Καρέτα – Καρέτα: Μόνο το 11% των παραλιών τους παραμένουν ανέπαφες

Το WWF Ελλάς και ο ΑΡΧΕΛΩΝ έδωσαν στη δημοσιότητα το πόρισμα της έρευνάς τους για την κατάσταση των παραλιών ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας caretta caretta σε όλη την Ελλάδα. Όπως ενημερώνουν οι φορείς, η εν λόγω αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε την περίοδο 2024-2025, στο πλαίσιο της “Συμμαχίας για την Άγρια Ζωή”, της συλλογικής πρωτοβουλίας έντεκα (περιβαλλοντικών οργανώσεων που έχει ως στόχο “την αποτελεσματική προστασία των εμβληματικών ειδών της Ελλάδας”.

Το πλέον ενδιαφέρον σημείο της έρευνας έχει να κάνει με τη γενική κατάσταση διατήρησης των παραλιών ωοτοκίας του προστατευόμενου είδους.

Στο παρακάτω γράφημα αναφέρεται χαρακτηριστικά πως μόνο το 11% των παραλιών αυτών αξιολογήθηκαν ως “ανέπαφες”, δηλαδή χωρίς ορατά σημάδια ανθρωπογενών επιδράσεων. Σύμφωνα με την έρευνα, η πλειονότητα των παραλιών παρουσιάζει μερική διατήρηση του φυσικού τοπίου: Στο 34% των παραλιών καταγράφηκε φυσικό τοπίο χωρίς εμφανείς παρεμβάσεις και κτίσματα (με περισσότερο από το 50% ανέπαφο), ενώ στο 33% καταγράφηκαν εμφανείς ανθρώπινες παρεμβάσεις και κτίσματα, με 10–50% της επιφάνειας της παραλίας να παραμένει ανέπαφη.

Τέλος, το 22% των παραλιών χαρακτηρίζεται ως πολύ διαταραγμένο (<10% της παραλίας παραμένει ανέπαφο), με έντονες ανθρώπινες παρεμβάσεις και κτίσματα.

“Τα αποτελέσματα αυτά υπογραμμίζουν ότι, ενώ υπάρχουν παραλίες που διατηρούν σε υψηλό βαθμό τη φυσικότητά τους και παραμένουν σε καλή κατάσταση για ωοτοκία, ένα σημαντικό μέρος των παραλιών αντιμετωπίζει μέτριες έως και σοβαρές πιέσεις. Η κατανομή αυτή δίνει μια πρώτη ένδειξη για περιοχές όπου απαιτούνται στοχευμένες δράσεις διαχείρισης, προστασίας και περιορισμού των ανθρώπινων παρεμβάσεων, προκειμένου να διατηρηθεί η καταλληλότητα τους για την αποτελεσματική αναπαραγωγή της Caretta caretta”, τονίζουν οι φορείς.

Η τουριστική χρήση αναδείχθηκε ως ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες πίεσης, καθώς οι συχνότερες παρεμβάσεις περιλαμβάνουν ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις, beach bars και εστιατόρια. Ενδεικτικά:

• Το 77% των παραλιών φιλοξενούσαν έπιπλα παραλίας που μπορεί να δυσκολέψουν τη διαδικασία της ωοτοκίας.
• Στο 71% των παραλιών καταγράφηκε νυχτερινή φωτορύπανση.
• Στο 68% των παραλιών υπήρχε έντονη ανθρώπινη παρουσία κατά τις βραδινές ώρες, οπότε και γίνεται η ωοτοκία.

Στην αμμώδη ζώνη, οι καντίνες καταγράφηκαν στο 26% των παραλιών και αποτελούν σταθερή πηγή όχλησης λόγω φωτορύπανσης, ηχορύπανσης και αυξημένης ανθρώπινης παρουσίας. Ακολουθούν η παρουσία υποδομών αθλητισμού (23%) και άλλες υπαίθριες δραστηριότητες (21%), οι οποίες καταλαμβάνουν κρίσιμο χώρο στη ζώνη φωλεοποίησης και αυξάνουν την ένταση χρήσης της παραλίας. Μηχανοκίνητα οχήματα και δραστηριότητες όπως ιππασία ή χρήση μη μηχανοκίνητων οχημάτων, καταγράφονται στο 20% και 11% των παραλιών αντίστοιχα, και συνιστούν σοβαρή απειλή, καθώς συμπιέζουν την άμμο, ενώ μπορεί να καταστρέψουν υφιστάμενες φωλιές ή να ενοχλήσουν χελώνες στην προσπάθεια φωλεοποίησης.

Επιπλέον, η παρουσία κατασκηνώσεων και τροχόσπιτων καταγράφηκε στο 14% των παραλιών. Οι δραστηριότητες αυτές συνεπάγονται παρατεταμένη ανθρώπινη παρουσία, φωτισμό, θόρυβο, ανεξέλεγκτη κίνηση και απορρίμματα, δημιουργώντας αυξημένη πίεση. Επιπλέον, σκηνές, τροχόσπιτα και προσωρινά καταλύματα στην αμμώδη ζώνη μειώνουν το διαθέσιμο χώρο για ωοτοκία.

Ως εκ τούτου, ακόμη και αν εμφανίζονται σε σχετικά μικρό ποσοστό παραλιών, οι επιπτώσεις τους θεωρούνται δυσανάλογα επιβαρυντικές για τους βιοτόπους. Στη ζώνη back of beach, τα ποσοστά των αντίστοιχων δραστηριοτήτων είναι παραπλήσια, αντανακλώντας αυξημένη πίεση από ανθρώπινες δραστηριότητες και σε αυτή τη ζώνη.

Οι καντίνες εμφανίζονται στη ζώνη πίσω από την παραλία στο 31% των παραλιών που αξιολογήθηκαν, ενώ οι χώροι με τροχόσπιτα ή κατασκηνώσεις καταγράφονται στο 19%, δημιουργώντας μόνιμες ή ημιμόνιμες εστίες όχλησης που συχνά συνοδεύονται από φωτισμό, θόρυβο και αυξημένη κινητικότητα.

Η παρουσία μηχανοκίνητων οχημάτων καταγράφεται στο 26% των παραλιών, ενώ η ιππασία ή η χρήση μη μηχανοκίνητων οχημάτων στο 10% των παραλιών.

Η παρουσία υποδομών αθλητισμού (20%) και άλλων υπαίθριων δραστηριοτήτων (21%) καταγράφονται σε παραπλήσια ποσοστά με αυτά που εμφανίζονται για την αμμώδη ζώνη.

Η ανάλυση έδειξε ότι πολλές από τις άνω δραστηριότητες τουρισμού και αναψυχής, καταγράφονται συχνά και στις 2 ζώνες της παραλίας ταυτόχρονα, αυξάνοντας την πίεση που δέχεται το είδος. Αναλυτικότερα, και στις δύο ζώνες καταγράφηκαν καντίνες στο 14% των παραλιών, κατασκηνώσεις και τροχόσπιτα στο 10%, υποδομές αθλητισμού στο 13%, ενδείξεις για μηχανοκίνητα οχήματα σε ποσοστό 15%, ενώ ιππασία και μη μηχανοκίνητα στο 8% των παραλιών.

Τέλος, ενδείξεις για άλλες υπαίθριες αθλητικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες (π.χ. διοργάνωση πάρτι στην παραλία, μπάρμπεκιου κ.λπ.) καταγράφηκαν και στις δύο ζώνες ταυτόχρονα στο 16% των παραλιών.

Με βάση τα ευρήματα της αξιολόγησης, το WWF Ελλάς και ο ΑΡΧΕΛΩΝ προτείνουν μια σειρά μέτρων και δράσεων, οι οποίες αφορούν τόσο στη διαχείριση των παραλιών, όσο και στη βελτίωση του θεσμικού και διοικητικού πλαισίου προστασίας. Ειδικότερα:

• αξιοποίηση και εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τη θαλάσσια χελώνα Caretta caretta (ΚΥΑ ΦΕΚ Β’ 3678/2021),
• διατήρηση ελεύθερης ζώνης σε απόσταση 5 μέτρων από τη γραμμή του κύματος, ώστε να εξασφαλίζεται επαρκής χώρος για την έξοδο των χελωνών στην παραλία και τη δημιουργία φωλιών,
• πρόβλεψη ώστε ο εξοπλισμός της παραλίας (ομπρέλες, ξαπλώστρες, αθλητικός εξοπλισμός) να απομακρύνεται κατά τις νυχτερινές ώρες,
• απομάκρυνση αυθαίρετων/ παράνομων υποδομών που αλλοιώνουν το φυσικό περιβάλλον της παραλίας,
• ενημέρωση των επισκεπτών παραλιών και συνεργασία με επαγγελματίες του τουρισμού,
• ενίσχυση της παρακολούθησης και του ελέγχου εφαρμογής των μέτρων από τις αρμόδιες υπηρεσίες, κτλ.

Με συντονισμένη δράση αρμόδιων αρχών, τοπικών κοινωνιών και φορέων προστασίας της φύσης, οι ελληνικές παραλίες μπορούν και στο μέλλον να συνεχίσουν να αποτελούν ασφαλή καταφύγια αναπαραγωγής της Caretta caretta, ενός εμβληματικού είδους και πολύτιμου κομματιού της φυσικής κληρονομιάς της Μεσογείου.

Η αξιολόγηση της κατάστασης των παραλιών βρίσκεται στον διαδραστικό χάρτη του Οικοσκοπίου

Η πλήρης έκθεση της αξιολόγησης των παραλιών ωοτοκίας είναι διαθέσιμη παρακάτω:

carettareport