Κυψέλη: Τα τέσσερα μεγάλα κενά της παιδικής προστασίας στην Ελλάδα

Η υπόθεση της Κυψέλης αποκάλυψε, σε όλο του το θλιβερό (μη) περιεχόμενο, το τεράστιο κενό που υπάρχει στην παιδική προστασία στη χώρα.

Παρά το γεγονός ότι οι κατά καιρούς υποθέσεις που έχουν χειριστεί οι αρχές, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, είναι αρκούντως σοβαρές, παρά το γεγονός ότι υπήρξαν, δυστυχώς, άπειρα παραδείγματα, το ελληνικό κράτος και οι υπηρεσίες του παρουσιάζουν μία παροιμιώδη αδυναμία να προστατεύσουν τα παιδιά που χρήζουν ειδικής προστασίας. Παιδιά οικογενειών με μεγάλα προβλήματα ένα από το οποία μπορεί να είναι ο κοινωνικός αποκλεισμός, παιδιά, σε κάθε περίπτωση, διαθέτουν συγκεκριμένο ταξικό προφίλ.

Στην υπόθεση της Κυψέλης, πτυχές της οποίας ξετυλίγονται καθημερινά μπροστά μας, αποκαλύφθηκαν τέσσερα μεγάλα χαρακτηριστικά κενά, τέσσερα πεδία στα οποία οι κρατικές υπηρεσίες πήραν χαμηλότατο βαθμό ως προς τις ενέργειές τους(ή της μη ενέργειές τους).

Τα παιδιά στο νοσοκομείο-Μία επαναλαμβανόμενη κακή πρακτική

Τα τρία παιδιά είχαν σταλεί μετά από εισαγγελική απόφαση στο νοσοκομείο για “προστασία”. Εχει όμως αποδειχθεί πολλάκις ότι τα παιδιά στα νοσοκομεία δεν προστατεύονται σε καμία περίπτωση. Αυτό είναι γνωστό παντού. Είναι ενημερωμένες όλες οι αρχές, φυσικά και η Εισαγγελία Ανηλίκων, η οποία έδωσε τη σχετική εντολή για τα τρία αυτά τα παιδιά. Σε κάθε νοσοκομείο οι πόρτες είναι ανοιχτές, ο οποιοσδήποτε μπορεί να βρεθεί οπουδήποτε, άρα αυτομάτως τα παιδιά εκτίθενται σε κάθε είδους κινδύνους.

Όπως έγινε γνωστό, τα παιδιά φέρεται να τα πήρε από το νοσοκομείο ο πατέρας χωρίς να το μάθει κανείς. Μικρά παιδιά, θύματα βιαιοτήτων από τους γονείς ή τους κηδεμόνες του, φιλοξενούνται σε νοσοκομείο χωρίς να τηρείται ουσιαστικά κανένα πρωτόκολλο ασφαλείας. Στη δε ελληνική περιφέρεια τα παιδιά αυτά συνωστίζονται σε νοσοκομείο ενηλίκων με ότι αυτό συνεπάγεται. Εχουν καταγραφεί ουκ ολίγα, τραυματικά περιστατικά με ανηλίκους στα νοσοκομεία, ακόμα και σε ψυχιατρικά. Ο Συνήγορος του Πολίτη έχει αναφερθεί εκτενώς αλλά κανενός το αυτί δεν ιδρώνει.

Τα νοσοκομεία δεν είναι χώροι κατάλληλοι για κακοποιημένα, από τους γονείς ή τους κηδεμόνες τους, παιδιά. Χρειάζονται άλλου τύπου δομές, εξοπλισμένες με το κατάλληλο προσωπικό, νοσηλευτικό και διοικητικό. Τέτοιου είδους δομές ΔΕΝ υπάρχουν στη χώρα. Αυτή είναι η πολύ πικρή πραγματικότητα.

Τι κάνει η Εισαγγελία Ανηλίκων;

Όπως γράψαμε και παραπάνω, η Εισαγγελία Ανηλίκων έδωσε εντολή έτσι ώστε να μεταφερθούν τα παιδιά στο νοσοκομείο για προσωρινή φιλοξενία. Πρόκειται για συνήθη πρακτική, δυστυχώς. Η Εισαγγελία όμως δεν αντέδρασε όταν έγινε γνωστό ότι τα παιδιά αποχώρησαν από το νοσοκομείο με πρωτοβουλία του πατέρα, δεν υπήρξε άλλη δράση προς προστασία των παιδιών από την ελληνική δικαιοσύνη.

Φαίνεται ότι η Εισαγγελία αφενός δρα πολλές φορές επί συγκεκριμένου πρωτοκόλλου χωρίς να ελέγχει τα αποτελέσματα των ενεργειών της, αφετέρου προκύπτει ότι ενεργεί με καθυστέρηση. Οι χρόνοι δράσης δεν είναι αυτοί που απαιτούνται ανά περίπτωση ενώ φαίνεται να χωλαίνει και η επικοινωνία των υπηρεσιών. Αυτό συνιστά ένα σκηνικό δυσλειτουργίας που παραμένει αναλλοίωτο, παρά τις κατά καιρούς προσπάθειες βελτίωσής του. Και όμως, ο ρόλος της Εισαγγελίας Ανηλίκων στην παιδική προστασία είναι εξ ορισμού κομβικός.

Υποτίθεται, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα, ότι συνεργάζεται με την Αστυνομία, τις κοινωνικές υπηρεσίες, τις παιδοψυχιατρικές δομές και άλλους αρμόδιους φορείς. Τι από όλα αυτά γίνεται στην πράξη και τι αποτελέσματα έχει; Σημειωτέον επίσης, η Εισαγγελία Ανηλίκων δεν χρειάζεται να περιμένει να αποδειχθεί ένα έγκλημα για να παρέμβει προστατευτικά. Μπορεί να κινηθεί και προληπτικά, όταν υπάρχουν πληροφορίες ή ενδείξεις ότι το παιδί βρίσκεται σε κίνδυνο, χρησιμοποιώντας την κοινωνική έρευνα, την παιδοψυχιατρική αξιολόγηση και άλλα προστατευτικά μέτρα.

Το σχολείο και οι υπηρεσίες του

Όταν κάποιο παιδί ή παιδιά δεν πηγαίνουν στο σχολείο επί μακρό χρονικό διάστημα πρέπει να ενεργοποιείται ένα σύστημα εντοπισμού τους σε κάθε περίπτωση. Δεν είναι δυνατόν παιδιά να απουσιάζουν επί μήνες, το σχολείο να το γνωρίζει και επί της ουσίας να μην γίνεται τίποτα. Δεν έχει βέβαια πολλές δυνατότητες το ίδιο το σχολείο να αλλάξει τα πράγματα, όμως, όπως γράφτηκε ήδη, οι κάθε είδους κρατικές υπηρεσίες που σχετίζονται με τα παιδιά θα πρέπει να βρουν έναν τρόπο να συνεργάζονται ταχύτερα και αποτελεσματικότερα.

Αυτό δεν έχει επιτευχθεί σε καμία περίπτωση μέχρι στιγμής. Το ότι το παιδί απουσιάζει για πολλές συνεχόμενες από το σχολείο χωρίς να υπάρχει σχετική ενημέρωση της σχολικής μονάδας από τους γονείς ή τους κηδεμόνες είναι το πρώτο εξόχως ανησυχητικό σημάδι ότι κάτι δεν πηγαίνει καλά.

Σεβασμός στα προσωπικά δεδομένα των παιδιών

Σε μία ακόμη υπόθεση τα προσωπικά δεδομένα παιδιών έγιναν φέιγ βολάν για τα αδηφάγα ΜΜΕ. Μάθαμε ας πούμε ότι κάποια αυτά διαγνώστηκαν με σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα. Ακόμα και σ’ αυτό το κομμάτι το κράτος αποδεικνύεται ανίκανο να προστατεύσει στοιχειωδώς τα παιδιά. Σε άλλες περιπτώσεις διαβάσαμε με το νι και με το σίγμα τις καταθέσεις κακοποιημένων παιδιών στις αρχές, κάτι που πρέπει να αποφεύγεται πάση θυσία. Εκτός όμως από το ζήτημα της δημοσιογραφικής δεοντολογίας που τίθεται εκ των πραγμάτων, είναι φανερό ότι το κράτος δεν μπορεί να αρκείται στην προσπάθεια τήρησής της από τα ΜΜΕ.

Οφείλει να δρα και προληπτικά και κατασταλτικά εφόσον αυτό χρειάζεται. Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα απαγορεύει απολύτως τη διάδοση πληροφοριών που μπορούν άμεσα ή έμμεσα να αποκαλύψουν την ταυτότητα του παιδιού. Σε κάθε περίπτωση το «δημοσιογραφικό ενδιαφέρον» δεν αποτελεί λευκή επιταγή για τη δημοσίευση στοιχείων ενός ανήλικου θύματος.

Στην περίπτωση κακοποιημένου παιδιού, το δημόσιο ενδιαφέρον μπορεί να αφορά το γεγονός, την υπόθεση, τις ευθύνες των θεσμών ή το φαινόμενο της κακοποίησης — όχι την αποκάλυψη της ταυτότητας του θύματος. Και επίσης, σύμφωνα με τη νομοθεσία, σε ρεπορτάζ για παιδί που φέρεται να έχει κακοποιηθεί, δεν είναι επιτρεπτό να δημοσιοποιούνται λεπτομέρειες για την κατάσταση της υγείας του και που μπορούν να το ταυτοποιήσουν ή να εκθέσουν την ιδιωτική του ζωή.