Στον “αέρα” η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν μετά το λουτρό αίματος του Ισραήλ στον Λίβανο

Η διπλωματική προσπάθεια που επισφραγίστηκε με την υπογραφή του Μνημονίου Κατανόησης από ΗΠΑ και Ιράν φαίνεται να διολισθαίνει επικίνδυνα, καθώς οι επιθέσεις του Ισραήλ στο νότιο Λίβανο απειλούν να τινάξουν στον αέρα τις προσπάθειες για κατάπαυση του πυρός στην πολύπαθη Μέση Ανατολή.

Η κατάσταση στο Λίβανο αποτελούσε ανέκαθεν το πιο επικίνδυνο σημείο για την επίτευξη ειρήνης στην περιοχή. Η Τεχεράνη είχε καταστήσει σαφές από την αρχή ότι η κατάπαυση του πυρός μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ –βασικού συμμάχου της– αποτελούσε απαράβατη «κόκκινη γραμμή» για οποιαδήποτε πρόοδο.

Αν και το Ισραήλ επιδίωξε αρχικά να απομονώσει το ζήτημα του Λιβάνου από τη γενικότερη συμφωνία με το Ιράν, οι έντονες πιέσεις από την Ουάσιγκτον το ανάγκασαν να υπαναχωρήσει. Ωστόσο, στην πράξη, όλες οι προσπάθειες εκεχειρίας έχουν καταρρεύσει, με τις δύο πλευρές να ανταλλάσσουν κατηγορίες για παραβίαση των όρων.

Η νέα εκεχειρία που ανακοινώθηκε από Αμερικανούς αξιωματούχους με στόχο τη διάσωση των συνομιλιών ΗΠΑ-Ιράν άντεξε λιγότερο από 24 ώρες.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, κύματα φονικών ισραηλινών αεροπορικών επιδρομών έπληξαν τον νότιο Λίβανο αλλά και την ανατολική Κοιλάδα Μπεκάα (Bekaa Valley), περιοχές όπου η Χεζμπολάχ έχει ισχυρή παρουσία. Σύμφωνα με τοπικούς αξιωματούχους, τουλάχιστον 32 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί από ισραηλινές επιθέσεις τις τελευταίες ώρες.

Ο ισραηλινός στρατός (IDF) επιβεβαίωσε ότι έπληξε «δεκάδες» στόχους της Χεζμπολάχ, ως απάντηση σε περισσότερα από 50 βλήματα που εκτοξεύθηκαν εναντίον των δυνάμεών του. Εκπρόσωπος του IDF ξεκαθάρισε ότι, παρά την εκεχειρία, οι δυνάμεις του «θα συνεχίσουν να εξουδετερώνουν άμεσες απειλές».

“Ο λαός του Λιβάνου έχει κουραστεί”

Μέσα σε αυτό το κλίμα, η πολιτική ηγεσία του Λιβάνου εκφράζει την έντονη δυσαρέσκειά της για το γεγονός, ότι η χώρα έχει μετατραπεί σε πεδίο μαχών για ξένα συμφέροντα.

Η Λιβανέζα βουλεύτρια, Νατζάτ Αούν Σαλίμπα (Najat Aoun Saliba), δήλωσε στο Al Jazeera ότι ο λαός της χώρας είναι πλέον εξαντλημένος.

«Οι άνθρωποι στον Λίβανο είναι κουρασμένοι και έχουν ανεχτεί αρκετά τις δολοφονίες και την καταστροφή που συμβαίνει στη γη τους, στις οικογένειές τους αλλά και στα μέσα διαβίωσής τους. Αυτό κοστίζει επίσης πολλά χρήματα και πολύ πόνο», σημείωσε.

Η Σαλίμπα πρόσθεσε ότι τόσο το Ισραήλ όσο και η Χεζμπολάχ χρησιμοποιούν το έδαφος του Λιβάνου ως μοχλό πίεσης και διαπραγμάτευσης για τον πόλεμο με το Ιράν, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι η εχθρότητα μεταξύ τους δεν έχει οδηγήσει σε κανένα ουσιαστικό κέρδος στο πεδίο των μαχών. «Δεν νομίζω ότι αυτό πρέπει να συνεχιστεί. Αυτή η λογική “οφθαλμόν αντί οφθαλμού” και η εχθρότητα μεταξύ των δύο πλευρών δεν πρόκειται να οδηγήσει πουθενά», τόνισε χαρακτηριστικά.

Η στάση της Χεζμπολάχ

Η Χεζμπολάχ επιβεβαίωσε, από την πλευρά της, τις επιθέσεις της, διευκρινίζοντας ότι στόχευσε τις ισραηλινές δυνάμεις που προσπαθούσαν να προελάσουν στα νότια της χώρας. Η οργάνωση τόνισε ότι, αν και παραμένει προσηλωμένη στην κατάπαυση του πυρός, δεν θα ανεχθεί απόπειρες του Ισραήλ να καταλάβει περισσότερα λιβανέζικα εδάφη.

Παράλληλα, μέσω του γραφείου Τύπου της, κατήγγειλε τις πράξεις του Ισραήλ ως μια ξεκάθαρη απόπειρα υπονόμευσης της διπλωματίας:

“Οι ισχυρισμοί του ισραηλινού εχθρού περί παραβιάσεων από τη Χεζμπολάχ είναι εντελώς ανυπόστατοι. Εντάσσονται στην προσπάθεια παραπλάνησης της κοινής γνώμης και αποτελούν μια ξεκάθαρη και απροκάλυπτη προσπάθεια σαμποτάζ της συμφωνίας μεταξύ της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών”.

Η οργάνωση υποστηρίζει ότι το Ισραήλ έχει διαπράξει περισσότερες από 300 παραβιάσεις, κάνοντας χρήση βλημάτων φωσφόρου και διεθνώς απαγορευμένων βομβών διασποράς. Στέλεχος της Χεζμπολάχ δήλωσε στο BBC ότι η οργάνωση δεν αναγνωρίζει την εκεχειρία, που ανακοινώθηκε από τις ΗΠΑ και απορρίπτει κατηγορηματικά το δικαίωμα του Ισραήλ να δραστηριοποιείται ελεύθερα εντός των λιβανέζικων συνόρων.

Ο αμετακίνητος Νετανιάχου και το “βαρύ χαρτί” της Τεχεράνης

Αυτή η ανεξέλεγκτη σύγκρουση εγείρει πλέον σοβαρά ερωτήματα για το μέλλον των διαπραγματεύσεων με σκοπό μια μόνιμη ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, καθώς η παύση των εχθροπραξιών αποτελεί απαράβατο όρο για τη συνέχιση των συνομιλιών.

Ωστόσο, το Ισραήλ, το οποίο δεν συμμετείχε στις συνομιλίες, ξεκαθαρίζει σε όλους τους τόνους ότι δεν προτίθεται να αποχωρήσει από την περιοχή.

Σύμφωνα με δημοσίευμα των Times of Israel, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου, τόνισε ότι τα ισραηλινά στρατεύματα θα παραμείνουν στον νότιο Λίβανο «για όσο διάστημα είναι απαραίτητο για την υπεράσπιση των βόρειων συνόρων της χώρας».

Σε δήλωση προς τα μέσα ενημέρωσης από ανώτερο αξιωματούχο του Γραφείου του Πρωθυπουργού, ο Νετανιάχου φέρεται να έδωσε σαφή εντολή στον ισραηλινό στρατό να «απαντήσει δυναμικά σε οποιαδήποτε επίθεση της Χεζμπολάχ και να δράσει για την εξάλειψη των απειλών κατά των δυνάμεών μας».

Σε μια παράλληλη εξέλιξη, ένας αξιωματικός του ισραηλινού στρατού ανακοίνωσε απόψε ότι ο στρατός έλαβε τελικά εντολή από την πολιτική ηγεσία της χώρας να σταματήσει τις συγκρούσεις με τη Χεζμπολάχ στον νότιο Λίβανο, συνεχίζοντας ωστόσο «τις αμυντικές ενέργειές του» στην περιοχή.

Ο στρατός «έλαβε επικαιροποιημένες οδηγίες από τα πολιτικά κλιμάκια για κατάπαυση του πυρός», σημείωσε ο συγκεκριμένος αξιωματούχος, προσθέτοντας ότι οι ισραηλινές δυνάμεις «δεν πραγματοποιούν επιθετικά πλήγματα» αλλά επιχειρούν «αμυντικά» εντός της λωρίδας του εδάφους του νότιου Λιβάνου που βρίσκεται υπό ισραηλινή κατοχή – μια περιοχή που το Ισραήλ αποκαλεί «ζώνη ασφαλείας».

Αντιδρώντας σε αυτή τη στάση που χαρακτηρίζει ως «κατάφωρη αθέτηση υποσχέσεων εκ μέρους της Αμερικής», ο ιρανικός στρατός προχώρησε στην ενεργοποίηση του ισχυρότερου γεωπολιτικού του όπλου, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.

Η Τεχεράνη επικαλείται την πρώτη παράγραφο της συμφωνίας των 14 σημείων, η οποία ορίζει την «άμεση και μόνιμη παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

Οι Ιρανοί θεωρούν τη στάση του Ισραήλ –και την αδυναμία των ΗΠΑ να το συγκρατήσουν– ως πλήρη παραβίαση του Μνημονίου και χρησιμοποιούν τον αποκλεισμό των Στενών ως μέσο πίεσης για να επαναφέρουν τη συμφωνία σε τροχιά.

«Με την παρούσα δήλωση ανακοινώνεται ότι τα Στενά του Ορμούζ θα κλείσουν για τη ναυτιλιακή κυκλοφορία. Σημειώνεται ότι αυτό το πρώτο βήμα αποτελεί απάντηση στην παραβίαση της υπόσχεσης από τον εχθρό και, εάν η επιθετικότητα συνεχιστεί, θα προγραμματιστούν και θα ληφθούν περαιτέρω μέτρα για να αναγκαστεί ο εχθρός να συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις του» ανέφερε το Μεικτό Επιτελείο των Ενόπλων Δυνάμεων του Ιράν, σε δήλωση που μεταδόθηκε από την κρατική τηλεόραση.

Διπλωματικό θρίλερ στο Μπούργκενστοκ

Παρά τις δημόσιες παρεμβάσεις του Ντόναλντ Τραμπ και του Αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, το Ισραήλ δεν δείχνει διάθεση υπαναχώρησης.

Η πρώτη αντίδραση του Ιράν στην ισραηλινή επιθετικότητα ήταν η επιβολή «κυρώσεων» μέσω της καθυστέρησης των προγραμματισμένων συνομιλιών στην Ελβετία.

Ωστόσο, το σκηνικό ανατρέπεται για ακόμη μια φορά, καθώς οι δύο πλευρές αποστέλλουν εσπευσμένα τις δυνάμεις τους στο Μπούργκενστοκ.

Σημειώνεται, όμως, ότι δεδομένου πως δεν υπάρχουν απευθείας εμπορικές πτήσεις μεταξύ Τεχεράνης και Ζυρίχης, η άφιξη της ιρανικής πλευράς αναμένεται εντός της Κυριακής, γεγονός που μεταθέτει το κυρίο μέρος των συνομιλιών για τότε.

Οι πρωταγωνιστές στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων

• Η Αμερικανική Αποστολή: Ο Αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς επιβεβαίωσε ότι ο Τζάρεντ Κούσνερ (Jared Kushner), γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ, και ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ (Steve Witkoff) βρίσκονται ήδη στην Ελβετία. «Ασχολούνται με ορισμένα από τα τεχνικά στοιχεία αυτής της διαπραγμάτευσης», εξήγησε ο Βανς. «Απ’ όσα κατάλαβα μιλώντας μαζί τους σήμερα το πρωί, τα πράγματα πάνε καλά». Ο ίδιος ο Βανς δήλωσε ότι αναμένει να αναχωρήσει για την Ελβετία «κάποια στιγμή μέσα στις επόμενες δύο ημέρες».
• Η Ιρανική Αποστολή: Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης του Ιράν μετέδωσαν ότι μια διευρυμένη επίσημη αντιπροσωπεία αναχώρησε για τη Σουηδία και την Ελβετία. Επικεφαλής είναι ο πρόεδρος του κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ (Mohammad Bagher Ghalibaf), συνοδευόμενος από τον Υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί (Abbas Araghchi) και τον υφυπουργό Εξωτερικών Καζέμ Γκαριμπαμπάντι (Kazem Gharibabadi). Στην αποστολή συμμετέχουν επίσης ανώτατοι αξιωματούχοι της εθνικής ασφάλειας, καθώς και εκπρόσωποι της Κεντρικής Τράπεζας και του τομέα του πετρελαίου.

Ο εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαέι (Esmail Baghaei), ο οποίος επιβαίνει επίσης στην πτήση, έδωσε το στίγμα των προθέσεων της Τεχεράνης, δηλώνοντας κατηγορηματικά:

«Το Ιράν θα απαιτήσει από τις Ηνωμένες Πολιτείες να εκπληρώσουν στο ακέραιο τις δεσμεύσεις τους».

Μετά τις τελευταίες καταιγιστικές εξελίξεις, η αρχική ατζέντα των συνομιλιών έχει ανατραπεί πλήρως και διαμορφώνεται πλέον ως εξής:

• Προτεραιότητα στον Λίβανο: Η επιβολή μιας πραγματικής και ελεγχόμενης κατάπαυσης του πυρός στο νότιο Λίβανο αποτελεί πλέον το πρωτεύον ζήτημα, καθώς χωρίς αυτήν δεν υφίσταται μόνιμη συμφωνία.
• Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ: Η διεθνής κοινότητα πιέζει για το άμεσο άνοιγμα της κρίσιμης αυτής θαλάσσιας οδού για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου.
• Επαναδιαπραγμάτευση των εγγυήσεων: Το Ιράν αναμένεται να απαιτήσει ισχυρότερες δεσμεύσεις από τις ΗΠΑ για τη συμμόρφωση του Ισραήλ.

Το αν η διπλωματία θα καταφέρει να επιβιώσει μέσα από αυτό το ναρκοπέδιο μένει να φανεί τις επόμενες κρίσιμες ώρες στην Ελβετία.