Ο Τραμπ “χτίζει” την προστασία του από ενδεχόμενες διώξεις μετά τη λήξη της θητείας του

Η συμφωνία που πέτυχε ο πρόεδρος των ΗΠΑ με τη δική του κυβέρνηση για τη δημιουργία ενός «ταμείου κατά της πολιτικής στοχοποίησης» υπέρ των συμμάχων του αποτελεί το πιο πρόσφατο παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η δεύτερη θητεία του στον Λευκό Οίκο επικεντρώνεται στην αποδυνάμωση των ελέγχων πάνω στην προεδρική εξουσία και στην προστασία του ίδιου από μελλοντικές έρευνες.

Η συμφωνία αναδεικνύει τα νέα εμπόδια που επιχειρεί να δημιουργήσει ο Τραμπ απέναντι σε πιθανές έρευνες από Δημοκρατικούς στο Κογκρέσο, μελλοντικές κυβερνήσεις αλλά ακόμη και αρχές εκτός της ομοσπονδιακής κυβέρνησης.

Αποδυνάμωση των θεσμικών ελέγχων

Όπως γράφει το CNN, σε πολλά επίπεδα, ο Τραμπ αποδομεί μεταρρυθμίσεις διαφάνειας που θεσπίστηκαν μετά το σκάνδαλο Watergate, αμφισβητεί την εξουσία του Κογκρέσου στον έλεγχο των κρατικών δαπανών, επιβραβεύει πιστούς συμμάχους που κατηγορήθηκαν για εγκλήματα υπέρ των πολιτικών του στόχων και επιτίθεται σε ανεξάρτητες υπηρεσίες και εσωτερικούς μηχανισμούς εποπτείας.

Σύμφωνα με πρώην κυβερνητικούς νομικούς και συνταγματολόγους, ο Τραμπ αξιοποιεί και επιταχύνει τη διεύρυνση των προεδρικών εξουσιών που έχει υιοθετήσει το συντηρητικό Supreme Court of the United States, ενώ παράλληλα αγνοεί πολιτικές και θεσμικές παραδόσεις που περιόριζαν άλλους προέδρους.

Ο καθηγητής Νομικής του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας, Adam Zimmerman, δήλωσε:

«Βλέπουμε μια δραματική μετατόπιση υπέρ μιας πολύ πιο συγκεντρωμένης εκτελεστικής εξουσίας στα χέρια του ίδιου του προέδρου. Και βλέπουμε επίσης έναν άνθρωπο πρόθυμο να φτάσει αυτή την εξουσία στα άκρα.»

Το αμφιλεγόμενο ταμείο των 1,8 δισεκατομμυρίων δολαρίων

Η τελευταία αυτή κίνηση αφορά μια αμφιλεγόμενη συμφωνία που προέκυψε από αγωγή του Τραμπ κατά της Internal Revenue Service (IRS), την οποία πολλοί νομικοί θεωρούν αμφίβολης νομιμότητας.

Η συμφωνία προβλέπει τη δημιουργία ταμείου ύψους σχεδόν 1,8 δισεκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί υπέρ συμμάχων του Τραμπ που ισχυρίζονται ότι υπήρξαν στόχοι «πολιτικής εργαλειοποίησης» του κράτους.

Οι όροι της συμφωνίας είναι ιδιαίτερα ευρείς και ενδέχεται να προστατεύουν τον Τραμπ όχι μόνο από φορολογικές έρευνες αλλά και από άλλες κυβερνητικές διαδικασίες σχετικές με παλαιότερη συμπεριφορά του.

Παράλληλα, τα κριτήρια για το ποιοι μπορούν να επωφεληθούν από το ταμείο είναι τόσο γενικά, ώστε – σύμφωνα με επικριτές – μπορεί να λειτουργήσουν ως κίνητρο ώστε άτομα να μην συνεργάζονται με έρευνες του Κογκρέσου.

Ο Gregg Nunziata, επικεφαλής της συντηρητικής οργάνωσης Society for the Rule of Law, δήλωσε:

«Το ταμείο αυτό συνοψίζει πολλές από τις τάσεις της δεύτερης θητείας Τραμπ: τη χρήση της κρατικής εξουσίας για την τιμωρία των αντιπάλων και την επιβράβευση φίλων που ενδεχομένως παραβίασαν τον νόμο για λογαριασμό του.»

Η απάντηση του υπουργείου Δικαιοσύνης

Εκπρόσωπος του United States Department of Justice υπερασπίστηκε τη συμφωνία, λέγοντας ότι το ταμείο δημιουργήθηκε για να εξετάζει και να αποκαθιστά περιπτώσεις «νομικού πολέμου» και άδικης στοχοποίησης πολιτών λόγω των πεποιθήσεών τους.

Το υπουργείο υποστήριξε επίσης ότι η κατάσταση αυτή προέκυψε επειδή οι φορολογικές δηλώσεις του Τραμπ διέρρευσαν παράνομα και επειδή προηγούμενες κυβερνήσεις χρησιμοποίησαν κρατικές υπηρεσίες για να διώξουν πολιτικούς αντιπάλους.

Ασυλία που ξεπερνά τους φορολογικούς ελέγχους

Η νέα συμφωνία προβλέπει ουσιαστικά φορολογική αμνηστία για τον Τραμπ, την οικογένεια και τις επιχειρήσεις του.

Ο γενικός εισαγγελέας Todd Blanche, πρώην προσωπικός δικηγόρος του Τραμπ, δήλωσε:

«Σε κάθε συμβιβασμό, και οι δύο πλευρές παραχωρούν κάτι.»

Ωστόσο, η γλώσσα της συμφωνίας φαίνεται να επεκτείνεται πέρα από φορολογικές υποθέσεις, περιορίζοντας τη δυνατότητα μελλοντικών ομοσπονδιακών ερευνών για πράξεις του Τραμπ πριν από τη συμφωνία.

Οι όροι «lawfare» και «weaponization» («νομικός πόλεμος» και «εργαλειοποίηση») που χρησιμοποιούνται στο κείμενο δεν έχουν σαφή νομικό ορισμό, γεγονός που προκαλεί έντονη ανησυχία στους επικριτές.

Επιβράβευση συμμάχων και τιμωρία αντιπάλων

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη κινηθεί επιθετικά απέναντι σε όσους συμμετείχαν σε έρευνες για τον ίδιο, ενώ ταυτόχρονα έχει προστατεύσει συμμάχους του.

Απολύθηκαν εισαγγελείς και στελέχη του υπουργείου Δικαιοσύνης που συμμετείχαν στις έρευνες του πρώην ειδικού εισαγγελέα Jack Smith.

Παράλληλα, η κυβέρνηση απέσυρε την υπόθεση περιφρόνησης του Κογκρέσου κατά του πρώην συμβούλου του Τραμπ Steve Bannon.

Ο πρώην διευθυντής του FBI James Comey και η γενική εισαγγελέας της Νέας Υόρκης Letitia James έχουν επίσης βρεθεί στο στόχαστρο ποινικών ερευνών.

Χάρη στους εισβολείς του Καπιτωλίου

Ο Τραμπ έχει ήδη δώσει χάρη σε όλους όσοι κατηγορήθηκαν ή καταδικάστηκαν για την επίθεση στο January 6 United States Capitol attack.

Αξιωματούχοι της κυβέρνησής του δεν απέκλεισαν το ενδεχόμενο κάποιοι από αυτούς – ακόμη και καταδικασμένοι για επιθέσεις σε αστυνομικούς – να αποζημιωθούν μέσω του νέου ταμείου.

Ο Ζίμερμαν σχολίασε χαρακτηριστικά:

«Η κυβέρνηση χρησιμοποιεί πολλά μαστίγια αλλά και πολλά καρότα. Η προεδρική χάρη είναι ήδη ένα τεράστιο καρότο. Το νέο ταμείο είναι… τούρτα καρότου.»

Νέα εμπόδια σε μελλοντικές έρευνες

Όταν ο Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο το 2025, είχε πλέον υπέρ του και την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου που διεύρυνε την προεδρική ασυλία.

Το υπουργείο Δικαιοσύνης επιχειρεί επίσης να περιορίσει τις έρευνες πολιτειακών δικηγορικών συλλόγων εναντίον κυβερνητικών νομικών, διαδικασίες που στο παρελθόν αποκάλυψαν σημαντικές λεπτομέρειες για τις προσπάθειες ανατροπής των εκλογών του 2020.

Κατάργηση εσωτερικών μηχανισμών ελέγχου

Η κυβέρνηση έχει προχωρήσει και στην αποδυνάμωση εσωτερικών μηχανισμών εποπτείας που δημιουργήθηκαν μετά το Γουότεργκεϊτ.

Στην αρχή της δεύτερης θητείας του, ο Τραμπ απέλυσε αρκετούς γενικούς επιθεωρητές, οι οποίοι είχαν καθήκον να ερευνούν φαινόμενα διαφθοράς και κατάχρησης εξουσίας στις ομοσπονδιακές υπηρεσίες.

Πολλές από τις έρευνες αυτών των επιθεωρητών είχαν οδηγήσει σε κοινοβουλευτικές έρευνες και στην πρώτη παραπομπή του Τραμπ το 2019.

Αμφισβήτηση του νόμου για τα προεδρικά αρχεία

Νωρίτερα φέτος, νομικό γραφείο του υπουργείου Δικαιοσύνης ενημέρωσε τον Τραμπ ότι δεν υποχρεούται πλέον να τηρεί τον Presidential Records Act, που απαιτεί τη διατήρηση και παράδοση εγγράφων του Λευκού Οίκου στα Εθνικά Αρχεία.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι ο νόμος είναι αντισυνταγματικός επειδή περιορίζει την εκτελεστική εξουσία του προέδρου.

Η ενίσχυση της προεδρικής εξουσίας από το Ανώτατο Δικαστήριο

Οι κινήσεις της κυβέρνησης συμβαδίζουν με τη μετατόπιση του Ανώτατου Δικαστηρίου προς τη θεωρία της «ενιαίας εκτελεστικής εξουσίας», σύμφωνα με την οποία ο πρόεδρος πρέπει να έχει σχεδόν απόλυτο έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας.

Η συντηρητική πλειοψηφία του δικαστηρίου – στην οποία συμμετέχουν τρεις δικαστές διορισμένοι από τον Τραμπ – έχει επιτρέψει στον πρόεδρο να απομακρύνει επικεφαλής ανεξάρτητων υπηρεσιών χωρίς αιτιολόγηση, παρακάμπτοντας περιορισμούς που είχε θέσει το Κογκρέσο.

Παράλληλα, το δικαστήριο έδωσε το «πράσινο φως» στην κυβέρνηση να παγώσει 4 δισεκατομμύρια δολάρια ξένης βοήθειας, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο την εξουσία του Κογκρέσου στον έλεγχο των δαπανών.

«Το μόνο πραγματικό αντίβαρο ίσως είναι η παραπομπή»

Ο πρώην νομικός σύμβουλος της Βουλής των Αντιπροσώπων Doug Letter προειδοποίησε ότι το αμερικανικό σύστημα βασίζεται σε έναν βαθμό θεσμικής εντιμότητας.

Όπως είπε:

«Η συμπεριφορά του Τραμπ ξεπερνά κατά πολύ οτιδήποτε είχαν φανταστεί οι συντάκτες του Συντάγματος και του συστήματος διακυβέρνησης των ΗΠΑ. Δεν είμαι βέβαιος ποιο είναι πλέον το πραγματικό αντίβαρο, πέρα από την παραπομπή.»