Πάπας Λέων: Ιστορική συγγνώμη για τον ρόλο της Αγίας Έδρας στη νομιμοποίηση της δουλείας

Ο Πάπας Λέων ΙΔ’ προχώρησε τη Δευτέρα σε μια ιστορική δημόσια απολογία για τον ρόλο της Αγίας Έδρας στη νομιμοποίηση της δουλείας κατά τους προηγούμενους αιώνες, κάνοντας λόγο για ένα «τραύμα στη χριστιανική μνήμη» και αναγνωρίζοντας ότι η Εκκλησία άργησε αιώνες να καταδικάσει το φαινόμενο.

Όπως αναφέρει το AP, η απολογία περιλαμβάνεται στην πρώτη του εγκύκλιο με τίτλο «Μεγαλειώδης Ανθρωπότητα», όπου ο ποντίφικας συνδέει την ιστορική ευθύνη της Εκκλησίας με τις σύγχρονες μορφές εκμετάλλευσης, όπως αυτές που εμφανίζονται στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και της ψηφιακής οικονομίας.

Ο Πάπας σημειώνει ότι η Αγία Έδρα δεν περιορίστηκε σε παθητική ανοχή, αλλά σε συγκεκριμένες ιστορικές περιόδους παρείχε νομική και θεολογική κάλυψη σε ευρωπαϊκές μοναρχίες για την υποδούλωση μη χριστιανικών πληθυσμών, μέσω παπικών διαταγμάτων του 15ου αιώνα που έθεσαν τις βάσεις για το αποικιοκρατικό δόγμα της «Ανακάλυψης».

Σε αυτά τα κείμενα, όπως το γνωστό διάταγμα Dum Diversas του 1452, δινόταν η εξουσία σε ηγεμόνες να «εισβάλλουν, να κατακτούν και να υποδουλώνουν» πληθυσμούς που χαρακτηρίζονταν ως «άπιστοι», ενώ αργότερα επικυρώθηκαν παρόμοιες θέσεις από διαδοχικούς πάπες. Ο Λέων ΙΔ’ αναγνωρίζει ότι αυτές οι αποφάσεις συνέβαλαν στη θεσμική νομιμοποίηση της δουλείας σε παγκόσμια κλίμακα.

Στην εγκύκλιό του υπογραμμίζει επίσης ότι, αν και η Εκκλησία προέβαλε διαχρονικά την αξία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, χρειάστηκαν αιώνες για να διατυπωθεί ρητά η ασυμβατότητα της δουλείας με τη χριστιανική διδασκαλία, κάτι που συνέβη μόλις τον 19ο αιώνα. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά, «αυτό συνιστά ένα τραύμα στη χριστιανική μνήμη, από το οποίο δεν μπορούμε να θεωρούμε ότι έχουμε αποκοπεί».

Ο Πάπας ζητά συγγνώμη «στο όνομα της Εκκλησίας» για το ιστορικό αυτό φορτίο, τονίζοντας ότι δεν είναι δυνατόν να κρίνουμε πλήρως τις τότε αποφάσεις με σύγχρονα ηθικά κριτήρια, αλλά ούτε και να αγνοήσουμε την καθυστερημένη καταδίκη της δουλείας από τη Δύση και την ίδια την Εκκλησία.

Παράλληλα, συνδέει το ιστορικό αυτό ζήτημα με τις σημερινές μορφές εκμετάλλευσης, αναφερόμενος σε «νέες δουλείες» που δημιουργούνται μέσα από την ανεξέλεγκτη τεχνολογική ανάπτυξη, όπως η εκμετάλλευση εργαζομένων στην εξόρυξη πρώτων υλών για την παραγωγή τεχνολογικών συστημάτων και τεχνητής νοημοσύνης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η Εκκλησία οφείλει σήμερα να σταθεί απέναντι σε κάθε μορφή σύγχρονης εκμετάλλευσης, ώστε να μην επαναληφθούν ιστορικά λάθη που θα απαιτήσουν μελλοντικά νέες απολογίες.

Η εγκύκλιος αναφέρεται επίσης στην ανάγκη διαρκούς υπεράσπισης της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, την οποία χαρακτηρίζει θεμέλιο της χριστιανικής πίστης, ενώ υπενθυμίζει ότι η Εκκλησία χρειάστηκε περίπου 18 αιώνες για να διατυπώσει πλήρως την αντίθεσή της στη δουλεία.

Με την τοποθέτησή του αυτή, ο Πάπας επιχειρεί να ανοίξει έναν νέο διάλογο για τον ιστορικό ρόλο της Εκκλησίας, αλλά και για τις σύγχρονες μορφές ανισότητας και εκμετάλλευσης, προειδοποιώντας ότι η σιωπή απέναντί τους μπορεί να οδηγήσει σε επανάληψη των λαθών του παρελθόντος.