Η “κρυφή” εργασία που κρατάει την Ελλάδα όρθια

Το Κέντρο Διοτίμα και το Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση, σε συνεργασία με το WIFT GR, σας προσκαλούν στην πρώτη προβολή του ντοκιμαντέρ “Χωρίς Ρεπό: Η φροντίδα που κρατάει τον κόσμο όρθιο” την Τρίτη 30 Ιουνίου στις 9μμ, στον θερινό κινηματογράφο Λαΐς, στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος.

Το “Χωρίς Ρεπό” ανοίγει έναν δημόσιο διάλογο για την οικονομία της φροντίδας και το έμφυλο χάσμα που τη συνοδεύει. Αν και αποτελεί θεμέλιο για τη συντήρηση της ζωής, η φροντίδα παραμένει μια αόρατη και υποτιμημένη εργασία, το βάρος της οποίας πέφτει δυσανάλογα στις γυναίκες. Η ταινία λειτουργεί επίσης ως ένα “Call to Action” ώστε να μιλήσουμε ανοιχτά για την αόρατη εργασία, αλλά και για στοχεύσουμε σε μια κοινωνία όπου η φροντίδα δεν θα είναι “μονομερές βάρος”, αλλά κοινή ευθύνη.

Μέσα από προσωπικές εμπειρίες, ερευνητικά δεδομένα και σύγχρονες θεωρίες, το ντοκιμαντέρ θέτει κρίσιμα ερωτήματα:

Γιατί η φροντίδα υποτιμάται και θεωρείται αποκλειστικά “γυναικεία υπόθεση”;

Πώς η έλλειψη κρατικής μέριμνας επηρεάζει ευάλωτες ομάδες, όπως οι μετανάστριες και τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα;

Πώς τα στερεότυπα εμποδίζουν τους άνδρες να φροντίζουν τους άλλους αλλά και τον εαυτό τους;

Μπορούμε να οραματιστούμε ένα μοντέλο όπου η φροντίδα θα αποτελεί συλλογική και κοινοτική ευθύνη;

Στατιστικά Στοιχεία (EIGE): 

• Πάνω από 7,7 εκατομμύρια γυναίκες στην Ε.Ε. βρίσκονται εκτός αγοράς εργασίας λόγω υποχρεώσεων φροντίδας, έναντι μόλις 450 χιλιάδων ανδρών.
• Το 66% των γυναικών συμμετέχει καθημερινά στις οικιακές εργασίες, σε αντίθεση με το 41% των ανδρών.

Να αναφέρουμε σε αυτό το σημείο πως η “οικονομία της φροντίδας” είναι ένας από τους πιο δυναμικούς τομείς συζήτησης παγκοσμίως σήμερα. Καθόλου τυχαίο πως σύμφωνα με τη Διεθνή Οργάνωση Εργασίας (ILO), αν η απλήρωτη εργασία φροντίδας αποτιμώταν με βάση έναν κατώτατο μισθό, θα αντιπροσώπευε περίπου το 9% του παγκόσμιου ΑΕΠ (τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως).

Οι γυναίκες που εργάζονται κανονικά στην αγορά εργασίας, επιστρέφοντας στο σπίτι ξεκινούν μια “δεύτερη βάρδια” απλήρωτης εργασίας (μαγείρεμα, καθάρισμα, διάβασμα παιδιών), κάτι που μπορεί εύλογα να οδηγήσει σε έντονη σωματική και ψυχική εξάντληση.

Παράλληλα, η Ελλάδα είναι μια από τις πιο γηράσκουσες κοινωνίες στην Ε.Ε. Με τις κρατικές δομές (γηροκομεία, βοήθεια στο σπίτι) να μην επαρκούν, το βάρος της φροντίδας των ηλικιωμένων πέφτει σχεδόν αποκλειστικά στις οικογένειες, και κυρίως στις γυναίκες ή σε υποαμειβόμενες μετανάστριες εργάτριες.

Όπως δηλώνει άλλωστε στο NEWS 24/7 η Δημοσιογράφος – διευθύντρια του Ladylike.gr, Μαριλέλλα Αντωνοπούλου:

“Είμαστε μεγαλωμένες σε μεγάλο βαθμό με εντυπωμένο το μήνυμα ότι η φροντίδα —των άλλων, της οικογένειας, των παιδιών, ακόμη και των συναισθημάτων των γύρω μας— αποτελεί «δικό μας» καθήκον. Αυτό δεν προκύπτει μόνο από τις προσωπικές εμπειρίες πολλών γυναικών, αλλά και από έρευνες σε πεδία όπως η Κοινωνιολογία, οι Σπουδές Φύλου και η Κοινωνική Ψυχολογία.

Ακόμη και όταν οι γυναίκες εργάζονται, οι έρευνες δείχνουν ότι συνεχίζουν να επωμίζονται το μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας στο σπίτι (παιδιά, ηλικιωμένοι, οργάνωση νοικοκυριού). Αυτό δείχνει ότι οι κοινωνικές προσδοκίες γύρω από τη φροντίδα παραμένουν ισχυρές σε ό,τι αφορά το φύλο μας. Τα έμφυλα στερεότυπα συνδέονται άμεσα με το έμφυλο χάσμα στη φροντίδα, γιατί διαμορφώνουν τις κοινωνικές προσδοκίες για το ποιος «πρέπει» να φροντίζει τους άλλους.

Μια από τις διαπιστώσεις που ακούγεται δυνατά στο «Χωρίς Ρεπό» είναι πως η φροντίδα δεν αποτελεί «έμφυτη» γυναικεία ιδιότητα, αλλά ανθρώπινη ικανότητα. Το ότι ιστορικά και πολιτισμικά έχει συνδεθεί περισσότερο με τις γυναίκες, με αποτέλεσμα πολλές να αισθάνονται ότι αποτελεί υποχρέωσή τους, είναι κάτι για το οποίο πρέπει να βρούμε χρόνο, τόπο και διάθεση να συζητήσουμε για ν’ αλλάξει”.

Στοιχεία ταινίας:

Ένα ντοκιμαντέρ των: Μαρία Λούκα, Νατάσα Κεφαλληνού και Νιόβη Αναζίκου, στο πλαίσιο του έργου DISC.

Αφήγηση: Νατάσα Γιάμαλη

Μιλούν (με σειρά εμφάνισης):

• Λύο Καλοβρυνάς, Ψυχοθεραπευτής και σύμβουλος ψυχικής υγείας, συγγραφέας, μεταφραστής.
• Άννα Βουγιούκα, Κοινωνική επιστημόνισσα και ερευνήτρια, υπεύθυνη συνηγορίας του Κέντρο Διοτίμα.
• Μαριλέλλα Αντωνοπούλου, Δημοσιογράφος, διευθύντρια Ladylike.gr.
• Σόνια Ντόβα, Συντονίστρια DISC, Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση TENet-Gr, Χορογράφος & Εμψυχώτρια σωματικών πρακτικών στο Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση.
• Αγγελική Μαρίνου, Ηθοποιός, δημιουργός Παρατηρητήριο έμφυλων στερεοτύπων για γονείς – και όχι μόνο.
• Λένα Ράμμου, Σύμβουλος διοίκησης και διαχείρισης στον οπτικοακουστικό τομέα.
• Πάτι Βαρδάμη, Θεωρητικός και επιμελήτρια εικαστικών τεχνών, ακτιβίστρια.
• Δήμητρα Κυρίλλου, Πολιτικός μηχανικός, μέλος Proud Seniors Greece Ομάδα Υποστήριξης ΛΟΑΤΚΙ+ Ατόμων 50 και Άνω.
• Άννα Κουρουπού, Τρανς ακτιβίστρια, διευθύντρια Red Umbrella Athens.

Διεύθυνση Φωτογραφίας: Αλέξανδρος Κατσής και Αλέξανδρος Αριστόπουλος

Μοντάζ: Olympia Gauguet

Παραγωγή: Oh My Dog

Ταινιοθήκη της Ελλάδας, Ιερά Οδός 48 & Μεγάλου Αλεξάνδρου, Κεραμικός

Ελεύθερη είσοδος. Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.

Θα ακολουθήσει Q&A με τις συντελέστριες.

Αξίζει να σημειωθεί πως τo ντοκιμαντέρ υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του έργου “DISC: Θεατροπαιδαγωγικές παρεμβάσεις για τα έμφυλα στερεότυπα και το ισότιμο μοίρασμα της φροντίδας”, με φορείς υλοποίησης το Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση και το Κέντρο ΔΙΟΤΙΜΑ, που εντάσσεται στο Πρόγραμμα CERV-2024-GE, με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Το έργο “DISC” δεν εξαντλείται στο ντοκιμαντέρ. Στοχεύει στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Μέσα από βιωματικά εργαστήρια και τεχνικές του “Θεάτρου Φόρουμ”, οι μαθητές και οι μαθήτριες μπαίνουν στη θέση του άλλου, αναγνωρίζουν τα έμφυλα στερεότυπα στην καθημερινότητά τους και εκπαιδεύονται από νωρίς στην έννοια του ισότιμου μοιράσματος των ευθυνών.

Οι φορείς:

• Κέντρο Διοτίμα: Είναι μια από τις πιο αναγνωρισμένες γυναικείες οργανώσεις στην Ελλάδα (ΜΚΟ), που εξειδικεύεται σε θέματα φύλου και ισότητας. Δημιουργήθηκε το 1989 και παρέχει, μεταξύ άλλων, νομική και ψυχοκοινωνική στήριξη σε επιζήσασες έμφυλης βίας.

• Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση: Ένας επιστημονικός, μη κερδοσκοπικός οργανισμός που συνδέει τις τέχνες (το θέατρο, το ντοκιμαντέρ) με την εκπαίδευση και την κοινωνική παρέμβαση, προωθώντας τα ανθρώπινα δικαιώματα στα σχολεία και την κοινότητα.

• WIFT GR (Women in Film and Television Greece): Το ελληνικό τμήμα του παγκόσμιου δικτύου για τις γυναίκες που εργάζονται στον κινηματογράφο και την τηλεόραση, το οποίο μάχεται για την ισότιμη εκπροσώπηση των γυναικών μπροστά και πίσω από τις κάμερες.

Σημείωση: Οι απόψεις που εκφράζονται στο ντοκιμαντέρ ανήκουν αποκλειστικά στους δημιουργούς του και δεν αντιπροσωπεύουν απαραίτητα τις επίσημες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.