Τα “Made in ΝΑΤΟ” όπλα του Ρούτε και ο γρίφος των 54 δισ.

Νέες αμυντικές συμφωνίες ύψους δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων ανακοίνωσε την Τρίτη ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ανακοινώνοντας κατά τα λεγόμενά του “μια νέα εποχή διατλαντικής βιομηχανικής συνεργασίας”. Το πρόβλημα ωστόσο, όπως σημειώνει το POLITICO, είναι πως ο Ρούτε υπολογίζει χωρίς… τους συμμάχους του, και συγκεκριμένα την Ευρώπη. Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται ο τρόπος με τον οποίο θα δαπανηθεί η ροή των αμυντικών κονδυλίων που η Ευρώπη διοχετεύει στον επανεξοπλισμό της έναντι της “ρωσικής απειλής”, ανταποκρινόμενη παράλληλα στις αξιώσεις του Τραμπ προς την ήπειρο ώστε να δώσει περισσότερα για την Άμυνα.

“Ο κόσμος θα δει βιομηχανίες από τη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη να εργάζονται χέρι-χέρι, να καινοτομούν μαζί και να αναπτύσσουν δυνατότητες επόμενης γενιάς” δήλωσε συγκεκριμένα ο Ρούτε, ανακοινώνοντας τα φιλόδοξα σχέδιά του ύψους άνω των 54 δισεκατομμυρίων δολαρίων, συμπεριλαμβανομένων δισεκατομμυρίων που θα διατεθούν σε διατλαντικά σχήματα συμπαραγωγής οπλισμού.

Ο Ρούτε τόνισε την ανάγκη η Συμμαχία να μείνει προσηλωμένη στη σχέση της με τις ΗΠΑ. Δίνοντας παράδειγμα, είπε: “Η Northrop Grumman (αμερικανική πολυεθνική εταιρεία αεροδιαστημικής και αμυντικής τεχνολογίας) κατασκευάζει το αεροσκάφος Triton και η διατλαντική βιομηχανία εργάζεται πάνω στην υποστήριξη αποστολών, σε συστήματα δεδομένων και σε υποδομές. Είναι πραγματικά “Made in NATO” και δημιουργεί θέσεις εργασίας και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Αυτή είναι η διατλαντική συνεργασία στην πράξη”.

Οι δηλώσεις αυτές έγιναν καθώς το ΝΑΤΟ ξεκίνησε τη σύνοδο κορυφής του στην Άγκυρα, την οποία ο Ρούτε επεδίωξε να επικεντρώσει στενά στην αμυντική βιομηχανία. Η συμμαχία προσπαθεί να δείξει ότι οι δεσμεύσεις των κρατών-μελών για δαπάνες ύψους 5% του ΑΕΠ για την άμυνα έως το 2035 μετατρέπονται σε πραγματική στρατιωτική ισχύ. “Πριν από ένα χρόνο στη Χάγη, οι Σύμμαχοι δεσμεύτηκαν να επενδύσουν περισσότερα στην άμυνα – 5% του ΑΕΠ έως το 2035. Ήδη σημειώνουμε αξιοσημείωτη πρόοδο”, τόνισε ο Γ.Γ. της Συμμαχίας. “Αυτά είναι δισεκατομμύρια που επενδύονται στην ασφάλειά μας, ενισχύοντας τις οικονομίες μας και υποστηρίζοντας εκατοντάδες χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας. Είναι χρήματα που δαπανήθηκαν σωστά”, πρόσθεσε, επαναλαμβάνοντας μια ρητορική για την φαινομενική “συμβολή” στη μείωση της ανεργίας.

Όπως παρατηρεί το POLITICO, από πέρυσι τόσο η Ευρώπη όσο και ο Καναδάς δαπάνησαν 20% περισσότερα για την άμυνα σε σχέση με το 2024. Φέτος πρόκειται να δαπανήσουν επιπλέον 11%, όπως ανακοίνωσε το ΝΑΤΟ την Τρίτη. Η διατύπωση της δικλείδας ότι οι αμερικανικές εταιρείες θα έχουν ρόλο στην ευρωπαϊκή στρατιωτική ενίσχυση αναμένεται να “ζεστάνει” τον Ντόναλντ Τραμπ. Παρόλα αυτά, οι επιδιώξεις του Ρούτε και του ΝΑΤΟ είναι παραπάνω από πιθανό να συγκρουστούν με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία δαπανά εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ για να ενισχύσει την εγχώρια αμυντική βιομηχανία της ΕΕ.

Το “εμπόδιο”

Μιλάμε για το πρόγραμμα SAFE της ΕΕ ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ για τη χρηματοδότηση εξοπλισμών μέσω δανείων, το οποίο θέτει ανώτατο όριο 35% στα εξαρτήματα που προέρχονται εκτός ΕΕ. Την ίδια στιγμή, το ευρωπαϊκό δάνειο ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ προς την Ουκρανία περιορίζει τη δυνατότητα του Κιέβου να αγοράζει στρατιωτικό υλικό από χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεδομένα που διαμορφώνουν έναν στρατηγικό “γρίφο”.

Ο επόμενος προτεινόμενος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ, ύψους 2 τρισεκατομμυρίων ευρώ, προβλέπει 131 δισεκατομμύρια ευρώ για την άμυνα, μέρος των οποίων ενδέχεται να συνοδεύεται από παρόμοιους περιορισμούς. Η δε πρωτοβουλία “Made in NATO” συμπίπτει χρονικά με την προετοιμασία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αναθεωρήσει τους κανόνες της Ένωσης για τις αμυντικές προμήθειες.

Δεν θα κάνει εντύπωση αν μέσα στο επόμενο διάστημα δούμε ξένες αμυντικές βιομηχανίες να ιδρύουν νέες θυγατρικές εντός ΕΕ. Το βέβαιο είναι πως η προστιθέμενη αξία (συναρμολόγηση, δοκιμές, ενσωμάτωση λογισμικού) μεταφέρεται σε ευρωπαϊκό έδαφος. Αναμένουμε ακόμη να δούμε αν θα έχουμε και εισαγωγή έκτακτων εξαιρέσεων (emergency waivers) για οπλικά συστήματα που δεν παράγονται καθόλου εντός ΕΕ ή αν θα έχουμε επαναπροσδιορισμό του τι θεωρείται “εξάρτημα εκτός ΕΕ” (π.χ. εξαίρεση των πρώτων υλών).

“Χαιρετίζουμε θερμά τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, αλλά είμαστε ιδιαίτερα επιφυλακτικοί καθώς θα πρέπει να έχουν τον μέγιστο δυνατό συμπεριληπτικό χαρακτήρα”, δήλωσε στο POLITICO η βοηθός Γενική Γραμματέας του ΝΑΤΟ για την Αμυντική Βιομηχανία, την Καινοτομία και τους Εξοπλισμούς, Tarja Jaakkola. “Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οφείλουμε να διασφαλίσουμε ότι οι ένοπλες δυνάμεις μας διαθέτουν τα απαραίτητα μέσα για να μας προστατεύσουν όλους”.

Παράλληλα, το ΝΑΤΟ και ευρωπαϊκά κράτη ανακοίνωσαν στην Άγκυρα συμφωνίες με εταιρείες εκτός των ΗΠΑ: Η συμμαχία θα αποκτήσει το σύστημα GlobalEye της Saab, ενώ αρκετές χώρες πρόκειται να αξιολογήσουν το αεροσκάφος στρατηγικών μεταφορών A400M της Airbus.

Να σημειωθεί πως το Saab GlobalEye είναι ένα από τα πιο προηγμένα αεροσκάφη Έγκαιρης Προειδοποίησης και Ελέγχου (AEW&C), γνωστά στην κοινή στρατιωτική ορολογία και ως “ιπτάμενα ραντάρ” ή AWACS. Αναπτύχθηκε από τη σουηδική αμυντική βιομηχανία Saab και αποτελεί τα νέα “μάτια στον ουρανό” του ΝΑΤΟ, καθώς επιλέχθηκε επίσημα για την αντικατάσταση του παλαιότερου αμερικανικού στόλου των Boeing E-3.

Από την άλλη, το Airbus A400M Atlas είναι ένα υπερσύγχρονο, τετρακινητήριο στρατιωτικό μεταγωγικό αεροσκάφος ευρωπαϊκής σχεδίασης και κατασκευής. Αναπτύχθηκε από την Airbus Defence and Space για να καλύψει τις ανάγκες των ευρωπαϊκών αεροποριών και συνδυάζει τις στρατηγικές δυνατότητες των μεγάλων μεταγωγικών (μεγάλες αποστάσεις, βαριά φορτία) με την ευελιξία των μικρότερων τακτικών αεροσκαφών (προσγείωση σε δύσβατα σημεία).

Σε αναζήτηση λύσης το ΝΑΤΟ

“Δεν υπάρχει επαρκής βιομηχανική ικανότητα ούτε σε αυτήν την πλευρά του Ατλαντικού ούτε στην άλλη για να καλυφθεί η ζήτηση”, δήλωσε πάντως στο POLITICO ανώτερος αξιωματούχος του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, υπογράμμισε ότι τα κονδύλια του μπλοκ πρέπει να κατευθύνονται σε ευρωπαϊκές εταιρείες. “Το δίκαιο είναι οι πόροι του μπλοκ να δίνουν προτεραιότητα σε όπλα ευρωπαϊκής κατασκευής, καθώς οι φορολογούμενοι απαιτούν ανταποδοτικότητα για τις επενδύσεις τους”, είπε.

Σε βιομηχανικό φόρουμ στην Άγκυρα ανακοινώθηκε μια σειρά νέων συμφωνιών. Αυτές περιλαμβάνουν την παραγωγή του αντιαεροπορικού πυραύλου Stinger της RTX (ΗΠΑ) στην Ευρώπη, μια μελέτη για την επέκταση της ευρωπαϊκής παραγωγής του AMRAAM της Raytheon (ο πιο διαδεδομένος πύραυλος αέρος-αέρος μέσου-μακρού βεληνεκούς στον κόσμο), μια ευρωπαϊκή μονάδα συντήρησης για το σύστημα αναχαίτισης PAC-3 Patriot της Lockheed Martin, καθώς και μια κοινή σύμπραξη των Lockheed Martin και Rheinmetall για την παραγωγή πυραύλων ATACMS στη Γερμανία.

Οι Βρυξέλλες εμφανίζονται επιφυλακτικές με τους κατασκευαστές όπλων εκτός ΕΕ που επιχειρούν να παρακάμψουν τους κανόνες. Κατά τις διαπραγματεύσεις για το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Αμυντικής Βιομηχανίας (EDIP), ένα πακέτο 1,5 δισεκατομμυρίου ευρώ για την τόνωση της άμυνας του μπλοκ, τα κράτη – μέλη συγκρούονταν επί μήνες για το αν η κοινοτική χρηματοδότηση μπορεί να καλύπτει στρατιωτικό εξοπλισμό ξένης σχεδίασης που κατασκευάζεται με άδεια εντός της ΕΕ.

Τελικά, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ συμφώνησαν ότι το EDIP μπορεί να χρηματοδοτεί πυραύλους και πυρομαχικά που παράγονται κατόπιν αδείας, υπό τον όρο ότι η ευρωπαϊκή εταιρεία θα αποκτήσει τα δικαιώματα σχεδιασμού (design authority) σε εύλογο χρονικό διάστημα και το αργότερο έως το τέλος του 2033. “Έχει βρεθεί μια χρυσή τομή”, ανέφερε ο Dan Kliman, ανώτερος αντιπρόεδρος του German Marshall Fund. “Πολλές ευρωπαϊκές χώρες ανήκουν στο ΝΑΤΟ, οπότε, εξ ορισμού, η ανάπτυξη αυτών των οπλικών συστημάτων θα γίνει εντός της ΕΕ” είπε στο POLITICO.

Πολλά κράτη που συνορεύουν με τη Ρωσία ενδιαφέρονται ωστόσο περισσότερο για την άμεση αγορά έτοιμων όπλων (off-the-shelf) ώστε να εξοπλίσουν γρήγορα τις δυνάμεις τους, παρά για μακροπρόθεσμα επενδυτικά προγράμματα. Ενδεικτικά, την Τρίτη, η Δανία, η Φινλανδία, η Γερμανία και η Νορβηγία συμφώνησαν να προμηθευτούν τα drones επιτήρησης MQ-4C Triton της Northrop Grumman.

Για πολλές χώρες, η δυνατότητα αγοράς οπλικών συστημάτων αιχμής για την αποτροπή της ρωσικής απειλής είναι πρωταρχικής σημασίας – και οι αγορές από τις ΗΠΑ συχνά κρύβουν επιπλέον πολιτικά οφέλη στενότερης σύνδεσης με το “άρμα” των ΗΠΑ και του Τραμπ, έναντι του Πούτιν.