EASY LIVING ΣΤΑ ΧΑΝΙΑ: 3 ΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ (ΧΩΡΙΣ ΑΝΤΗΛΙΑΚΟ)

Τα Χανιά σε κερδίζουν εύκολα με το ενετικό λιμάνι, τα στενά της Παλιάς Πόλης και τις παραλίες τους. Αν όμως αφιερώσεις λίγες ώρες μακριά από την τουριστική κίνηση, θα ανακαλύψεις μια πόλη με βαθιά πολιτιστική ταυτότητα.

Από τη μινωική Κρήτη και τη σύγχρονη εικαστική δημιουργία μέχρι το σπίτι όπου έζησε ο Ελευθέριος Βενιζέλος, τρεις στάσεις αρκούν για να γνωρίσεις μια διαφορετική όψη των Χανίων, εκείνη που συνδέει την ιστορία, την τέχνη και τη συλλογική μνήμη.

Άφησε για λίγο το μαύρισμα στην παραλία και πήγαινε τα απογεύματα ή νωρίς το πρωί στο Αρχαιολογικό Μουσείο Χανίων, στην Δημοτική Πινακοθήκη και στο σπίτι-μουσείο του Βενιζέλου στη Χαλέπα. Τα προλαβαίνεις και τα τρία.

Αρχαιολογικό Μουσείο Χανίων

Αν υπάρχει ένα μουσείο που αξίζει να βάλεις πρώτο στη λίστα σου στα Χανιά, αυτό είναι το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο. Στεγασμένο από το 2022 σε ένα εντυπωσιακό, βιοκλιματικό κτίριο στη Χαλέπα, λίγα μόλις λεπτά από το κέντρο της πόλης.

Οι καθαρές γραμμές, το φυσικό φως και η θέα προς τη θάλασσα δημιουργούν το ιδανικό σκηνικό για ένα ταξίδι στην ιστορία της δυτικής Κρήτης. Στις τέσσερις μόνιμες αίθουσες του μουσείου εκτίθενται περίπου 4.100 αρχαιολογικά ευρήματα, που καλύπτουν μια διαδρομή χιλιάδων ετών, από την προϊστορία και τον μινωικό πολιτισμό έως τη ρωμαϊκή εποχή.

Η αφήγηση δεν περιορίζεται σε βασιλιάδες και μάχες, αλλά φωτίζει την καθημερινή ζωή, το εμπόριο, τη θρησκεία, τις ταφικές συνήθειες και την εξέλιξη των πόλεων της δυτικής Κρήτης, μέσα από αντικείμενα, ψηφιακές εφαρμογές και αναπαραστάσεις που κάνουν την επίσκεψη προσιτή ακόμη και σε όσους δεν είναι λάτρεις της αρχαιολογίας.

Ανάμεσα στα εκθέματα ξεχωρίζει το μοναδικό στη δυτική Κρήτη μινωικό άδυτο, ένας υπόγειος τελετουργικός χώρος του 1650 π.Χ., που συνδεόταν πιθανότατα με τελετές μύησης και εξαγνισμού. Εξίσου εντυπωσιακό είναι το περίφημο «Σφράγισμα του Δεσπότη», ένα μικρό πήλινο αποτύπωμα που αποκαλύπτει τη μορφή του μινωικού ανακτόρου της Κυδωνίας (το έχουν κάνει και 3D), ενώ οι πινακίδες της Γραμμικής Α΄ μαρτυρούν την ύπαρξη ενός οργανωμένου διοικητικού κέντρου στα Χανιά ήδη από τη μινωική εποχή. Η διαδρομή ολοκληρώνεται με σπάνια νομίσματα της αρχαίας Κυδωνίας και εξαιρετικά ρωμαϊκά γλυπτά, συνθέτοντας την ιστορία της δυτικής Κρήτης από την προϊστορία έως τα ρωμαϊκά χρόνια.

Στον δεύτερο όροφο σε μια μικρότερη αίθουσα φιλοξενείται η Συλλογή Κωνσταντίνου, Μαρίκας και Κυριάκου Μητσοτάκη, με περισσότερα από 1.000 αντικείμενα από όλη την Κρήτη – από μινωικά αγγεία και κοσμήματα έως γλυπτά και σφραγιδόλιθους.

Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων

Αν υπάρχει ένας χώρος που αποδεικνύει ότι τα Χανιά δεν επενδύουν μόνο στο παρελθόν τους, αλλά και στη σύγχρονη δημιουργία, αυτός είναι η Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων. Στεγασμένη σε ένα ανακαινισμένο ιστορικό κτίριο στην οδό Χάληδων, στην καρδιά της Παλιάς Πόλης, η Πινακοθήκη έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε έναν από τους σημαντικότερους εικαστικούς προορισμούς της Κρήτης. Οι τρεις όροφοί της φιλοξενούν μεγάλες περιοδικές εκθέσεις, ενώ ο ίδιος ο χώρος, φωτεινός και σύγχρονος, σε καλεί να αφιερώσεις χρόνο και να περιπλανηθείς χωρίς βιασύνη.

Εμείς τη γνωρίσαμε μέσα από τη μεγάλη αναδρομική έκθεση του Αλέξανδρου Ψυχούλη «Κινδύνεψα μόνο από ανεξέλεγκτες σκέψεις», μια από τις σημαντικότερες εικαστικές διοργανώσεις του καλοκαιριού. Περισσότερα από 150 έργα –ζωγραφική, γλυπτά, εγκαταστάσεις, animation, comics, σχέδια και αρχειακό υλικό– ξεδιπλώνουν τέσσερις δεκαετίες δημιουργίας ενός καλλιτέχνη που υπήρξε από τους πρώτους στην Ελλάδα που πειραματίστηκαν με τα Νέα Μέσα και την ψηφιακή τέχνη. Η έκθεση δεν ακολουθεί μια αυστηρή χρονολογική διαδρομή, αλλά αφήνει τα έργα να συνομιλήσουν μεταξύ τους, δημιουργώντας μια εμπειρία που θυμίζει περισσότερο περιπλάνηση στη σκέψη του δημιουργού παρά μια κλασική αναδρομή (δες και το βίντεο στο ισόγειο).

Περπατώντας ανάμεσα στα έργα, γίνεται φανερό ότι ο Ψυχούλης αντιμετώπισε την τεχνολογία πολύ πριν αυτή γίνει κομμάτι της καθημερινότητάς μας όχι ως αυτοσκοπό, αλλά ως εργαλείο για να μιλήσει για τη μνήμη, την επιθυμία, την ποπ κουλτούρα, τη μουσική, τα κόμικς, την τηλεόραση και τελικά τον ίδιο τον άνθρωπο.

Στο κέντρο της έκθεσης δεσπόζει η εντυπωσιακή εγκατάσταση «Ο οίκτος είναι μια μορφή ευτυχίας» (2015), μια γιγαντιαία φάλαινα από νήμα που εκτείνεται σε ύψος και στους τρεις ορόφους της Δημοτικής Πινακοθήκης Χανίων. Το σώμα της είναι διακοσμημένο με γυναικείους μαστούς, μια ευθεία αναφορά στην πολύμαστη Εφέσια Άρτεμη, ενώ πίσω από το έργο κρύβεται μια συγκλονιστική προσωπική ιστορία: γεννήθηκε από τα σχέδια μιας νεαρής γυναίκας που είχε βιώσει κακοποίηση, τα οποία ο Ψυχούλης μετέτρεψε σε ένα τεράστιο κήτος-σύμβολο, σαν μια πράξη μεταμόρφωσης του τραύματος σε τέχνη.

Πρωτοπαρουσιάστηκε το 2015 στην έκθεση του οργανισμού ΝΕΟΝ «Renaissance Stories» και εδώ λειτουργεί σαν ο συνδετικός κρίκος ολόκληρης της αναδρομικής: ενώνει τους τρεις ορόφους όχι μόνο χωρικά, αλλά και χρονικά, συνοδεύοντας τον επισκέπτη σε μια διαδρομή τεσσάρων δεκαετιών δημιουργίας.

Μην χάσεις το σπίτι-μουσείο του Ελευθέριου Βενιζέλου στη Χαλέπα

Στη Χαλέπα, στην Οικία – Μουσείο Ελευθερίου Βενιζέλου ξεφεύγουμε από τη λογική του μουσείου και μπαίνουμε στο σπίτι όπου έζησε, εργάστηκε και πήρε κρίσιμες αποφάσεις μία από τις σημαντικότερες πολιτικές προσωπικότητες της νεότερης Ελλάδας. Η διώροφη κατοικία του 19ου αιώνα διατηρεί ακόμη την ατμόσφαιρα της εποχής, με τα αυθεντικά έπιπλα, τα προσωπικά αντικείμενα, τις φωτογραφίες, τα έργα τέχνης και το γραφείο του μεγάλου πολιτικού να παραμένουν στις θέσεις τους, σαν ο οικοδεσπότης να έφυγε μόλις πριν από λίγο. Περπατώντας στα δωμάτια δεν μπορείς παρά να σκεφτείς την απλότητα και την παλιά αίγλη που έχει πλέον χαθεί.

Το σπίτι υπέστη βομβαρδισμούς στη Μάχη της Κρήτης, χρησιμοποιήθηκε ως γερμανικό στρατηγείο κατά την Κατοχή, αποκαταστάθηκε μετά τον πόλεμο και, ύστερα από μια εκτεταμένη ανακαίνιση, άνοιξε ξανά το 2015 ως σύγχρονο μουσείο. Η επίσκεψη ζωντανεύει ολόκληρη την εποχή της Κρητικής Πολιτείας και των μεγάλων πολιτικών ανακατατάξεων που διαμόρφωσαν τη σύγχρονη Ελλάδα.

Ανάμεσα στα πιο ενδιαφέροντα εκθέματα ξεχωρίσαμε την πολύτιμη πένα Cartier με την οποία υπέγραψε τη Συνθήκη της Λωζάννης το 1923, αλλά και το πιο ταπεινό φορητό γραμμόφωνο που του είχε δωρίσει ο Εμμανουήλ Μπενάκης το 1920. Παράλληλα, η δική του μετάφραση της «Ιστορίας» του Θουκυδίδη, για την οποία εργάστηκε στα χρόνια της αυτοεξορίας του στο Παρίσι, αποκαλύπτει έναν πολιτικό με βαθιά πνευματικά ενδιαφέροντα, που αναζητούσε στον αρχαίο ιστορικό απαντήσεις για τη σύγχρονη πολιτική.

Ιδιαίτερα συγκινητικές είναι οι φωτογραφίες που αφηγούνται τις τελευταίες στιγμές και την υστεροφημία του: ο Βενιζέλος να αναρρώνει στο Παρίσι μετά την απόπειρα δολοφονίας εναντίον του το 1920, οι οικογενειακές στιγμές στη Χαλέπα και, κυρίως, η συγκλονιστική εικόνα της υποδοχής της σορού του στο λιμάνι των Χανίων το 1936. Είναι από εκείνες τις φωτογραφίες που συμπυκνώνουν τη σχέση του με την Κρήτη που τόσο αγαπούσε. Στο app που θα κατεβάσεις στο κινητό σου θα βρεις ένα-ένα τα αντικείμενα του σπιτού με την περιγραφή τους.

Πριν αφήσεις πίσω σου το σπίτι, αξίζει να σταθείς για λίγο μπροστά σε ένα από τα πολλά παράθυρά του. Το φως πλημμυρίζει τα δωμάτια και ο καταπράσινος, ανθισμένος κήπος απλώνεται μπροστά σου, ήρεμος και δωρικός. Δεν είναι δύσκολο να φανταστείς τον Ελευθέριο Βενιζέλο να αποτραβά για λίγο το βλέμμα από τα διαβάσματά του να κοιτάζει την ίδια ακριβώς εικόνα και ύστερα να σκύβει πάλι σε κάποιο από τα χιλιάδες βιβλία της σπάνιας βιβλιοθήκης του.