Τα ωμά ψέματα του ελληνικού καπιταλισμού

To κύριο άρθρο της κυριακάτικης “Καθημερινής” στο φύλλο της περασμένης Κυριακής, που είχε τον τίτλο “Ιδιώτες σαν Δημόσιο” έκλεινε ως εξής: “Οι μεγάλοι “παίκτες” ίσως αισθάνονται ότι σε μία ολιγοπωλιακή αγορά, χωρίς καλλιεργημένη καταναλωτική συνείδηση, έχουν την πολυτέλεια να είναι εχθρικοί προς τους πελάτες τους. Αυτό όμως είναι μία κατάσταση που δεν ταιριάζει σε ευρωπαϊκή χώρα”.

Ας μεταφερθούμε περίπου 35 χρόνια πίσω όταν η πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού και η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης έδιναν αέρα στα πανιά του καπιταλισμού που ως ο απόλυτος θριαμβευτής του Ψυχρού Πολέμου ετοιμαζόταν να επικρατήσει πλήρως. Όπερ και εγένετο.

Στην Ελλάδα, πρώτα από την κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη και εν συνεχεία απ’ αυτές του ΠΑΣΟΚ το μοντέλο που προωθήθηκε ήταν αυτό των ιδιωτικοποιήσεων. Παντού. Στις επικοινωνίες, στις μεταφορές, αργότερα στην ενέργεια. Οι “μετοχοποιήσεις” παρουσιάζονταν ως η μοναδική λύση (ΤΙΝΑ) που μπορούσε να δώσει λύσεις στα προβλήματα λειτουργίας των ΔΕΚΟ.

Θυμάμαι, σαν να ήταν τώρα, τις φωνές γύρω μου: “Μωρέ να γίνουν όλα ιδιωτικά, να δεις πως θα πέσουν οι τιμές και πως θα σε σέβονται ως πελάτη. Όχι τώρα, που σου κλείνουν το τηλέφωνο στη μούρη”.

Εν τέλει, σχεδόν όλα έγιναν ιδιωτικά. Αλλά ούτε οι τιμές έπεσαν, ούτε η ποιότητα της εξυπηρέτησης ανέβηκε. Αντιθέτως, περιμένουμε ώρες επί ωρών σε τηλεφωνικά κέντρα για απλές διεκπεραιώσεις, συμπληρώνουμε έγγραφα επί εγγραφών και πληρώνουμε χρυσάφι υπηρεσίες, ακόμα και αυτονόητες. Αν, δε, φτάσουμε και στην ποιότητα εξυπηρέτησης στις Τράπεζες (κυρίως στους περισσότερο ηλικιωμένους) θα γράφουμε για ώρες.

Λοιπόν, το βασικό συμπέρασμα είναι ένα. Μάς είπαν ψέματα. Σάς είπαν ψέματα. Εσπασαν το προηγούμενο κοινωνικό συμβόλαιο, αυτό που “κουβάλησε” το δυτικό κόσμο από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του 90 για ένα άλλο που έβαζε πάνω απ’ όλα τις ανάγκες της αυτορυθμιζόμενης (μην το ξεχνάμε αυτό) αγοράς. Ένα μη συμβόλαιο, μία κοινωνική ζούγκλα κατά την οποία η μία κρίση διαδέχεται την άλλη με αστραπιαία ταχύτητα.

Αν μιλήσουμε ειδικά για τη μορφή που πήρε (και εξακολουθεί να παίρνει) αυτή η εξαπάτηση εντός των ελληνικών συνόρων, οι στοιχειωδώς υποψιασμένοι ήμασταν σχεδόν σίγουροι από τη δεκαετία του 90. Τα ολιγοπώλια θα θριάμβευαν, ο όποιος ανταγωνισμός θα νοθευόταν εκ των έσω και οι κυβερνήσεις, σε παθητικό ρόλο, θα παρακολουθούσαν απλά τα τρένα να περνούν. Ετσι φτάσαμε στο σημερινό ελληνικό μοντέλο. Όλα είναι πανάκριβα, ο ανταγωνισμός αποτελεί ανέκδοτο που λέμε στις παρέες μας για να γελάσουμε, οι μισθοί γελοιωποιούνται από τον πληθωρισμό αλλά η κυβέρνηση Μητσοτάκη τα βλέπει όλα αγγελικά πλασμένα.

Θα διαπιστώσει κανείς (όπως διαπίστωσε και ο μακαρίτης Βασίλης Ραφαηλίδης πριν 30 χρόνια) ότι για να αποκτήσεις καταπιταλισμό της προκοπής (έστω), χρειάζεσαι και αστική τάξη της προκοπής. Την βλέπετε πουθενά στη χώρα αυτή την αστική τάξη; Θα ήταν τρομερά αστείο, αν δεν ήταν εξόχως τραγικό. Έχουμε τις πιο αδηφάγες ελίτ της Ευρώπης, τρέφονται με κρατικό χρήμα όπως τα ζόμπι τρέφονται με ανθρώπινο αίμα.

Και φυσικά την τελευταία επταετία, με τη “φιλική προς την επιχειρηματικότητα” κυβέρνηση, η κατάσταση έφτασε στο απροχώρητο. Οι ελίτ μοιάζουν πλέον ανορίωτες, είναι σαν να έχουν αποκτήσει το ελεύθερο να κάνουν ότι θέλουν, όταν θέλουν.

Αυτή η κατάσταση, όπως είναι λογικό, δεν μπορεί να συνεχιστεί χωρίς συνέπειες. Το ελληνικό καπιταλιστικό μοντέλο, που στηρίχθηκε σε ψέματα (που περιγράφηκαν παραπάνω) και σε κρατικό χρήμα έχει εξαντλήσει προ πολλού τις δυνατότητές του, δεν προσφέρει τίποτα παρά λεφτά στους μετόχους των μεγάλων εταιριών (πολλές από αυτές είναι όσες ιδιωτικοποιήθηκαν στο πλαίσιο της ΤΙΝΑ). Αδιαφορεί για την κοινωνία, μεγιστοποιεί τις ανισότητες, κάνει τη φτώχεια να θεριεύει.

Ο ελληνικός καπιταλισμός, κοντολογίς, αν εξακολουθεί να δουλεύει έτσι, θα μας στείλει και πάλι, πολύ σύντομα, στην αγκαλιά της χρεωκοπίας.