ΣΑΝΤΡΑ ΧΟΥΛΕΡ ΣΤΟ NEWS24/7: “ΚΟΜΜΑΤΙΑ ΤΟΥ Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΣΩΜΑ ΜΟΥ, ΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΥ”

Η Σάντρα Χούλερ πριν λίγα χρόνια είχε παίξει την ίδια σεζόν στην Ανατομία Μιας Πτώσης και στην Ζώνη Ενδιαφέροντος, και μπορεί να μην ήταν καν η καλύτερη της καριέρας της. (Είχε μιλήσει και τότε στο NEWS24/7.)

Η υποψήφια για Όσκαρ ηθοποιός φέτος μοίρασε τον χρόνο της ανάμεσα στην Ευρώπη και το Χόλιγουντ και το αποτέλεσμα μπορεί να είναι άλλη μια οσκαρική χρονιά – και δεν ξέρουμε καν για ποια ταινία.

Έχει ήδη πάρει φόρα και κερδίζει βραβεία για το Rose – για μια γυναίκα τον 17ο αιώνα που μεταμφιέζεται σε άντρα – για το οποίο τιμήθηκε στο φεστιβάλ Βερολίνου. Την άνοιξη έπαιξε στο Αποστολή Χαίρε Μαρία δίπλα στον Ράιαν Γκόσλινγκ, μια ταινία που αναμένεται να παίξει πάρα πολύ στα φετινά Όσκαρ. Σύντομα καταφθάνει και το Digger του Αλεχάντρο Γκοζάλες Ινιάριτου, δίπλα στον Τομ Κρουζ.

Κι ανάμεσά τους; Ίσως η πιο πρεστίζ συνεργασία όλων. Στην Πατρίδα (Fatherland) του Πάβελ Παβλικόφσκι παίζει την Έρικα Μαν, μια σημαντική μορφή της Γερμανίας, πριν αλλά και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο: Καλλιτέχνιδα, δημοσιογράφος, ηθοποιός, ακτιβίστρια. Και, κόρη του διάσημου συγγραφέα Τόμας Μαν.

Η νέα ταινία του Παβλικόφσκι (που κυκλοφορεί την Πέμπτη 3 Σεπτεμβρίου από την Spentzos Film), πρώτη του μετά την τεράστια επιτυχία του Ψυχρού Πολέμου, είναι από εκείνες τις ιδιάζουσες περιπτώσεις κινηματογραφικής βιογραφίας, όπου αντί να αφηγούνται ολόκληρες ζωές, εστιάζουν σε μια πολύ συγκεκριμένη στιγμή ή περίοδο στο χρόνο.

Συγκεκριμένα, στο απόγειο του Ψυχρού Πολέμου, ακολουθεί τη σχέση του Τόμας και της Έρικα Μαν καθώς ξεκινούν μια διαδρομή μέσα από μια διαλυμένη Γερμανία, με αφορμή μια βράβευση του Τόμας.

Η διαδρομή αυτή αποκαλύπτει πολλά για τους δύο, για τη δυναμική τους, για τι συμβολίζει κάθε ένα από τα δύο άτομα για τη μεταπολεμική Γερμανία (και Ευρώπη), για τη σχέση τέχνης και πολιτικής, και για τα όρια της σιωπής. Είναι ένα ενδιαφέρον, πλούσιο κινηματογραφικό κείμενο για το οποίο η Χούλερ και πάλι απέσπασε διθυράμβους – η ταινία κέρδισε το Βραβείο Σκηνοθεσίας στις Κάννες και είναι μια από τις πιο αναμενόμενες της νέας σεζόν.

Εκεί, στο φεστιβάλ των Καννών, καθίσαμε με την Σάντρα Χούλερ για να ξεδιπλώσουμε τα ζητήματα που θέτει η ταινία. Σε σχέση με την περσόνα της ηρωίδας που υποδύεται, με τους καλλιτέχνες ως εκφραστές πολιτικής στάσης, και με την σημασία του να ξέρεις από πού προέρχεσαι, και πού ανήκεις.

Πόσο δύσκολο ήταν να προσεγγίσεις εκείνη την περίοδο μέσα από τον ρόλο σου, την ευθύνη να δείξετε σε ένα ευρύτερο κοινό εκείνη την πολύ συγκεκριμένη περίοδο της Γερμανίας;

Είμαι τρίτης γενιάς, κατάγομαι από ανθρώπους που έζησαν, που επέζησαν από αυτόν τον πόλεμο. Οπότε κομμάτια του, σαν σωματίδια του, βρίσκονται στο σώμα μου και στο σύστημά μου. Νομίζω ότι αυτό είναι κάτι πολύ προφανές για μένα. Οπότε δεν έκανα και τόσο πολλή έρευνα πάνω σε αυτό.

Και νομίζω ότι το σενάριο είναι πολύ σαφές ως προς το τι σημαίνει και αποτυπώνει αυτό το παράξενο κενό στο οποίο βρίσκονται όλοι και την ανάγκη να ξαναχτίσουν κάτι, χωρίς όμως να ξέρουν πώς. Ή κάποιοι άνθρωποι πιστεύουν ότι αυτός είναι ο σωστός τρόπος και άλλοι ότι είναι ο σωστός τρόπος. Είναι πολύ ακριβές ως προς το πώς αποτυπώνει αυτό. Οπότε μπορούσα να βασιστώ στο σενάριο από αυτή την άποψη.

Η προσωπική ιστορία αυτών των δύο ανθρώπων αναμειγνύεται κάπως με αυτό. Μιλάμε, λοιπόν, εδώ για απώλεια και για πένθος και για την προσπάθεια να βρεις πώς να συνεχίσεις να ζεις – με αξιοπρέπεια, θα έλεγα – και τι αξίζει για εμάς να διατηρήσουμε από την εποχή πριν από τον πόλεμο και τι είναι καλύτερο να μην χρησιμοποιούμε πια.

Στην πραγματική ιστορία, η Έρικα Μαν είναι πολύ γνωστή για το έργο της. Είναι συγγραφέας, κοινωνική ακτιβίστρια. Αλλά στην ταινία ο ρόλος σου παρουσιάζεται περισσότερο ως η κόρη του Τόμας Μαν. Πώς βλέπεις αυτού του είδους την αντίθεση ανάμεσα σε αυτή την ταινία και το πραγματικό κομμάτι της ιστορίας;

Δηλαδή γιατί γιατί δεν βλέπουμε περισσότερο την καλλιτεχνική της πλευρά; Επειδή αυτό δεν είναι το σημείο της ζωής της στο οποίο βρίσκεται τότε, όπου εργάζεται πλέον με καλλιτεχνικό τρόπο. Βοηθά τον πατέρα της να ολοκληρώσει τα κείμενά του. Και… ναι, τον ακούει, εξασκεί μαζί του τις ομιλίες του και όλα αυτά.

Είναι μια απόφαση που πήρε η ίδια, όταν μεγάλωσε, να βρίσκεται περισσότερο στο πλευρό του απ’ ό,τι πριν. Μου έχουν πει ότι ήταν το αγαπημένο του παιδί. Και ανακάλυψα, όσο δουλεύαμε πάνω στην ταινία, ότι αυτό στην πραγματικότητα συνεπάγεται και μεγάλη ευθύνη. Δεν θέλεις να απογοητεύσεις τον άνθρωπο που σου έχει δώσει τόση αγάπη και που σου έχει ανοίξει τόσες πόρτες.

Οπότε, κατά κάποιον τρόπο, ήξερα τι είχε κάνει στη ζωή της. Αλλά αισθανόμουν ότι όλα αυτά ήταν κάπως αποθηκευμένα στην προσωπικότητα και στο σώμα της, ενώ ταυτόχρονα είχε κάνει αυτή την επιλογή, και πρέπει να τη σεβαστώ.

Έχεις παίξει σε αρκετές διαφορετικές γλώσσες. Στα γερμανικά, αγγλικά, γαλλικά… και είναι ενδιαφέρον ότι ένα μέρος της ταινίας αφορά το να μην ξέρεις πού ανήκεις γεωγραφικά, πού ανήκεις–

Εγώ είμαι από τη Θουριγγία. Θα είμαι πάντα από τη Θουριγγία. Είναι πολύ απλό.

Δηλαδή εκεί νιώθεις ότι ανήκεις;

Εκεί νιώθω. Ξέρετε, μερικές φορές όταν μπαίνεις σε ένα δωμάτιο και σου φαίνεται οικείο, είναι επειδή τα μόριά σου έχουν κάποτε, κατά κάποιον τρόπο, αναμειχθεί με τον αέρα. Πάντα έτσι το αισθάνομαι. Οπότε είναι κάπως… Ξέρω τη γλώσσα εκεί, το φαγητό. Ξέρω πώς λειτουργούν οι άνθρωποι. Οπότε, για μένα, αυτό είναι πάντα αυτό το… αυτό το μέρος.

Είμαι πολύ ευγνώμων που έχω τη δυνατότητα να γνωρίσω μεγάλο μέρος του κόσμου και ότι με καλωσορίζουν θερμά παντού, πράγμα που για μένα είναι ένα θαύμα. Και δυστυχώς δεν συμβαίνει αυτό σε όλους, και θα ήθελα να συνέβαινε σε περισσότερους ανθρώπους. Αλλά αυτό μου δίνει τη δυνατότητα να εξερευνώ ορισμένους χώρους εργασίας και να γνωρίζω υπέροχους ανθρώπους. Αλλά θα είμαι πάντα από τη Θουριγγία!

Η ταινία χτίζει μια τόσο έντονη συναισθηματική ένταση μέχρι εκείνη την τελική κατάρρευση. Πώς κατασκευάζεις μια τέτοια εκτόνωση όταν τα γυρίσματα είναι συνήθως αποσπασματικά και μη γραμμικά;

Νομίζω ότι δεν είμαι ιδιαίτερα άνθρωπος που κατασκευάζει ρόλους. Αντιδρώ πάρα πολύ σε αυτό που συμβαίνει τη συγκεκριμένη μέρα. Υπάρχει κάποιου είδους συναισθηματική βάση σε έναν άνθρωπος με τον οποίο προσπαθώ να συνδεθώ στην αρχή. Και από εκεί ξεκινούν, κατά κάποιον τρόπο, όλα.

Και μετά μου αρέσει πραγματικά να παίζω με τους συναδέλφους μου. Μου αρέσει να ανακαλύπτω τι ενέργεια υπάρχει μεταξύ μας και πώς μπορούμε να αναπτύξουμε τις σκηνές. Και φυσικά, ο σκηνοθέτης μου και η κάμερα, δηλαδή όλοι συμμετέχουν στο γύρισμα. Οπότε δεν έχω πραγματικά ένα σχέδιο για έναν χαρακτήρα. Τις περισσότερες φορές είναι περισσότερο μια αντίδραση σε αυτό που υπάρχει πραγματικά εκεί.

Η ταινία διαδραματίζεται στη Γερμανία το 1949 και, παρότι πρόκειται για μια πολύ συγκεκριμένη χρονική περίοδο και έναν συγκεκριμένο τόπο, είναι σαφές ότι τα μηνύματα της ταινίας είναι πολύ επίκαιρα ή διαχρονικά, κατά κάποιον τρόπο. Με όλους αυτούς τους πολέμους που βρίσκονται σε εξέλιξη, ποια πιστεύετε ότι θα είναι η επίδραση αυτής της ταινίας σε ένα παγκόσμιο κοινό;

Θα ήταν υπέροχο αν έβλεπαν την ταινία πολλοί άνθρωποι. Είναι πολύ απλό. Απλώς θα ήθελα επίσης… είναι πολύ ενδιαφέρον για όλους μας να ανακαλύψουμε τι πραγματικά μεταφράζεται σε άλλα μέρη όπου ζουν άνθρωποι, επειδή προερχόμαστε από μια συγκεκριμένη οπτική ως Γερμανοί. Ο Πάβελ προέρχεται από μια συγκεκριμένη οπτική ως Πολωνός. Ταυτόχρονα, είμαστε όλοι Ευρωπαίοι.

Οπότε αυτό θα έχει πραγματικά ενδιαφέρον για εμάς: τι βλέπουν οι άνθρωποι σε αυτή την ταινία όταν στην πραγματικότητα δεν έχουν, ας πούμε, κάποια σύνδεση με τη Γερμανία, ή την Πολωνία.

Πριν αναλάβεις τον ρόλο της Έρικα Μαν, αναρωτιόμουν ποια είναι η προσωπική σου άποψη για τον Τόμας Μαν και το έργο του; Θυμάσαι ακόμη την πρώτη σου επαφή με αυτό το κείμενο;

Ναι, δεν θα πω ψέματα. Έπρεπε να εξοικειωθώ μαζί του, επειδή έπρεπε να τον διαβάσουμε στο σχολείο, και νομίζω ότι ήμουν απλώς πολύ μικρή για να συνδεθώ μαζί του. Για μένα, η γλώσσα του έμοιαζε πολύ ψυχρή. Και νομίζω ότι θυμάμαι πως έγραψα μια έκθεση γι’ αυτόν και πήρα πολύ κακό βαθμό.

Νομίζω ότι αυτό άλλαξε, ιδιαίτερα μέσα από αυτή τη δουλειά και ιδιαίτερα μέσα από τις ομιλίες του και τη θέση του απέναντι στην πολιτική και τις επιλογές που έκανε, πηγαίνοντας σε όλη τη Γερμανία για να παραλάβει αυτό το βραβείο. Όλη αυτή η περιοδεία και η πράξη συνδέονται με έναν πολύ ουσιαστικό τρόπο. Και είχε μια πολύ ισχυρή πολιτική άποψη που θαυμάζω.

Νομίζω ότι μέσα από αυτό και μέσα από τις ομιλίες του στο BBC, οι οποίες έχουν αναδημοσιευτεί πρόσφατα στη Γερμανία, η εικόνα μου γι’ αυτόν άλλαξε πολύ και θα τον ξαναδιαβάσω.

Με αφορμή αυτό, πιστεύεις ότι οι καλλιτέχνες πρέπει να τοποθετούνται πολιτικά στις μέρες μας;

Δεν νομίζω ότι ένας καλλιτέχνης πρέπει να κάνει κάτι. Κανένας καλλιτέχνης δεν είναι υποχρεωμένος να κάνει κάτι. Αυτό είναι το πρώτο πράγμα. Μπορώ να αποφασίσω για τι μιλάω ή αν θέλω να μιλήσω για κάτι. Αυτό είναι το πρώτο πράγμα. Νομίζω ότι αυτή η επιλογή πρέπει να γίνεται σεβαστή από όλους. Κι εγώ τη σέβομαι.

Δεν ξέρω. Εννοώ… νομίζω ότι είναι καλό να μιλάμε για αυτά τα θέματα, επειδή κάποιες συζητήσεις έχουν γίνει πραγματικά βίαιες και μπορούμε να μιλάμε ο ένας στον άλλον με ήρεμο τρόπο, νομίζω.

Κάτι πολύ ενδιαφέρον στην ταινία είναι ότι αντιπαραθέτει, ή έστω παρουσιάζει, δύο αντικρουόμενες ιδέες. Σε τι χρησιμεύουν οι καλλιτέχνες στην κοινωνία; Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο πολιτισμός είναι σαν πυξίδα για την ηθική διαύγεια. Εσύ η ίδια πώς είδες αυτή τη σκέψη μέσα από την ταινία;

Δεν το σκέφτηκα τόσο πολύ αυτό. Εννοώ, η Έρικα Μαν έκανε επίσης πολιτικό καμπαρέ. Ήταν ένα πολύ πολιτικό πρόσωπο εκείνη την εποχή και, σε αυτό το ταξίδι στο οποίο στην πραγματικότητα δεν ήταν μαζί με τον πατέρα της – ήταν η σύζυγός του εκείνη που ταξίδευε μαζί του σε όλη τη Γερμανία…

Αλλά, εκείνη τη στιγμή, είναι το δικό του ταξίδι και εκείνη τον συνοδεύει. Οπότε δεν πρόκειται πραγματικά για τη δική της άποψη πάνω στα πράγματα. Πρόκειται επίσης για κάποιον που ξέρει πού είναι η θέση του.

Δεν νομίζω ότι έχουν διαφορετική άποψη για το τι σημαίνει να είσαι καλλιτέχνης στον κόσμο. Νομίζω ότι η βασική τους σύγκρουση είναι αν το προσωπικό πρόβλημα που έχουν εκείνη τη στιγμή είναι πιο σημαντικό από το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η χώρα ή που αντιμετωπίζει η Ευρώπη. Νομίζω ότι αυτή είναι η… αυτή είναι η βασική τους σύγκρουση.

Μπορούμε να πούμε ότι η ταινία θέτει ένα μεγάλο ερώτημα το οποίο παραμένει αναπάντητο: Πώς μπορούν οι άνθρωποι να συνεχίζουν να ζουν ή να υπάρχουν σε αυτόν τον απελπισμένο κόσμο μετά τον πόλεμο. Ο κόσμος αυτή τη στιγμή φλέγεται. Εσύ, καθώς προετοιμαζόσουν για αυτό τον ρόλο, βρήκες κάποιες απαντήσεις για τον εαυτό σου;

Νομίζω ότι είναι ένα από τα… είναι ένα από τα πιο μυστηριώδη ερωτήματα σχετικά με την ανθρωπότητα, το πώς λειτουργεί αυτό. Αλλά το γεγονός είναι ότι οι άνθρωποι το κάνουν. Επιβιώνουν από πράγματα, με κάποιον τρόπο, ο ένας μαζί με τον άλλον, με τη βοήθεια ο ένας του άλλου, με τη βοήθεια ανθρώπων από άλλα μέρη του κόσμου.

Δεν ξέρω πώς. Νομίζω ότι είναι αξιοθαύμαστο, αλλά δεν ξέρω πώς.