Πώς οι γάτες βοηθούν στη θεραπεία του καρκίνου

Η συγκριτική ογκολογία βασίζεται σε μια απλή αλλά ισχυρή ιδέα: οι ασθένειες δεν σέβονται πάντα τα “όρια” των ειδών που κατοικούν σε αυτόν τον πλανήτη. Αν και διαφέρουν σημαντικά σε πολλούς τομείς, οι άνθρωποι, οι γάτες και άλλα ζώα μοιράζονται πολυάριθμες βιολογικές οδούς. Είναι επιστημονικά γνωστό πως τα καρκινικά κύτταρα συχνά χρησιμοποιούν παρόμοιους μηχανισμούς για να αναπτυχθούν, να εξαπλωθούν και να ξεφύγουν από το ανοσοποιητικό σύστημα, ανεξάρτητα από το αν αναπτύσσονται σε έναν άνθρωπο ή σε ένα κατοικίδιο, όπως οι γάτες.

Οι ερευνητές που εργάζονται στη συγκριτική ογκολογία μελετούν αυτά τα κοινά πρότυπα για να επιταχύνουν ανακαλύψεις που μπορεί να ωφελήσουν πολλαπλά είδη. Η προσέγγιση είναι στην ουσία αυτό που καλείται “One Health”, η οποία αναγνωρίζει τους στενούς δεσμούς μεταξύ της υγείας των ζώων, της υγείας των ανθρώπων και του περιβάλλοντος που μοιραζόμαστε. Όπως αναφέρει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας η προσέγγιση αυτή “κινητοποιεί πολλούς τομείς, επιστημονικές ειδικότητες και κοινότητες σε διάφορα επίπεδα της κοινωνίας για να συνεργαστούν με στόχο την ευημερία και την αντιμετώπιση των απειλών για την υγεία και για τα οικοσυστήματα, ενώ ταυτόχρονα ανταποκρίνεται στην κοινή ανάγκη για καθαρό νερό, ενέργεια και αέρα, ασφαλή και θρεπτικά τρόφιμα, την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και τη συμβολή στη βιώσιμη ανάπτυξη”.

Η κτηνίατρος, ερευνήτρια και αρθρογράφος Dr. Paola Cuevas εξηγεί σε κείμενό της το πώς οι γάτες μπορούν να συμβάλλουν στην έρευνα για τη θεραπεία καρκίνων που αφορούν τόσο τις ίδιες, όσο και εμάς. Στην ουσία εμείς συμβάλλουμε στη θεραπεία τους και εκείνες μας παρέχουν δια της έρευνας και του οργανισμού τους χρήσιμες πληροφορίες που μπορούν να βρουν εφαρμογή και στο ανθρώπινο είδος.

Μελετώντας λοιπόν το πλακώδες καρκίνωμα του στόματος των αιλουροειδών, έναν επιθετικό καρκίνο που προσβάλλει το στόμα, η επιστημονική κοινότητα κατέληξε σε μια πειραματική θεραπεία η οποία έδειξε πολλά υποσχόμενα αποτελέσματα σε γάτες ασθενείς. Οι ερευνητές εκτιμούν τώρα πως η θεραπεία αυτή θα μπορούσε να είναι ευεργετική και για ανθρώπους με παρόμοιες μορφές καρκίνου.

Όπως εξηγεί η ειδικός, ορισμένοι καρκίνοι των γατών μοιράζονται γενετικά, μοριακά και βιολογικά χαρακτηριστικά με καρκίνους που εμφανίζονται σε ανθρώπους, και το πλακώδες καρκίνωμα του στόματος (squamous cell carcinoma – SCC) είναι ένα τέτοιο παράδειγμα. Αν και το SCC στις γάτες είναι συνήθως βραδείας ανάπτυξης και σπάνια μεταστατικό, είναι επίσης ένας από τους πιο απαιτητικούς καρκίνους που αντιμετωπίζουμε στην ιατρική των αιλουροειδών. Η νόσος τείνει να είναι τοπικά διεισδυτική και συχνά διαγιγνώσκεται μόνο όταν αρχίζουν να εμφανίζονται ορατά σημάδια όπως σιελόρροια, δυσκολία στην τροφή, απώλεια βάρους ή κακοσμία του στόματος, πολύ μετά την έναρξη ανάπτυξης του καρκίνου.

Επειδή αυτός ο καρκίνος συμπεριφέρεται όμοια με ορισμένα πλακώδη καρκινώματα κεφαλής και τραχήλου στον άνθρωπο, οι ερευνητές μπορούν να πάρουν πολύτιμα μαθήματα μελετώντας τον σε γάτες ασθενείς. Αντί να βασίζονται αποκλειστικά σε εργαστηριακά μοντέλα, οι επιστήμονες είναι σε θέση να παρατηρήσουν πώς αναπτύσσεται ο καρκίνος και πώς ανταποκρίνεται στη θεραπεία σε ζώα που αντιμετωπίζουν τη νόσο με τρόπο που είναι αμοιβαία επωφελής και για τα δύο είδη.

Η νέα μελέτη δείχνει αυτή την προσέγγιση στην πράξη. Οι ερευνητές δοκίμασαν μια πειραματική θεραπεία που ονομάζεται CS3D που στοχεύει με ακρίβεια και μπλοκάρει μια πρωτεΐνη-κλειδί, τη STAT3, η οποία βοηθά τα καρκινικά κύτταρα να μεγαλώνουν και να επιβιώνουν. Βάσει αποτελεσμάτων, ήδη το 35% των γατών που έλαβαν την εν λόγω θεραπεία ανταποκρίθηκαν πολύ θετικά, χωρίς ιδιαίτερες παρενέργειες. Το σκεύασμα είχε μάλιστα αρχικά σχεδιαστεί για τη θεραπεία καρκίνων κεφαλής και τραχήλου σε ανθρώπους. “Αυτό που είναι συναρπαστικό είναι ότι αυτή η μελέτη δείχνει ότι είναι δυνατό να απενεργοποιηθεί μια πρωτεΐνη που προκαλεί καρκίνο” δήλωσε ο επικεφαλής των ερευνών, Daniel Johnson από το Κέντρο Καρκίνου Helen Diller Family Comprehensive Cancer Center του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Σαν Φρανσίσκο. “Αυτό ήταν εξαιρετικά δύσκολο στο παρελθόν”, πρόσθεσε.

Η ιδέα να δοκιμαστεί το φάρμακο σε γάτες προήλθε από μια συζήτηση που είχε η πρώτη συγγραφέας της μελέτης, Jennifer Grandis, από το UCSF, με την αδερφή της, κτηνίατρο στο επάγγελμα. Εκείνη την πληροφόρησε πως οι οι καρκίνοι του στόματος στις γάτες είναι εξαιρετικά δύσκολο να αντιμετωπιστούν και έτσι εφαρμόστηκε πιλοτικά η θεραπεία με εξαιρετικά, εντέλει, αποτελέσματα για τα κατοικίδια που επιλέχθηκαν. Μάλιστα, μια γάτα που επιλέχθηκε, ο 9χρονος Τζακ, είχε μόλις 6 εβδομάδες ζωής. Ο Τζακ λάμβανε εβδομαδιαίες θεραπείες για ένα μήνα. Τα συμπτώματά του βελτιώθηκαν και έζησε για περισσότερο από οκτώ μήνες με ποιότητα ζωής, χωρίς να ταλαιπωρηθεί.

Είναι σημαντικό ότι η θεραπεία φάνηκε όχι μόνο να μπλοκάρει τη δραστηριότητα της STAT3, αλλά και να αυξάνει τα επίπεδα μιας πρωτεΐνης που σχετίζεται με μια ανοσολογική απόκριση στον καρκίνο.

Οι παρανοήσεις και η ιατρική ακριβείας

Η Dr. Paola Cuevas επισημαίνει πως μια παρανόηση σχετικά με τη συγκριτική ογκολογία είναι ότι τα κατοικίδια “χρησιμοποιούνται” απλώς για τη δημιουργία δεδομένων για την ανθρώπινη ιατρική. Στην πραγματικότητα, ο πρωταρχικός στόχος είναι να βοηθηθούν τόσο τα ζώα όσο και οι άνθρωποι ασθενείς. Κάποιες έρευνες ξεκινούν από την κτηνιατρική, με τους ανθρώπους να επωφελούνται από την πρόοδο και τις ανακαλύψεις που γίνονται, ενώ άλλες φορές συμβαίνει το αντίθετο, όπως είδαμε παραπάνω. Επίσης, δεν χρησιμοποιούνται στις εν λόγω δοκιμές ζώα “εργαστηρίου”. “Κάθε υπό εξέταση θεραπεία πρέπει να πληροί ηθικά και ρυθμιστικά πρότυπα, και η συμμετοχή είναι πάντα εθελοντική για τους ιδιοκτήτες” αναφέρει η ειδικός.

Έρευνες μεγάλης κλίμακας σε όγκους γατών έχουν αποκαλύψει γενετικές μεταλλάξεις που μοιάζουν πολύ με εκείνες που εντοπίζονται σε ανθρώπινους καρκίνους, συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου του μαστού και αρκετών επιθετικών τύπων όγκων. Αυτές οι ανακαλύψεις ανοίγουν την πόρτα στην ιατρική ακριβείας, μια προσέγγιση που προσαρμόζει τη θεραπεία στα μοναδικά χαρακτηριστικά του καρκίνου του κάθε ασθενούς.

Και τονίζει η Cuevas: “φανταστείτε δύο γάτες που έχουν διαγνωστεί με αυτό που φαίνεται να είναι ο ίδιος τύπος όγκου. Κάτω από το μικροσκόπιο, οι καρκίνοι μπορεί να μοιάζουν ίδιοι, αλλά σε γενετικό επίπεδο θα μπορούσαν να συμπεριφέρονται πολύ διαφορετικά. Η ιατρική ακριβείας στοχεύει στον εντοπισμό αυτών των διαφορών και στην ανάλογη δρομολόγηση των θεραπευτικών αποφάσεων”.

Να υπενθυμίσουμε πως λίγους μήνες πριν, άλλη επιστημονική έρευνα ανέδειξε πως σε γάτες που έπασχαν από καρκίνο του μαστού, βρέθηκε μεταλλαγμένο ένα γονίδιο, το FBXW7 – που είχε ήδη “ενοχοποιηθεί” και στους ανθρώπινους καρκίνους – σε ποσοστό άνω του 50%. Οι γυναίκες με καρκίνο μαστού που είχαν αυτή τη μετάλλαξη εμφάνιζαν έναν “ιδιαίτερα επιθετικό τύπο καρκίνου”. Σουηδοί ερευνητές έκαναν πρόσθετα πειράματα σε δείγματα που είχαν στη διάθεσή τους και διαπίστωσαν ότι δύο είδη χημειοθεραπείας φαίνονταν πολύ αποτελεσματικά στους όγκους που έφεραν αυτή τη μετάλλαξη.

Τα συμπεράσματά τους θα πρέπει να επιβεβαιωθούν και από άλλες μελέτες, όμως θα μπορούσαν γρήγορα να ωφελήσουν γυναίκες και γάτες, αφού τα φάρμακα αυτά είναι ήδη εγκεκριμένα, τόσο για τους ανθρώπους όσο και για τα ζώα. Αυτή η έρευνα βοηθά επίσης στο να κατανοήσουμε καλύτερα την επίδραση του περιβάλλοντος στα γονίδιά μας. Δεδομένου πως σήμερα, το περιβάλλον θεωρείται ο “βασικός ύποπτος” για τη μετατροπή των μεταλλαγμένων κυττάρων σε καρκινικά.