Το σχέδιο του Ισραήλ για τον εποικισμό της Λωρίδας της Γάζας

Τις τελευταίες ημέρες, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου διέταξε τον ισραηλινό στρατό να καταλάβει το 70% της Γάζας – μια σημαντική αύξηση από το 60% που ελέγχει επί του παρόντος. Αυτή η απόφαση ακολουθεί έναν επικαιροποιημένο χάρτη που στάλθηκε σε ανθρωπιστικές οργανώσεις στη Γάζα στα τέλη Μαρτίου, ο οποίος παρουσιάζει μια νέα «πορτοκαλί γραμμή» που οριοθετεί την περιορισμένη περιοχή υπό στρατιωτικό έλεγχο – περίπου 11% μεγαλύτερη από την περιοχή που είχε συμφωνηθεί στη βάση της «κίτρινης γραμμής» που συμφωνήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2025, ως μέρος της πρώτης φάσης της συμφωνίας εκεχειρίας και κατάπαυσης του πυρός μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς.

Ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ επιβεβαίωσε επίσης τις τελευταίες ημέρες την πρόθεση της κυβέρνησής του να απομακρύνει μεγάλους αριθμούς Παλαιστινίων από τη Γάζα «την κατάλληλη στιγμή και με τον κατάλληλο τρόπο». Όλα αυτά συμβαίνουν σε ένα φορτισμένο πολιτικό περιβάλλον στο Ισραήλ: η Κνεσέτ αυτοδιαλύθηκε στις 20 Μαΐου, τροφοδοτώντας τα σενάρια πρόωρων εκλογών τον Σεπτέμβριο. Επίσης, οι ενέργειες της ισραηλινής κυβέρνησης συνιστούν σαφή παραβίαση του ειρηνευτικού σχεδίου 20 σημείων για τη Γάζα, το οποίο προέβλεπε σταδιακή αποχώρηση των ισραηλινών στρατευμάτων και «ενθάρρυνε» ενεργά τους κατοίκους να παραμείνουν.

Την ίδια στιγμή, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε στο αμερικανικό Κογκρέσο ότι το ειρηνευτικό σχέδιο για τη Γάζα «δεν προβλέπει» διευρυμένο στρατιωτικό έλεγχο στην περιοχή. Οι πάνω από δύο εκατομμύρια Παλαιστίνιοι στη Γάζα συμπιέζονται σε έναν ολοένα και μικρότερο θύλακα στα δυτικά, σε μια εξαιρετικά περιορισμένη ζώνη που αναγκάζει χιλιάδες εκτοπισμένους να εγκαταλείψουν τις εστίες τους, προκαλώντας τον συνωστισμό του πληθυσμού σε εξαιρετικά στενά γεωγραφικά όρια.

Το νομικό πλαίσιο κατά της κατάκτησης εδαφών

Το διεθνές δίκαιο επιτρέπει σε στρατιωτικές δυνάμεις να κατέχουν ξένα εδάφη στο πλαίσιο μιας εμπόλεμης σύρραξης, αλλά εδώ υπάρχουν και δύο βασικοί περιορισμοί, τους οποίους το Ισραήλ φαίνεται να παραβιάζει.

Πρώτον, μια δύναμη κατοχής δεν μπορεί να εγείρει νομική αξίωση επί του εδάφους που κατέχει. Ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών απαγορεύει ρητά το δικαίωμα στην κατάκτηση βάσει του Άρθρου 2, παρ.4. Μια τέτοια ενέργεια μπορεί να θεωρηθεί έγκλημα πολέμου. Για το Ισραήλ συγκεκριμένα, αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο έλεγχος της Γάζας δεν μπορεί να οδηγήσει σε αξίωση κυριαρχίας σε κανένα τμήμα της γεωγραφικής ζώνης. Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ΔΔΧ) υπογράμμισε αυτό ακριβώς το σημείο στη συμβουλευτική του γνωμοδότηση το 2024 σχετικά με τις ενέργειες του Ισραήλ στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη.

Δεύτερον, οποιαδήποτε κατοχική στρατιωτική δύναμη πρέπει να συμμορφώνεται με το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο και το διεθνές δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε μια σύγκρουση. Αυτό σημαίνει πρωτίστως τη διασφάλιση της ευημερίας του πληθυσμού υπό τον έλεγχό της. Το παραπάνω πλαίσιο οφείλει να καθορίζει την πολιτική του Ισραήλ στη Γάζα από τότε που καταλήφθηκε από τον ισραηλινό στρατό στον Πόλεμο των Έξι Ημερών το 1967. Η κατοχή της Λωρίδας της Γάζας διαρκεί δεκαετίες και οι υποχρεώσεις του Ισραήλ ως κατοχικής δύναμης συνεχίζονται, ακόμη και μετά την αποχώρηση των στρατευμάτων του και τη διάλυση των οικισμών το 2005. Ως μέρος αυτών των υποχρεώσεων, μια κατοχική δύναμη πρέπει να διατηρήσει τη δημογραφική σύνθεση του εδάφους που ελέγχει. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το διεθνές δίκαιο απαγορεύει την απομάκρυνση ενός πληθυσμού (των Παλαιστινίων) και τη μεταφορά ενός άλλου πληθυσμού (Ισραηλινών εποίκων) σε κατεχόμενη γη.

Ένα προβληματικό ειρηνευτικό σχέδιο

Παρά τις παραπάνω σαφείς νομικές δεσμεύσεις, η επιβολή των υποχρεώσεων του Ισραήλ είναι – στην καλύτερη περίπτωση – δύσκολη, αργή και αποσπασματική. Στη συμβουλευτική του γνωμοδότηση το 2024, το Διεθνές Δικαστήριο διέταξε το Ισραήλ να αποχωρήσει πλήρως από τα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη, δηλώνοντας ότι η παρουσία του παραβιάζει δύο βασικές νομικές αρχές – την αυτοδιάθεση και την απαγόρευση της κατάκτησης. Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ προσυπέγραψε τα πορίσματα και όρισε ως προθεσμία για την αποχώρηση την 14η Σεπτεμβρίου 2025. Το Ισραήλ αγνόησε την προθεσμία και η Γενική Συνέλευση δεν μπορεί να επιβάλει μια απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου· μόνο το Συμβούλιο Ασφαλείας μπορεί. Και αυτή η «οδός» είναι αποκλεισμένη λόγω του δικαιώματος βέτο των ΗΠΑ. Πιο ανησυχητικό είναι ότι η σαφήνεια που παρέχει το διεθνές δίκαιο – απαγορεύοντας την κατάκτηση, τη γενοκτονία, τους εποικισμούς και τον εξαναγκαστικό εκτοπισμό – «θολώνει» από το ειρηνευτικό σχέδιο των 20 σημείων, με τη μεσολάβηση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και του λεγόμενου «Συμβουλίου Ειρήνης» που επιβλέπει τη διαδικασία.

Τον Νοέμβριο 2025, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ενέκρινε το σχέδιο του Τραμπ για τον τερματισμό της σύγκρουσης, τον αφοπλισμό της Χαμάς και τη δημιουργία ενός νέου μεταβατικού κυβερνητικού συστήματος υπό την αιγίδα του Συμβουλίου Ειρήνης και μιας Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης για τη διατήρηση της ειρήνης. Όμως η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός ήταν ελαττωματική εξ αρχής. Το κείμενο, για παράδειγμα, δεν περιλάμβανε συγκεκριμένες προδιαγραφές σχετικά με την παρουσία του Ισραήλ στη Λωρίδα της Γάζας, τη λογοδοσία για καταγγελίες περί εγκλημάτων πολέμου και την αποστρατιωκοποίηση των παλαιστινιακών οργανώσεων. Μετά την κατάπαυση του πυρός, ολόκληρη η διαδικασία έχει βαλτώσει. Τα ισραηλινά πλήγματα συνεχίστηκαν, σκοτώνοντας εκατοντάδες Παλαιστίνιους, ενώ η παράδοση ανθρωπιστικής βοήθειας είναι πολύ κατώτερη από τις ανάγκες ενός απελπισμένου πληθυσμού. Και η Χαμάς με τη σειρά της αρνείται να αφοπλιστεί χωρίς σταθερές εγγυήσεις για τη μελλοντική παλαιστινιακή αυτοδιάθεση και τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους.

Πίσω από την «κίτρινη γραμμή»

Το σημερινό αδιέξοδο εξυπηρετεί απόλυτα την ισραηλινή ηγεσία. Βάσει του Χάρτη της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός, επετράπη στο Ισραήλ να διατηρήσει τα στρατεύματά του σε περιοχές πίσω από μια «κίτρινη γραμμή» που περικυκλώνει την πλειονότητα του πληθυσμού κατά μήκος της ακτής. Η τρέχουσα συνθήκη δίνει στο Ισραήλ τον στρατιωτικό έλεγχο σε πολύ παραπάνω από το μισό της Γάζας. Στη συνέχεια, στην περιοχή υπό τον έλεγχό του, η ισραηλινή πολιτική ηγεσία ξεκίνησε δύο δραστηριότητες που μαρτυρούν τις μακροπρόθεσμες πολιτικές της επιδιώξεις.

Πρώτον, ισοπέδωσε ολόκληρες γειτονιές και εκατοντάδες κτίρια, μετατρέποντας αυτό το τμήμα της Γάζας σε μια ερημιά, χωρίς κατοίκους και χωρίς κανένα αναγνωρίσιμο σημείο. Δεύτερον, πάνω σε αυτόν τον κατεστραμμένο «καμβά», κατασκεύασε μια εντυπωσιακή σειρά στρατιωτικών δρόμων, φυλακίων και φραγμάτων, συμπεριλαμβανομένων μόνιμων χωμάτινων αναχωμάτων, προσφέροντας στην στρατιωτική ηγεσία τη δυνατότητα διαρκούς ελέγχου ενός εδάφους χωρίς Παλαιστίνιους. Εάν αυτό το status quo συνεχιστεί, θα ισοδυναμεί με εξαναγκαστικό εκτοπισμό και κατάκτηση.

Μέρα με τη μέρα, η παλαιστινιακή Γάζα συρρικνώνεται και μια νέα Γάζα σφυρηλατείται μέσα από μπουλντόζες και φράγματα. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει αφήσει να εννοηθεί ότι το Ισραήλ ενδέχεται να μην σταματήσει στο 70% της αποπληθυσμοποίησης και του ελέγχου. Μπορεί να επιδιώξει να διατηρήσει μια μεγάλη «ουδέτερη» ζώνη (buffer zone) στη Γάζα – όπως κάνει στον Λίβανο και τη Συρία – ή ίσως να αναβιώσει το σχέδιο ενός ισραηλινού εποικισμού, το οποίο βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη σε ολόκληρη τη Δυτική Όχθη. Όλα αυτά συμβαίνουν με σταθερή την παραβίαση του διεθνούς δικαίου και εν μέσω ενός σχεδίου «ειρήνης» που δεν έχει σαφές όραμα για μια μακροπρόθεσμη λύση για τον παλαιστινιακό λαό.

*Ο Δημήτρης Ραπίδης είναι πολιτικός αναλυτής, project coordinator και υπεύθυνος χρηματοδοτικών προγραμμάτων στο ETERON – Ινστιτούτο για την Έρευνα και την Κοινωνική Αλλαγή.