ΝΑΤΟ υπό πίεση: Ο Τραμπ δοκιμάζει τις αντοχές της Συμμαχίας

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και οι ομόλογοί του από το ΝΑΤΟ συγκεντρώνονται την Τρίτη στην Τουρκία για μια διήμερη σύνοδο κορυφής, η οποία πραγματοποιείται σε μια κρίσιμη καμπή για την ιστορία της Συμμαχίας, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες απομακρύνονται από τον παραδοσιακό τους ρόλο ως εγγυητής της ασφάλειας στην Ευρώπη.

Πριν από τη συνάντηση στην Άγκυρα, ο Τραμπ επέμεινε στην ανάγκη για «πίστη», μετά την απροθυμία ορισμένων χωρών του ΝΑΤΟ να επιτρέψουν τη χρήση αμερικανικών βάσεων από τις ΗΠΑ για επιθέσεις εναντίον του Ιράν. Επέκρινε συγκεκριμένα μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία και την Ισπανία.

Μια σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ αποτελεί μια ιδιαίτερα συμβολική στιγμή, κατά την οποία οι 32 χώρες-μέλη της μεγαλύτερης στρατιωτικής συμμαχίας στον κόσμο επιβεβαιώνουν τη σταθερή δέσμευσή τους για την ασφάλεια η μία της άλλης. Φέτος, ωστόσο, ο διατλαντικός δεσμός εμφανίζεται πιο εύθραυστος από ποτέ.

Παρόλα αυτά, η συνάντηση οργανώνεται γύρω από το σύνθημα μιας «ισχυρότερης Ευρώπης σε ένα ισχυρότερο ΝΑΤΟ». Η κυβέρνηση Τραμπ έχει μιλήσει για μια επανεκκίνηση προς ένα «ΝΑΤΟ 3.0» και υπάρχει η προσδοκία ότι μέσα στις επόμενες δύο ημέρες θα γίνει πιο σαφές τι ακριβώς σημαίνει αυτό.

Προεδρικό συγκρότημα ως χώρος διεξαγωγής

Ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φιλοξενεί τη σύνοδο στο τεράστιο Προεδρικό Συγκρότημα Μπεστεπέ, στη δυτική άκρη της τουρκικής πρωτεύουσας, Άγκυρα. Ένα νέο αεροδρόμιο, που δημιουργήθηκε από την ανακατασκευή ενός παλιού στρατιωτικού αεροδρομίου, παρουσιάστηκε ειδικά για τη φιλοξενία των ηγετών του ΝΑΤΟ.

Τα μέτρα ασφαλείας είναι αυξημένα. Τα συστήματα αεράμυνας βρίσκονται σε επιφυλακή και δεκάδες χιλιάδες αστυνομικοί θα βρίσκονται σε υπηρεσία. Γειτονικές περιοχές έχουν κλείσει για την κυκλοφορία, ενώ ορισμένοι δημόσιοι υπάλληλοι έλαβαν άδεια ώστε να μειωθεί η κυκλοφοριακή συμφόρηση. Οι δημόσιες συγκεντρώσεις έχουν απαγορευτεί.

Περισσότερα από δώδεκα άτομα συνελήφθησαν σε επιχειρήσεις ασφαλείας πριν από τη σύνοδο, μεταξύ των οποίων και δύο δημοσιογράφοι, σύμφωνα με την Ένωση Τούρκων Δημοσιογράφων.

Το βράδυ της Τρίτης, ο Ερντογάν θα παραθέσει δείπνο στον «Χειμερινό Κήπο» του. Στη συνάντηση θα συμμετάσχουν επίσης ανώτατοι αξιωματούχοι από την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία, μαζί με τους εταίρους τους στο ΝΑΤΟ. Προγραμματίζεται επίσης η παρουσία του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Κατά τη διάρκεια του δείπνου, οι υπουργοί Εξωτερικών θα πραγματοποιήσουν συνεδρίαση του Συμβουλίου ΝΑΤΟ–Ουκρανίας, ενώ οι υπουργοί Άμυνας της Συμμαχίας θα συναντηθούν με τους ομολόγους τους από την περιοχή Ινδο-Ειρηνικού. Θα πραγματοποιηθεί επίσης ξεχωριστή συνάντηση με αξιωματούχους αραβικών χωρών του Κόλπου, ενώ ο Τραμπ θα έχει συνάντηση με τον Σύρο πρόεδρο Άχμαντ αλ-Σάρα.

Οι ηγέτες του ΝΑΤΟ θα πραγματοποιήσουν μόνο μία συνεδρία εργασίας το πρωί της Τετάρτης. Μετά το τέλος της, η Συμμαχία θα δημοσιεύσει μια σύντομη ανακοίνωση με τα αποτελέσματα της συνάντησης.

Αμυντικές δαπάνες, ενίσχυση της βιομηχανίας και στήριξη της Ουκρανίας

Στην επίσημη ατζέντα κυριαρχεί το θέμα των αμυντικών δαπανών — ένα διαχρονικό ζήτημα στο ΝΑΤΟ, καθώς οι ΗΠΑ πιέζουν τους συμμάχους τους να κάνουν περισσότερα. Πριν από τη σύνοδο, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε σημείωσε ότι οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι και ο Καναδάς αύξησαν τις δαπάνες τους κατά 20% ετησίως το 2025.

Αυτό πιθανότατα δεν θα είναι αρκετό για να ικανοποιήσει την κυβέρνηση Τραμπ, ακόμη και μετά τη συμφωνία των ηγετών στην προηγούμενη σύνοδο να αυξήσουν τις επενδύσεις στο ίδιο επίπεδο με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ως ποσοστό του ΑΕΠ. Ο αμερικανικός στρατιωτικός προϋπολογισμός για το 2026 ανέρχεται σε 901 δισεκατομμύρια δολάρια, περίπου στο 3,3% του ΑΕΠ.

Το ΝΑΤΟ θέλει επίσης να αναδείξει τον τρόπο με τον οποίο μετατρέπει τα δισεκατομμύρια που διοχετεύονται από τα κρατικά ταμεία σε νέο στρατιωτικό εξοπλισμό, προσαρμοσμένο στις ανάγκες του σύγχρονου πολέμου. Η σύνοδος θα αποτελέσει ευκαιρία για την παρουσίαση νέων στρατιωτικών προγραμμάτων.

Στο περιθώριο της συνάντησης, την Τρίτη, θα πραγματοποιηθεί φόρουμ αμυντικής βιομηχανίας, στο οποίο θα συμμετάσχουν ανώτατοι αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ και εταίρων της Συμμαχίας, καθώς και εκπρόσωποι της βιομηχανίας. Στόχος είναι η αύξηση της παραγωγής όπλων και η ενίσχυση της καινοτομίας σε νέες τεχνολογίες.

Ένα ακόμη βασικό θέμα της ατζέντας είναι η συνεχιζόμενη στήριξη προς την Ουκρανία, η οποία βρίσκεται πλέον στον πέμπτο χρόνο του πολέμου πλήρους κλίμακας με τη Ρωσία. Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι και ο Καναδάς χρηματοδοτούν το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών της Ουκρανίας, συμπεριλαμβανομένης της κάλυψης περίπου του 90% των αναγκών της σε συστήματα αεράμυνας.

Μείωση αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη και ο πόλεμος με το Ιράν

Η συνεδρία εργασίας αναμένεται να διαρκέσει μόλις περίπου τρεις ώρες, όμως το μεγαλύτερο μέρος της συζήτησης πιθανότατα θα επικεντρωθεί στο επίπεδο των αμερικανικών στρατευμάτων στην Ευρώπη και στο θέμα εκτός ατζέντας που αφορά τις συνέπειες του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ εναντίον του Ιράν.

Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι και ο Καναδάς θα επιδιώξουν διαβεβαιώσεις ή τουλάχιστον σαφήνεια σχετικά με τις προθέσεις των ΗΠΑ για τη στρατιωτική τους παρουσία. Από τις αρχές της περασμένης χρονιάς, έχουν συχνά αιφνιδιαστεί — και σε ορισμένες περιπτώσεις μπερδευτεί — από τις δηλώσεις του Τραμπ σχετικά με πιθανές μειώσεις αμερικανικών στρατευμάτων.

Πριν από τη σύνοδο, το Πεντάγωνο αιφνιδίασε τους συμμάχους ανακοινώνοντας μια εξάμηνη αξιολόγηση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας. Η αξιολόγηση επικεντρώνεται στην πρόοδο που σημειώνει η Ευρώπη για την αυτοάμυνά της, αλλά και στο κατά πόσο οι ΗΠΑ έχουν πλήρη πρόσβαση σε βάσεις και εναέριο χώρο.

Το ΝΑΤΟ δεν είχε ενεργό ρόλο στον πόλεμο με το Ιράν και δεν διαθέτει συνολική συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες για την κοινή χρήση βάσεων και εναέριου χώρου, αν και ορισμένα κράτη-μέλη έχουν διμερείς συμφωνίες.

Σε δημόσια συνάντησή του με τον Ρούτε στις 24 Ιουνίου, ο Τραμπ επανέλαβε την κριτική του προς τους συμμάχους για την απροθυμία τους να εμπλακούν στον πόλεμο. «Δεν χρειαζόμαστε τα χρήματά τους — δεν χρειαζόμαστε τίποτα», δήλωσε. «Θέλω απλώς πίστη».

Με την ένταξή τους στο ΝΑΤΟ, τα κράτη-μέλη δεσμεύονται για αμοιβαία πίστη μέσω της συλλογικής ασφάλειας — της αρχής «ένας για όλους και όλοι για έναν» που κατοχυρώνεται στο Άρθρο 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ. Αυτή η εγγύηση αποτελεί το θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίζεται ολόκληρη η λειτουργία και η αποστολή της Συμμαχίας.

Το ποια περαιτέρω μορφή «πίστης» μπορεί να απαιτεί ο Τραμπ παραμένει ασαφές.