Φοροαπαλλαγές 22,9 δισ. ευρώ στο στόχαστρο: “Είναι πολλές”, το μήνυμα Στουρνάρα

Στο επίκεντρο της συζήτησης για τη δημοσιονομική πολιτική και τη φορολογική δικαιοσύνη επανέρχεται το ζήτημα των φοροαπαλλαγών, μετά τη νέα παρέμβαση του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννη Στουρνάρα, ο οποίος τάχθηκε υπέρ μιας συνολικής επανεξέτασης του εκτεταμένου πλέγματος φορολογικών εξαιρέσεων που ισχύουν σήμερα στη χώρα.

Μιλώντας, συγκεκριμένα, στο πλαίσιο του 7ου OT Forum, ο κ. Στουρνάρας υπογράμμισε ότι η βασική προτεραιότητα για την οικονομική πολιτική παραμένει η περαιτέρω ενίσχυση των ηλεκτρονικών συναλλαγών και η αποτελεσματική αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής από την ΑΑΔΕ. Όπως σημείωσε, η αύξηση της φορολογικής συμμόρφωσης δημιουργεί πρόσθετα δημόσια έσοδα, τα οποία μπορούν να μετατραπούν σε δημοσιονομικό χώρο για τη χρηματοδότηση στοχευμένων κοινωνικών πολιτικών και φορολογικών ελαφρύνσεων.

Στο πλαίσιο αυτό, ο διοικητής της ΤτΕ αναφέρθηκε και στο ζήτημα των φοροαπαλλαγών, επαναλαμβάνοντας τη θέση που έχει διατυπώσει κατά καιρούς η κεντρική τράπεζα. «Δεν λέμε εμείς να καταργήσουμε τις φοροαπαλλαγές, ούτε είναι δουλειά μας να υποδείξουμε στην κυβέρνηση τη φορολογική πολιτική που θα ακολουθήσει. Αυτό που λέμε είναι να τις ξαναδούμε. Είναι πολλές πια. Είναι όλες χρήσιμες; Μπορούν να στοχευθούν καλύτερα;», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο κ. Στουρνάρας σημείωσε επίσης ότι δεν πρόκειται για προβληματισμό που εκφράζεται αποκλειστικά από την Τράπεζα της Ελλάδος. Όπως παρατήρησε, τόσο ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) όσο και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχουν επαναφέρει το τελευταίο διάστημα το θέμα της αξιολόγησης των πολυάριθμων φορολογικών εξαιρέσεων, εκτιμώντας ότι μια πιο στοχευμένη προσέγγιση θα μπορούσε να συμβάλει στη δημιουργία δημοσιονομικού χώρου για τη στήριξη των πιο ευάλωτων κοινωνικών ομάδων.

Η Κομισιόν

Οι τοποθετήσεις αυτές έρχονται σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, αφιερώνει ειδική αναφορά στις φορολογικές δαπάνες της Ελλάδας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στην έκθεσή της, στη χώρα ισχύουν σήμερα 1.236 διαφορετικές φορολογικές διευκολύνσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν απαλλαγές, εκπτώσεις, μειωμένους συντελεστές, φορολογικά κίνητρα και ειδικές ρυθμίσεις αναβολής φορολογικών υποχρεώσεων.

Το συνολικό δημοσιονομικό κόστος αυτών των παρεμβάσεων υπολογίζεται σε περίπου 22,9 δισ. ευρώ ετησίως, μέγεθος που αποτυπώνει τη σημαντική επίδρασή τους στα δημόσια έσοδα. Στο φόντο αυτό, μάλιστα, η Κομισιόν επισημαίνει ότι οι φορολογικές δαπάνες αποτελούν ουσιαστικά έμμεση μορφή κρατικής παρέμβασης, καθώς περιορίζουν τα φορολογικά έσοδα με στόχο την ενίσχυση συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων, επαγγελματικών κλάδων ή οικονομικών δραστηριοτήτων.

Επιφυλάξεις

Ωστόσο, τόσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και ο ΟΟΣΑ εκφράζουν επιφυλάξεις για το κατά πόσο όλες οι υφιστάμενες φοροαπαλλαγές εξακολουθούν να εξυπηρετούν αποτελεσματικά τον σκοπό για τον οποίο θεσπίστηκαν.

Ο βασικός προβληματισμός δεν αφορά την ύπαρξη των φορολογικών κινήτρων καθαυτή, αλλά την απουσία συστηματικής αξιολόγησης της αποτελεσματικότητάς τους. Όπως επισημαίνεται, πολλές εξαιρέσεις έχουν παραμείνει σε ισχύ επί σειρά ετών χωρίς να έχει εξεταστεί εάν συνεχίζουν να παράγουν το επιδιωκόμενο οικονομικό ή κοινωνικό αποτέλεσμα.

Παράλληλα, οι διεθνείς οργανισμοί προειδοποιούν ότι η μεγάλη έκταση των φορολογικών εξαιρέσεων αυξάνει την πολυπλοκότητα του φορολογικού συστήματος, δυσχεραίνει τη διαφάνεια και ενδέχεται να δημιουργεί άνιση μεταχείριση μεταξύ φορολογουμένων με παρόμοια οικονομικά χαρακτηριστικά.

Πού εστιάζουν;

Η «ακτινογραφία» των φοροαπαλλαγών δείχνει ότι το μεγαλύτερο μέρος τους εντοπίζεται στη φορολογία εισοδήματος. Στον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων καταγράφονται 252 διαφορετικές περιπτώσεις απαλλαγών και εκπτώσεων, ενώ άλλες 265 περιπτώσεις αφορούν τη φορολογία νομικών προσώπων και επιχειρήσεων. Παράλληλα, δεκάδες ειδικές ρυθμίσεις ισχύουν στον ΕΝΦΙΑ, στις μεταβιβάσεις ακινήτων, στις γονικές παροχές, στις κληρονομιές, στα τέλη χαρτοσήμου και στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι φορολογικές παρεμβάσεις που σχετίζονται με τον ΦΠΑ και τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, μόνο οι απαλλαγές και οι ειδικές ρυθμίσεις στους Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης στερούν από τα δημόσια ταμεία περισσότερα από 1 δισ. ευρώ ετησίως. Αντίστοιχο είναι το δημοσιονομικό αποτύπωμα των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ στα νησιά, οι οποίοι επίσης κοστίζουν περίπου 1 δισ. ευρώ τον χρόνο.

Η δημοσιονομική σταθερότητα

Η συζήτηση για τις φοροαπαλλαγές συνδέεται άμεσα με το ευρύτερο ζητούμενο της δημοσιονομικής σταθερότητας, το οποίο ο κ. Στουρνάρας ανέδειξε ως κορυφαία προτεραιότητα για την ελληνική οικονομία.

Όπως τόνισε, η χώρα εξακολουθεί να οφείλει να λειτουργεί με δημοσιονομική υπευθυνότητα, έχοντας ακόμη νωπές τις συνέπειες της κρίσης χρέους της προηγούμενης δεκαετίας.

Υπό αυτό το πρίσμα, η αξιολόγηση των 1.236 φορολογικών εξαιρέσεων φαίνεται να εξελίσσεται σε ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της οικονομικής πολιτικής των επόμενων ετών.

Το ζητούμενο, σύμφωνα με τις παρεμβάσεις της Τράπεζας της Ελλάδος, της Κομισιόν και του ΟΟΣΑ, δεν είναι η οριζόντια κατάργηση των φοροαπαλλαγών, αλλά η εξέταση του κατά πόσο κάθε μία από αυτές εξακολουθεί να υπηρετεί τον στόχο για τον οποίο θεσπίστηκε. Μια τέτοια διαδικασία, εκτιμούν, θα μπορούσε να συμβάλει στη διεύρυνση της φορολογικής βάσης, στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του φορολογικού συστήματος και στη δημιουργία πρόσθετου δημοσιονομικού χώρου χωρίς την ανάγκη αύξησης των φορολογικών συντελεστών.

Η αναθεώρηση του Συτνάγματος

Παράλληλα, στο πλαίσιο της συζήτησης για τη συνταγματική αναθεώρηση, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος τάχθηκε υπέρ της περαιτέρω θεσμικής θωράκισης της δημοσιονομικής ισορροπίας. Ερωτηθείς αν θα πρέπει να προβλεφθεί στο Σύνταγμα ειδική διάταξη που να κατοχυρώνει τη δημοσιονομική σταθερότητα, απάντησε ότι η εμπειρία της χώρας δικαιολογεί μια τέτοια πρόβλεψη.

«Το δημοσιονομικό πρόβλημα παρ’ ολίγο να γίνει η αιτία της καταστροφής της Ελλάδας στο παρελθόν, αρκετές φορές στο παρελθόν και στο πιο πρόσφατο παρελθόν», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι θα ήταν σωστό να προβλεφθεί στο Σύνταγμα «κάτι λογικό» προς αυτή την κατεύθυνση.

Μάλιστα, συνέδεσε τη συζήτηση με το νέο ευρωπαϊκό Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης, σημειώνοντας ότι εφόσον αποτελεί ήδη κοινό πλαίσιο αναφοράς για τη δημοσιονομική πολιτική των κρατών-μελών, «ας γίνει συνταγματική επιταγή».