Το σοκαριστικό καθεστώς που σου στερεί το δικαίωμα να υπάρχεις

Παρουσιάστηκε την Πέμπτη η εμβληματική έκθεση της Ύπατης Αρμοστείας Global Trends (Παγκόσμιες Τάσεις) η οποία δείχνει ότι ο παγκόσμιος αναγκαστικός εκτοπισμός μειώθηκε για πρώτη φορά εδώ και μία δεκαετία, παραμένοντας ωστόσο σε απαράδεκτα υψηλά επίπεδα.

Το 2025, 5,4 εκατ. άνθρωποι διέφυγαν από τη βία και τις διώξεις αναζητώντας ασφάλεια σε άλλες χώρες. Παράλληλα, οι επιστροφές αυξήθηκαν σημαντικά: 14,7 εκατ. εκτοπισμένοι επέστρεψαν στις περιοχές ή τις χώρες καταγωγής τους το 2025 (4,4 εκατ. πρόσφυγες και 10,3 εκατ. εσωτερικά εκτοπισμένοι), με ιδιαίτερα έντονη αύξηση σε Αφγανιστάν, Σουδάν και Συρία. Οι επιστροφές προσφύγων έφτασαν στο δεύτερο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 60 χρόνων, όταν και ξεκίνησαν να τηρούνται αρχεία, αν και πολλές επιστροφές πραγματοποιήθηκαν υπό πίεση και σε επισφαλείς συνθήκες στην πατρίδα.

Συνολικά, τα στοιχεία έδειξαν ότι ο παγκόσμιος αριθμός των προσφύγων μειώθηκε το 2025 κατά 3% σε 41,6 εκατ. Σε μια θετική εξέλιξη, σχεδόν 46.000 ανιθαγενείς απέκτησαν ιθαγένεια σε 24 χώρες πέρυσι.

Η Ύπατη Αρμοστεία στοχεύει έως το 2035 να μειώσει κατά το ήμισυ τον αριθμό των προσφύγων που βρίσκονται σε μακροχρόνιο εκτοπισμό και εξαρτώνται από ανθρωπιστική βοήθεια, κινητοποιώντας προσπάθειες για δημιουργία θέσεων εργασίας, εκπαιδευτικών ευκαιριών και βιώσιμων λύσεων όπως οι επιστροφές.

• Οι μεγαλύτερες χώρες υποδοχής προσφύγων και άλλων ανθρώπων που χρειάζονται διεθνή προστασία το 2025 ήταν: Κολομβία (2,8 εκατ.), Γερμανία (2,7 εκατ.), Τουρκία (2,4 εκατ.), Ουγκάντα (1,9 εκατ.), Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν (1,7 εκατ.), Τσαντ (1,5 εκατ.) και Πακιστάν (1,3 εκατ.).

Συνολικά, σύμφωνα με το Κέντρο Παρακολούθησης Εσωτερικού Εκτοπισμού, 68,6 εκατ. άνθρωποι εκτιμάται ότι ήταν εσωτερικά εκτοπισμένοι λόγω συγκρούσεων ή βίας στο τέλος του 2025, σημειώνοντας μείωση 7% σε σχέση με το τέλος του 2024. Το Σουδάν παρέμεινε η μεγαλύτερη κρίση παγκοσμίως, με 9,1 εκατ. εσωτερικά εκτοπισμένους εντός της χώρας.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2026, οδήγησε σε περίπου 1 εκατ. εσωτερικά εκτοπισμένους στον Λίβανο έως τα μέσα Μαΐου 2026 και 3,2 εκατ. προσωρινά εκτοπισμένους στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν έως τα τέλη Μαρτίου 2026.

Χωρίς ιθαγένεια

Στα ανησυχητικά στοιχεία είναι πως εν έτει 2026 εκτιμάται πως 4,5 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν χωρίς ιθαγένεια, 3% περισσότεροι από ό,τι ένα χρόνο νωρίτερα. Οι ανιθαγενείς είναι άτομα που δεν αναγνωρίζονται ως υπήκοοι από καμία χώρα. Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία αυτή η εκτίμηση περιλαμβάνει επίσης άτομα απροσδιόριστης εθνικότητας, που ορίζονται ως εκείνα που δεν έχουν απόδειξη ιθαγένειας και έχουν δεσμούς με πολλά κράτη ή αντιμετωπίζονται από τη χώρα διαμονής ως έχοντα πιθανές αξιώσεις ιθαγένειας αλλού.

Αυτή η παγκόσμια εκτίμηση προέρχεται από δεδομένα που αναφέρθηκαν από 100 χώρες, μία λιγότερη από ό,τι το 2024.

Η εκτίμηση βασίζεται σε πληροφορίες που παρέχονται από κυβερνήσεις, καθώς και σε ποσοτικές και ποιοτικές μελέτες που διεξήγαγε η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και οι συνεργάτες της. Ωστόσο, ένα σημαντικό ποσοστό χωρών δεν αναφέρουν δεδομένα σχετικά με την ανιθαγένεια, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων χωρών με γνωστό πληθυσμό ανιθαγενών. Επομένως, ο πραγματικός παγκόσμιος αριθμός ανιθαγενών είναι πιθανό να είναι πολύ υψηλότερος.

Συγκεκριμένα, 100 κράτη έδωσαν στοιχεία, ένα λιγότερο από πέρυσι. Αυτό σημαίνει ότι 94 χώρες (από τις 194 αναγνωρισμένες χώρες του κόσμου) δεν δίνουν κανένα απολύτως στοιχείο.

Οι Ροχίνγκια αποτελούσαν το 41% ​​του αναφερόμενου παγκόσμιου απάτριδα πληθυσμού, αντιπροσωπεύοντας περίπου 1,8 εκατομμύριο άτομα μέχρι το τέλος του 2025. Από αυτόν τον πληθυσμό, εκτιμάται ότι το 84% εκτοπίστηκε βίαια, με 1,2 εκατομμύρια από αυτούς να φιλοξενούνται ως πρόσφυγες στο Μπαγκλαντές.

Οι Ροχίνγκια έχουν υποστεί δεκαετίες διώξεων και διακρίσεων, οι οποίες εντάθηκαν τον Αύγουστο του 2017 μετά από ένα μεγάλης κλίμακας ξέσπασμα βίας, στην πολιτεία Ρακίν της Μιανμάρ. Το κράτος της Μιανμάρ τους αφαίρεσε ρητά την ιθαγένεια με νόμο το 1982, “σβήνοντάς τους” πρακτικά από τα κατάστιχα. Δεν έχουν δικαίωμα ψήφου και ζουν σε περιορισμό μετακίνησης και σε καθεστώς Apartheid.

Λόγω της συνεχιζόμενης σύγκρουσης στη Μιανμάρ, πολλοί αναγκάστηκαν να καταφύγουν στο Μπαγκλαντές. Ανιθαγενείς Ροχίνγκια αναφέρθηκαν επίσης στη Μαλαισία (125.500), την Ινδία (22.700) και την Ινδονησία (2.600) στο τέλος του 2025. Εντός της Μιανμάρ, περίπου 225.200 ανιθαγενείς Ροχίνγκια ήταν εσωτερικά εκτοπισμένοι.

Περίπου επτά στους δέκα από τον παγκοσμίως αναφερόμενο ανιθαγενή πληθυσμό διαμένει σε μόλις τέσσερις χώρες, συγκεκριμένα στο Μπαγκλαντές, την Ακτή Ελεφαντοστού, την Ταϊλάνδη και τη Μιανμάρ. Οι μεγαλύτεροι μη εκτοπισμένοι ανιθαγενείς πληθυσμοί καταγράφηκαν στην Ακτή Ελεφαντοστού (931.000) και την Ταϊλάνδη (610.300).

Θετικά βήματα:

Η κυβέρνηση της Βόρειας Μακεδονίας έγινε η πρώτη χώρα στα Βαλκάνια που επέλυσε όλες τις γνωστές περιπτώσεις ανιθαγένειας που συνδέονται με τη διάλυση της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Κατά τη διάρκεια του έτους, η Σλοβενία ​​προσχώρησε επίσης στη Σύμβαση του 1961 για τη Μείωση της Ανιθαγένειας, βασιζόμενη στη δέσμευση της χώρας ως συμβαλλόμενου μέρους στη Σύμβαση του 1954 σχετικά με το Καθεστώς των Ανιθαγενών. Η Σύμβαση επιδιώκει να διασφαλίσει ότι κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα σε μια ιθαγένεια, υποχρεώνοντας τα συμβαλλόμενα κράτη να εισάγουν εσωτερικές ρυθμίσεις που αποτρέπουν τη δημιουργία νέων περιπτώσεων ανιθαγένειας, ιδιαίτερα κατά τη γέννηση.

Το δε Βιετνάμ ενέκρινε τροποποίηση του Νόμου περί Ιθαγένειας με στόχο την πρόληψη της ανιθαγένειας μεταξύ των Βιετναμέζων που ζουν στο εξωτερικό. Στην Ταϊλάνδη, ξεκίνησε η εφαρμογή του ψηφίσματος του Υπουργικού Συμβουλίου του 2024, το οποίο επιδιώκει να επιταχύνει τις διαδικασίες απόκτησης ιθαγένειας και μόνιμης διαμονής για τους μακροχρόνια διαμένοντες και τα παιδιά τους. Το 2025, 19.200 απάτριδες εξασφάλισαν την ταϊλανδέζικη ιθαγένεια και περίπου 87.700 απέκτησαν μόνιμη διαμονή.

Το Μάλι απλοποίησε επίσης την οδό προς την απόκτηση της ιθαγένειας της χώρας. Ανάλογες δράσεις έγιναν και στη Δομινικανή Δημοκρατία καθώς και στη Μπουρκίνα Φάσο όπου εκδόθηκαν 25.800 πιστοποιητικά γέννησης σε άτομα που κινδυνεύουν από ανιθαγένεια. Ομοίως στις Φιλιππίνες καθιερώθηκε η νομική ταυτότητα και η πρόσβαση σε δικαιώματα για 25.000 παιδιά που γεννήθηκαν σε 40 δημοτικές περιφέρειες, με άμεσες διαδικασίες, κάτι που αποτελεί “σήμα” βελτίωσης.

7 στους 10 πρόσφυγες ζουν σε μακροχρόνιο εκτοπισμό

Ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, Barham Salih, παρουσιάζοντας τη φετινή έκθεση, κάλεσε τη διεθνή κοινότητα να στηρίξει μια νέα πρωτοβουλία που στοχεύει να βοηθήσει εκατομμύρια ανθρώπους να εξέλθουν από τον μακροχρόνιο εκτοπισμό και την εξάρτηση από ανθρωπιστική βοήθεια.

“Για πάρα πολλούς πρόσφυγες, ο εκτοπισμός ξεκινά ως σανίδα σωτηρίας αλλά διαρκεί μια ζωή”, δήλωσε ο κ. Salih. “Η ανθρωπιστική βοήθεια σώζει ζωές, αλλά δεν αποτελεί τον τελικό προορισμό και δεν επιτρέπει στους πρόσφυγες να γίνουν ενεργοί δρώντες που διαμορφώνουν το δικό τους μέλλον. Χρειαζόμαστε μια αλλαγή παραδείγματος που να μπορεί να δημιουργήσει μια νέα αίσθηση ελπίδας και ευκαιριών για όσους διαφεύγουν από τον πόλεμο και τις διώξεις”.

“Το άσυλο και η προστασία σώζουν ζωές”

Ο κ. Salih παρουσίασε έναν σαφή και μετρήσιμο στόχο: να μειωθεί περισσότερο από το μισό, μέσα στην επόμενη δεκαετία, ο αριθμός των προσφύγων σε μακροχρόνιο εκτοπισμό που εξαρτώνται από ανθρωπιστική βοήθεια, βελτιώνοντας έτσι τις προοπτικές για εκατομμύρια ανθρώπους. Ο στόχος, ο οποίος επικεντρώνεται σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος όπου φιλοξενείται η πλειονότητα των προσφύγων, θα επιτευχθεί μέσω περισσότερων ευκαιριών για επαναπατρισμό, μετεγκατάσταση και έκδοση θεωρήσεων εισόδου για ανθρωπιστικούς λόγους, μεταβαίνοντας παράλληλα από παραδοσιακές μορφές ανθρωπιστικής βοήθειας προς την αυτονόμηση.

Η πρωτοβουλία καλεί κυβερνήσεις, ανθρωπιστικούς και αναπτυξιακούς φορείς, τον ιδιωτικό τομέα και την κοινωνία των πολιτών να ενισχύσουν τις προσπάθειες για την ενδυνάμωση των προσφύγων, διασφαλίζοντας παράλληλα την παροχή ασύλου και προστασίας, κάτι ιδιαίτερα κρίσιμο καθώς το 2026 σηματοδοτεί την 75η επέτειο της Σύμβασης για τους Πρόσφυγες.

Ο κ. Salih παρουσίασε τα βήματα που απαιτούνται για την επίτευξη αυτού του φιλόδοξου στόχου, ο οποίος αποσκοπεί στο να φτάσει το εισόδημα που αποκομίζουν οι ίδιοι οι πρόσφυγες (εξαιρουμένης της ανθρωπιστικής βοήθειας) τουλάχιστον στο εθνικό όριο φτώχειας της χώρας όπου διαμένουν.

Οι εθελούσιες επιστροφές πρέπει να αποτελούν την πρωταρχική λύση. Η επίλυση ορισμένων από τις μεγαλύτερες συγκρούσεις παγκοσμίως θα επέτρεπε σε εκατομμύρια πρόσφυγες να επιστρέψουν με ασφάλεια και αξιοπρέπεια στην πατρίδα τους.

Ένας ακόμη βασικός πυλώνας για την επίτευξη του στόχου είναι η ένταξη των προσφύγων στα εθνικά συστήματα: εκπαίδευσης, υγειονομικής περίθαλψης, χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και αγοράς εργασίας, ώστε να μπορούν να παράγουν εισόδημα και να συμβάλλουν στις τοπικές και εθνικές οικονομίες. Αυτό απαιτεί σημαντικά αυξημένες επενδύσεις από ένα ευρύ φάσμα εταίρων, ώστε να στηριχθούν οι ήδη πιεσμένες χώρες υποδοχής.

Τέλος, ο κ. Salih τόνισε ότι χρειάζονται επειγόντως περισσότερες λύσεις για τους πρόσφυγες στο εξωτερικό, όπως η επανεγκατάσταση των πιο ευάλωτων περιπτώσεων, η επανένωση οικογενειών και η πρόσβαση σε άδειες εργασίας και σε υποτροφίες. Το χάσμα μεταξύ διαθέσιμων θέσεων και αναγκών είναι τεράστιο και συνεχώς διευρύνεται. Το 2025, σύμφωνα με την έκθεση, οι αφίξεις μέσω προγραμμάτων επανεγκατάστασης ή διόδων μέσω χορηγιών μειώθηκαν πάνω από το μισό σε σχέση με το προηγούμενο έτος, φτάνοντας τις 81.800.

“Το άσυλο και η προστασία σώζουν ζωές και δεν τίθενται υπό διαπραγμάτευση, αλλά δεν μπορούμε να αποδεχθούμε ένα μέλλον όπου εκατομμύρια πρόσφυγες παραμένουν παγιδευμένοι για χρόνια ή δεκαετίες χωρίς ρεαλιστικές προοπτικές να ξαναχτίσουν τη ζωή τους”, δήλωσε ο κ. Salih. “Τώρα έχουμε έναν φιλόδοξο, εφικτό και μετρήσιμο στόχο για την προώθηση της αυτονομίας και τη βελτίωση της ζωής εκατομμυρίων ανθρώπων. Η Ύπατη Αρμοστεία θα κινητοποιήσει όλους τους τομείς της κοινωνίας για να ανταποκριθεί σε αυτή την πρόκληση και να επιτρέψει σε εκατομμύρια ανθρώπους να βρουν διέξοδο από την εξαντλητική πραγματικότητα του παρατεταμένου εκτοπισμού”.

Δείτε ολόκληρη την έκθεση της Ύπατης Αρμοστείας:

global