Αικ. Παπανικολάου: Επαναπροσδιορισμός της εθνικής ασφάλειας εδώ και τώρα

Έχουν πολλές φορές και με διαφορετικές αφορμές επισημανθεί οι κίνδυνοι που εγκυμονεί η καταχρηστική επίκληση της εθνικής ασφάλειας ως νομιμοποιητικού μηχανισμού εξαιρετικότητας. Ειδικά, επειδή ζητούμενο είναι κάθε φορά η διεύρυνση της κρατικής εξουσίας, καθ’ υπέρβαση αντισταθμιστικών αντιβάρων, όπως ο δικαστικός έλεγχος ή ο έλεγχος των ανεξάρτητων αρχών.

Στην πολιτική επικαιρότητα της χώρας μας ωστόσο, οι κίνδυνοι αυτοί έχουν εδώ και αρκετό καιρό, αποκτήσει ενδημικά χαρακτηριστικά, με εμφανή την απομείωση της ίδιας της σοβαρότητας που εξ ορισμού υπαγορεύει η επιστημονική και πολιτική αξιοπιστία κατά τον προσδιορισμό του εννοιολογικού περιεχομένου της εθνικής ασφάλειας· πολλώ δε μάλλον, καθώς μ’ αυτό συναρτάται η επιχειρησιακή πρόσληψη και η αναλογική οριοθέτηση τής εθνικής ασφάλειας.

Οι πρόσφατες εκτεταμένες παρακολουθήσεις πολιτικών προσώπων, δημόσιων λειτουργών, δημοσιογράφων, επιχειρηματιών και ποιος άραγε γνωρίζει πόσων ακόμα, παράλληλα από την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών και με τη χρήση κατασκοπευτικού λογισμικού, για λόγους εθνικής ασφάλειας, αναιρούν εμφανώς κάθε προσδοκία σοβαρότητας στο εννοιολογικό πεδίο του δικαίου και της πολιτικής ως εφαρμοσμένων τεχνών. Θα ανέμενε μάλιστα κανείς ότι τέτοιας έκτασης διολίσθησης από τον κανόνα του αναλογικού μέτρου και της άρτιας αιτιολογίας, θα οδηγούσε κατά την ορθολογική και δικαιοκρατική τάξη των πραγμάτων, σε πολιτικές ανατροπές και τεκτονικές θεσμικές μετατοπίσεις.

Συνέβη ωστόσο, ακριβώς το αντίθετο. Η παρακολούθηση για παράδειγμα, ανώτατων αξιωματικών του στρατού – του ίδιου του μετέπειτα αρχηγού του στρατού περιλαμβανομένου -, ως ελεγχόμενων για τη διενέργεια πράξεων ή την ανάληψη πρωτοβουλιών υπονομευτικών για την εθνική ασφάλεια, συνιστά από μόνη της αδιανόητη σύμπτωση ιδιοτήτων, απολύτως μη ανεκτή, εντός οποιασδήποτε δημοκρατικής πολιτείας.

Οπωσδήποτε δε, απόλυτο λόγο για εξαντλητική δικαστική, κοινοβουλευτική και κάθε άλλου επιπέδου, προβλεπόμενη διερεύνηση προκειμένου να ανασυσταθούν τα πραγματικά περιστατικά που καθιστούν ύποπτους για την εθνική ασφάλεια τους κατ’ εξοχήν προορισμένους, για τη διασφάλισή της.

Αντ’ αυτών, η εθνική ασφάλεια χρησιμοποιήθηκε στα καθ’ ημάς, ως λόγος ενταφιασμού κάθε διερευνητικής διαδικασίας εν τη γενέσει της. Η αδρανοποίηση των εξεταστικών κοινοβουλευτικών επιτροπών, η πείσμονα δικαστική αποσιώπηση κρίσιμων παραμέτρων της υπόθεσης, όπως επίσης και η ανεπαρκής άσκηση των συνταγματικών αρμοδιοτήτων της Αρχής Διασφάλισης Απορρήτου των Επικοινωνιών, με αποφάσεις της πλειοψηφίας της, αποδόθηκαν στη στεγανοποίηση που επιβάλλεται εκ της φύσεως καθαυτής της εθνικής ασφάλειας.

Παραβλέποντας ακόμα και τα προσχήματα, είναι γεγονός ότι οι επισπεύδοντες τέτοιες παραπειστικές πρωτοβουλίες, ευτέλισαν ανεπίστρεπτα το κανονιστικό ειδικό βάρος της εθνικής ασφάλειας ως επιχειρησιακού προτάγματος.

Κατόπιν τούτων, δεν θα έπρεπε να προκαλεί έκπληξη ή θεσμική αγανάκτηση, η ελαφρότητα με την οποία αποδείχθηκε ότι ο Σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας του Έλληνα πρωθυπουργού ανταποκρίθηκε σε πρόσκληση για συνομιλίες με ρώσους φαρσέρ υποδυόμενους υψηλόβαθμους κρατικούς αξιωματούχους. Από τη ροή των γεγονότων, φαίνεται να προκύπτει ότι στο πεδίο της εθνικής ασφάλειας, δεν τηρούνται οι στοιχειώδεις διαδικαστικοί κανόνες που επιβάλλουν τα πρωτόκολλα ασφαλείας ούτε από των πρωτοκορυφαίο των προς τούτο διαπιστευμένων δημόσιων λειτουργών.

Ακόμα δε πιο ανησυχητική είναι για μια ακόμα φορά, η διαχείριση της κρατικής αναξιοπιστίας: αντί λογοδοσίας, ανάληψης ευθύνης και διορθωτικών κινήσεων προς αποτροπή συναφών διολισθήσεων, επιχειρήθηκε πεισμόνως από την πρώτη στιγμή, η στρέβλωση των γενεσιουργών γεγονότων και αιτίων μέχρι σημείου αμφισβήτησης της φυσικής υπόστασης των επίδοξων φαρσέρ. Και εν προκειμένω, ο αντιθεσμικός χειρισμός της υπόθεσης είναι βέβαιο ότι δεν αναδεικνύει απλώς ζητήματα διοικητικής αβελτηρίας.

Η διαπιστωμένη παραβίαση βασικών κανόνων ασφάλειας στο ανώτατο επιτελικό επίπεδο παράγει αναπόφευκτα συνειρμούς σε σχέση με τη θλιβερή υπόθεση των παράνομων παρακολουθήσεων. A contrario. Στην περίπτωση των τελευταίων, η ψευδεπίγραφη επίκληση τής εθνικής ασφάλειας για υποκρυπτόμενους πολιτικούς ή οικονομικούς ανταγωνισμούς και εν γένει, αλλότριους σκοπούς είναι αποκαλυπτική μεταξύ άλλων και για τον εξής λόγο: αποδεικνύει ότι η ευκολία με την οποία αντιτάσσεται η εθνική ασφάλεια ως λόγος υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος έναντι του εύλογου αιτήματος για διαφάνεια και λογοδοσία συνδέεται με την ενστικτώδη σχεδόν ανάγκη συγκάλυψης.

Ή αλλιώς, η εμμονική και απροσχημάτιστη απόκρουση κάθε θεμιτού ελέγχου εμφανώς ισοδυναμεί με αυτοενοχοποίηση των αυτουργών και των συμμετόχων τους. Ομοίως εμφανής είναι η έλλειψη δημόσιου ήθους των τελευταίων, οι οποίοι δεν διαθέτουν στοιχειώδη επίγνωση της ευθύνης και της τιμής που φέρει η άσκηση δημόσιων αξιωμάτων.

Και ενώ η συρροή ανάλογων συμπτωμάτων στο δημόσιο πεδίο είναι σε κάθε περίπτωση, επίμεπτη, όταν τέτοιες συμπεριφορές καταγράφονται σε ευαίσθητα ζητήματα εθνικής ασφάλειας, δεν πρόκειται απλώς για υπηρεσιακές ανεπάρκειες ή για δημόσιους λειτουργούς κατώτερους των περιστάσεων. Τουναντίον, τέτοιες ακραίες διολισθήσεις συνιστούν σχολικό παράδειγμα πραγματικού κινδύνου για την εθνική ασφάλεια και αντιπαράδειγμα δημόσιου ήθους, κατεξοχήν υπονομευτικού για τη θεσμική ακεραιότητα της έννομη τάξης.

Με λίγα λόγια, επειδή τα γεγονότα έχουν εδώ και καιρό, αυτονομηθεί και οι δρώντες επιδίδονται σε πράξεις που συνιστούν ή γειτνιάζουν με κατάχρηση εξουσίας, ακόμα και εν ου παικτοίς, επείγει ο επαναπροσδιορισμός της εθνικής ασφάλειας. Και κυρίως, η αυτοδέσμευση των εμπλεκόμενων στην εκκαθάριση της υπόθεσης ως προς την προσήλωσή τους στον δικαιοκρατικό κανόνα. Διαφορετικά, η εξακολουθητική ταλάντωση μεταξύ φάρσας και τραγωδίας είναι θέμα χρόνου να αποδειχθεί μοιραία για την ίδια τη λειτουργία του πολιτεύματος.

Η Dr Αικατερίνα Παπανικολάου είναι δικηγόρος και τ. Μέλος στην ​Αρχή Διασφάλισης Απορρήτου των Επικοινωνιών​