώξει στα Όσκαρ. Όπου ο χαρακτήρας μεγάλης παραγωγής που έχει, ως ιστορικό έπος, μπορεί να το πλασάρουν με άνεση σε 10+ κατηγορίες.

Αλλά ας πατήσουμε λίγο φρένο να πάμε λίγα βήματα πίσω, να δούμε τι είναι καν αυτή η ταινία που τόσο ξαφνικά προκάλεσε μαζική παράκρουση.

Εμπνευσμένη από ένα ημιτελές έργο του Λόρκα με τίτλο Η Μαύρη Μπάλα, η ταινία διαδραματίζεται σε 3 διαφορετικά χρονικά σημεία. Στο 1932, ένας άντρας θέλει να γίνει μέλος μιας κλειστής, πρεστίζ λέσχης στη Γρανάδα, όπου όμως τα μέλη της θα του αρνηθούν την είσοδο – ψηφίζοντας με την μαύρη μπάλα του τίτλου – επειδή υποψιάζονται πως είναι ομοφυλόφιλος.

Το 1937, μέσα στον ισπανικό εμφύλιο, ένας φυλακισμένος με τον φύλακά του θα αναπτύξουν έναν παθιασμένο δεσμό, σε μια ενότητα εμπνευσμένη από το θεατρικό La Piedra Oscura του Αλμπέρτο Κονεχέρο. Εδώ το κουήρ πάθος βρίσκει έκφραση αλλά είναι φυσικά υπό καταπίεση, με τη μνήμη των ανθρώπων να σβήνονται από την Ιστορία.

Τέλος, στο 2017, ένας ανοιχτά γκέι πρώην θεατρικός συγγραφέας και ερευνητής, εξερευνά το μουσικό και ιστορικό παρελθόν – η αρχή της ιστορίας του τον βρίσκει να αναλύει την έκφραση καταπιεσμένων επιθυμιών ακόμα και σε παλιά ελληνικά τραγούδια. Όταν όμως μάθει για τον θάνατο ενός συγγενή του, που δεν ήξερε καν ότι ήταν ακόμα ζωντανός, θα λάβει από τη διαθήκη ένα ανεκτίμητο, αδιανόητο κειμήλιο, που θα λειτουργήσει ως γραμμή που διατρέχει δεκαετίες κουήρ αισθήματος και έκφρασης.

Είναι διαρκής η μετακίνηση ανάμεσα στις εποχές και τους χαρακτήρες, και δίχως φρένο μαξιμαλιστική και γκράντε η απόδοση της ιστορίας από το σκηνοθετικό δίδυμο των Χαβιέρ Αμπρόσι και Χαβιέρ Κάλβο – γνωστοί στην ισπανία με το χαϊδευτικό Los Javis.

Οι Javis είναι έντονες προσωπικότητες της σύγχρονης ισπανικής ποπ κουλτούρας, με ταινίες που έχουν κάνει σημαντική επιτυχία στη χώρα την τελευταία δεκαετία και τον Πέδρο Αλμοδόβαρ να γίνεται παραγωγός στην καινούρια τους. Επίσης με τηλεοπτικές παραγωγές όπως το Veneno, που θεωρείται σημείο καμπής στην κουήρ και τρανς εκπροσώπηση στην τηλεόρασης. Εδώ και λίγα χρόνια, δε, είναι σταθεροί κριτές στο ισπανικό Drag Race – που για πολλούς φανς είναι από τα ανώτερα, παγκοσμίως.

Είναι σημαντικά όλα αυτά, γιατί οι Javis δεν είναι απλώς ένα σκηνοθετικό δίδυμο, αλλά είναι μεγάλο μέρος της σύγχρονης κουήρ ποπ κουλτούρας στην Ισπανία, κάτι δίνει και μια επιπλέον οπτική στο φιλμ τους. Το οποίο εμπνέεται από διαφορετικά κείμενα (ολοκληρωμένα και ανολοκλήρωτα) σε διαφορετικές εποχές, εξετάζοντας την διαδρομή του έρωτα και της κουήρ ταυτότητας μέσα από τον τελευταίο σχεδόν έναν αιώνα.

Υπάρχει τεράστια ζωντάνια και πάθος και σημασία στα όσα επιχειρεί η ταινία, κι αυτό μπορείς να το νιώσεις Κάθε μετάβαση από τη μια χρονική περίοδο στην άλλη μοιάζει δουλεμένη και ολοζώντανη, και ποτέ τίποτα δεν μοιάζει μηχανικό ή αισθητικά φτωχό. Πάθη, κορμιά, φιλιά, παρόν και παρελθόν, φιξιόν και Ιστορία – όλα συνυπάρχουν σε ένα εκστατικό εδώ-και-τώρα ή ίσως εδώ-και-για-πάντα.

Ενώ είναι απολύτως κατανοητό λοιπόν το γιατί η ταινία προκάλεσε τέτοιο ενθουσιασμό – οσκαρολόγοι το προβλέπουν ήδη σαν γερό χαρτί για την επόμενη τελετή, ενώ το κοινό της πρεμιέρας επιφύλαξε 20λεπτο standing ovation – εν τέλει μοιάζει να μην έχει την παραμικρή αίσθηση μέτρου και αφηγηματικής συγκράτησης, σε βαθμό εξουθενωτικό.

Οι Javis πετούν στο μπλέντερ τα πάντα. Μουσικό θέατρο, γυρτές γωνίες λήψης μιας κάμερας που δεν ηρεμεί ποτέ. Κορμιά σε παραλίες. Πυροτεχνήματα. Η γκεστ Πενέλοπε Κρουζ σε μια μεγάλη μουσική σκηνή ως περφόρμερ που εκφράζει όλη την κάψα ελευθερίας της ταινίας. Η Γκλεν Κλόουζ να μιλά ισπανικά ως ερευνήτρια του Λόρκα σε μια σύντομη αλλά κομβική εμφάνιση. Φλάσμπακς που γίνονται παρόν. Εξιστορήσεις που γίνονται πραγματικότητα. Μια ξέφρενα λυρική μουσική που ντύνει κάθε δραματικό σημείο στίξης της ιστορίας.

Στο τέλος της ταινίας, ο συνάδελφος που καθόταν δίπλα μου έκλαιγε με τρόπο που έχω χρόνια να δω άνθρωπο να κλαίει σε ταινία. Την ίδια στιγμή, προσωπικά ένιωθα σε σημεία σαν αιχμάλωτος: Παγιδευμένος σε ένα φλύαρο και επαναλαμβανόμενο καλογυαλισμένο υπερθέαμα δίχως μέτρο, του οποίου τα μυστικά ήταν στην ουσία ξεκλείδωτα ήδη από πάρα πολύ νωρίς στην ταινία.

Μπορώ πολύ εύκολα να δω πώς προκύπτει ο ενθουσιασμός – τον είδα γύρω μου! – και έχω αληθινή περιέργεια για να δω τη διεθνή πορεία του φιλμ, το οποίο έχει ήδη εξασφαλισμένη διανομή στην Ελλάδα. Αλλά εν τέλει αποδείχθηκε μια απογοητευτική εμπειρία: Μια διαρκής εναλλαγή υποσχόμενων ιδεών και παθιασμένων εκφράσεων, με υπερ-δραματικές σκηνοθετικές επιλογές και μια εξοντωτική αφηγηματική επανάληψη, και σε σημεία και προχειρότητα.

Όλα λειτουργούν και δεν λειτουργούν, την ίδια στιγμή. Το μόνο σίγουρο; Ότι θα συζητηθεί πάρα πολύ τη νέα σεζόν.

ΤΟΠΙΚΑ ΝΟΥΑΡ ΚΑΙ ΣΑΜΟΥΡΑΪ ΝΤΕΤΕΚΤΙΒ

Για εμένα ήταν άλλες οι πιο δυνατές ταινίες του τελευταίου αυτού διημέρου, που άνοιξαν με πολύ μικρότερο κρότο από το Bola Negra.

Το The Dreamed Adventure της Βαλέσκα Γκρίζεμπαχ (με το βαλκανικότατο Western προ λίγων ετών) μας ταξιδεύει στα βουλγάρικα σύνορα για μια ιστορία τοπικού νουάρ, και μια γυναίκα που μπλέκεται άθελά της βαθιά στα δίχτυα επιρροής ενός τοπικού Νονού. Είναι ένα θαυμάσιο, χαμηλών τόνων φιλμ κοινωνικής ακτινογραφίας, συνηθειών, συμπεριφορών, που καθηλώνει με την αυθεντικότητά της φωνής και του βλέμματός του.

Ενώ το A Man of His Time (Notre Salut) του Εμανουέλ Μαρέ ακολουθεί έναν επαρχιώτη τεχνοκράτη και επίδοξο συγγραφέα, όταν εγκαθιδρύεται το συνεργατικό καθεστώς της Γαλλίας το 1940. Ο Ανρί Μαρ (στο ρόλο ο viral “χοτ δικηγόρος” από την Ανατομία Μιας Πτώσης, Σουάν Αρλό) πιστεύει ότι μπορεί να σώσει τη χώρα όμως χώνεται όλο και πιο βαθιά στα γρανάζια του καθεστώτος και της συνεργασίας με τους Ναζί.

Ένα φιλμ θεματικά συγγενικό στην Ζώνη Ενδιαφέροντος, και στιλιστικά πολύ αποφασισμένο να ακολουθήσει μια άμεση, ασφυκτική, ψηφιακή λήψη που κάνει την ιστορία να μοιάζει πιο ζωντανή, μακριά από σκονισμένη Ιστορία.

Τέλος πρέπει να σημειώσω και την εκτός Διαγωνιστικού πρεμιέρα για το The Samurai and the Prisoner του μάστερ Κιγιόσι Κουροσάβα (Cloud, Pulse), που επιστρέφει με το πρώτο σαμουράι φιλμ της θρυλικής καριέρας του. Στην ουσία η ταινία παρουσιάζει μια αλυσίδα 4 φόνων που αποζητούν λύση, σε ένα πολιορκημένο κάστρο της Ιαπωνίας του 16ου αιώνα – όπου ο αποστάσης Λόρδος Αράκι θα πρέπει να διαλευκάνει τα μυστηριώδη αυτά φονικά αινίγματα με τη βοήθεια ενός ευφυούς φυλακισμένου του.

Αληθινά απολαυστική ταινία, εξαιρετικά γυρισμένη μέσα σε ένα μικρό σύνολο κλειστών χώρων από τον Κουροσάβα, η οποία θεωρώ πως είχε εύκολα θέση στο Διαγωνιστικό.

Από αυτά όμως που όντως ήταν στο Διαγωνιστικό, τι τελικά ξεχωρίζει καθώς απέχουμε πια λίγες μόνο ώρες από τα φετινά βραβεία;

ΤΙ ΠΕΡΙΜΕΝΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΑ ΒΡΑΒΕΙΑ

Σε μια χρονιά που συζητήθηκε έντονα για την έλλειψη αληθινών breakout τίτλων ή σπουδαίων ταινιών, αίσθησή μου είναι πως ο Χρυσός Φοίνικας παίζεται στην ουσία ανάμεσα σε δύο ταινίες: Το All of a Sudden του Ριγιουσούκε Χαμαγκούτσι και τον Μινώταυρο του Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ, με με αρκετούς άλλους αναλυτές να δίνουν ως φαβορί το Fatherland του Παβλικόφσκι. Θα είναι σοκ αν ξεφύγουμε από αυτές.

Η κατηγορία που γίνεται μεγάλη μάχη είναι της γυναικείας ερμηνείας. Εκεί έχουμε τη Λέα Σεϊντού και μάλιστα με δύο τρομερές ερμηνείες, όχι μόνο μία: Στο The Unknown παίζει έναν άντρα στο σώμα μιας γυναίκας, ενώ στο Gentle Monster παίζει μια γυναίκα που μαθαίνει μια αποτρόπαια αλήθεια για τον σύζυγό της. Μπορεί να τιμηθεί και για τις δύο, ή μπορεί να επιλεγεί η καλύτερη ταινία ανάμεσά τους.

Η Αντέλ Εξαρχόπουλος, που είχε μοιραστεί τον Χρυσό Φοίνικα με τη Σεϊντού για τη Ζωή της Αντέλ, παίζει στο δράμα αλκοολισμό Garance όπου είναι ως συνήθως εντυπωσιακή, αλλά ίσως σε μια τόσο ανταγωνιστική κατηγορία την πληγώσει το ότι η ίδια η ταινία θεωρείται αδύναμη. Το αντίθετο πρόβλημα έχουν οι Βιρζινί Εφιρά και Τάο Οκαμότο του All of a Sudden: Η ταινία είναι τόσο καλή που μπορεί να πάρει Χρυσό Φοίνικα, κι ο κανονισμός απαγορεύει άλλο βραβείο για ταινία που θα πάρει τον Φοίνικα. Υπάρχει κι η Σάντρα Χούλερ του Fatherland που επίσης έχει σοβαρές πιθανότητες.

Στην ανδρική ερμηνεία είναι πολύ πιθανό η κούρσα να είναι ανάμεσα στον Χαβιέ Μπαρδέμ του The Beloved και στον Σουάν Αρλό του A Man of His Time, ενώ το φαβορί για το Βραβείο της Επιτροπής (σα να λέμε το «χάλκινο» μετάλλιο) θεωρείται το κορεάτικο monster movie Hope – πολύ συχνά ταινίες ιδιοσυγκρασιακές, καλτ, διχαστικές, που έχουν λίγους παθιασμένους υποστηρικτές στην επιτροπή, παίρνουν το συγκεκριμένο βραβείο.

Το Dreamed Adventure της Γκρίζεμπαχ και το The Man I Love του Άιρα Σακς δεν θα είναι απίθανο να κάνουν την εμφάνισή τους σε κάποια κατηγορία, ενώ το εξαιρετικό Paper Tiger του Τζέιμς Γκρέι είναι το είδος της καλής mainstream ταινίας που οι επιτροπές συχνά κρίνουν πως δεν «χρειάζεται» να βραβεύσουν – αν και με τον Παρκ Τσαν-γουκ πρόεδρο της επιτροπής, δεν αποκλείεται να εκπλαγούμε ευχάριστα.

Τέλος, το μεγάλο ερωτηματικό είναι φυσικά το La Bola Negra. Μέσα σε μια επιτροπή 9 ατόμων θεωρώ βέβαιο πως θα το έχουν ερωτευτεί αρκετά άτομα για να κάνει εμφάνιση στα βραβεία. Σκηνοθεσία; Ίσως Μεγάλο Βραβείο – το «ασημένιο» – που πολλές φορές πηγαίνει στην άλλη ταινία που πολλά από τα μέλη έσπρωχναν για Φοίνικα;

Όλα αυτά είναι φυσικά απλώς υποθέσεις. Στο μυαλό του Παρκ Τσαν-γουκ και των μελών της επιτροπής δεν είμαστε, αλλά σε λίγες ώρες θα ξέρουμε ποιες θα είναι οι επιλογές τους. Και, με αυτές, ποιων ταινιών η μοίρα θα αλλάξει, μπαίνοντας σε νέα τροχιά – εμπορική, κριτική, ακόμα και πιθανώς οσκαρική. No pressure!