Η Ισπανία ανησυχεί για τα εδάφη της στην Αφρική και δεν “φταίνε” οι μετανάστες

Η εισροή μεταναστών στους ισπανικούς θύλακες της Θεούτα την περασμένη εβδομάδα έδωσε “τροφή” για λαϊκισμό στις ακροδεξιές δυνάμεις της χώρας, αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης. Μελόνι και ομόσταβλοί της προσπάθησαν να καπηλευτούν το γεγονός, οι συντηρητικές δυνάμεις της Ισπανίας και του Ευρωκοινοβουλίου τα έβαλαν με τη μεταναστευτική πολιτική ένταξης που θέλει να υιοθετήσει ο Σάντσεθ και γενικά τέθηκαν θέματα περί φερόμενης “αποσταθεροποίησης” της ΕΕ.

Την Τετάρτη το POLITICO δημοσίευσε μια ανάλυση που εξετάζει ακόμη ένα καίριο ζήτημα: Μπροστά σε μια ενδεχόμενη απομόνωση της Ισπανίας του Σάντσεθ από άλλες ευρωπαϊκές δυνάμεις που τηρούν μια σαφώς πιο σκληρή, αντιμεταναστευτική πολιτική, τι θα γινόταν αν το Μαρόκο προσπαθούσε να καταλάβει τους θύλακες της χώρας στα εδάφη του; Μιλάμε φυσικά για τις δύο πόλεις στα βόρεια της Αφρικής, τη Θέουτα όπου σημειώθηκε η πρόσφατη κρίση και τη Μελίγια. Είναι άλλωστε γνωστό πως το Μαρόκο πάντοτε διεκδικούσε αυτά τα εδάφη μαζί με τον έλεγχο της Δυτικής Σαχάρας η οποία θέλει να αυτονομηθεί. Έτσι, για πολλούς αναλυτές, η μεταναστευτική πίεση που είδαμε είχε να κάνει με μια εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού εκ μέρους των Μαροκάνων, με μια τεχνητή δηλαδή ανθρωπιστική κρίση που “πατάει” σε γεωπολιτικά συμφέροντα σε μορφή απειλής.

Μιλάμε για μια “υβριδική επίθεση” που είδαμε σε πολύ μικρότερη διάσταση πριν χρόνια στον Έβρο. Η ευκολία με την οποία δεκάδες χιλιάδες μετανάστες διέσπασαν τα σύνορα δείχνει άλλωστε ξεκάθαρα πως οι αρχές του Μαρόκου σταμάτησαν τους ελέγχους ωθώντας χιλιάδες ανθρώπους προς ισπανικά εδάφη. Το Ραμπάτ έχει εντείνει άλλωστε τις διπλωματικές του σχέσεις με τον Τραμπ και τις ΗΠΑ, την ώρα που το αντίπαλο δέος, η Αλγερία, έρχεται πιο κοντά στην Ισπανία.

Αμφισβητήσεις για τον μόνιμο έλεγχο της Ισπανίας στις οχυρωμένες πόλεις έχουν διατυπωθεί τόσο σε έκθεση του αμερικανικού Κογκρέσου όσο και από τον πρεσβευτή του Ισραήλ στον ΟΗΕ. Το συνδυασμένο αυτό κλίμα δημιουργεί ένα “μείγμα” ιδιαίτερα εκρηκτικό.

Ανησυχεί επισήμως η Μαδρίτη

Το επίπεδο ανησυχίας στη Μαδρίτη αποτυπώνεται στο γεγονός ότι η κυβέρνηση αναγκάζεται πλέον να κάνει δημόσιες δηλώσεις για ένα ζήτημα διεθνούς δικαίου που, μόλις μία εβδομάδα πριν, θα θεωρούσε αυτονόητο. “Η Θεούτα και η Μελίγια δεν αγγίζονται”, τόνισε η Υπουργός Άμυνας Margarita Robles σε συνέντευξη Τύπου τη Δευτέρα. “Όλοι πρέπει να κατανοήσουν απόλυτα καθαρά ότι η ισπανική εδαφική ακεραιότητα και κυριαρχία δεν τίθενται υπό διαπραγμάτευση”.

Ωστόσο, η ρητή απόρριψη των μαροκινών διεκδικήσεων από την κυβέρνηση δεν κατάφερε να κατευνάσει τις ανησυχίες στην Ισπανία για το ενδεχόμενο το Ραμπάτ να εντείνει την πίεση. Αυτή την εβδομάδα, οι εθνικές εφημερίδες κατακλύστηκαν από άρθρα που εκφράζουν φόβους για μια “Πράσινη Πορεία 2.0”. Τα κείμενα αυτά επισημαίνουν τις ομοιότητες με τη μαζική λαϊκή κινητοποίηση που οργάνωσε το Μαρόκο το 1975 για να καταλάβει την επαρχία της Ισπανικής Σαχάρας. Ο José Manuel García-Margallo, που διετέλεσε Υπουργός Εξωτερικών της Ισπανίας από το 2011 έως το 2014 και ανήκει στο κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα, υπογράμμισε ότι η Ισπανία οφείλει να καταστήσει σαφές πως ο έλεγχός της στις δύο πόλεις δεν επιδέχεται διαπραγμάτευση.

Συγκεκριμένα, τον Νοέμβριο του 1975, ο Βασιλιάς του Μαρόκου Χασάν Β΄ οργάνωσε μια γιγαντιαία ειρηνική διαδήλωση 350.000 άοπλων Μαροκινών πολιτών προς την επικράτεια της Ισπανικής (Δυτικής) Σαχάρας. Η Ισπανία βρισκόταν σε μια κατάσταση απόλυτης πολιτικής κρίσης, καθώς ο δικτάτορας Φρανθίσκο Φράνκο έπεφτε. Η Ισπανία υποχώρησε και υπέγραψε τη Συμφωνία της Μαδρίτης, αποχωρώντας από την περιοχή και παραδίδοντας τον έλεγχό της στο Μαρόκο και τη Μαυριτανία.

Η Θεούτα και η Μελίγια συγκαταλέγονται στα τελευταία εναπομείναντα κατάλοιπα της κάποτε απέραντης Ισπανικής Αυτοκρατορίας.

Η Μαδρίτη ασκεί κυριαρχία στη Μελίγια από το 1497 και στη Θεούτα από το 1668, ενώ και οι δύο πόλεις αποτελούν πλήρως ενσωματωμένο τμήμα τόσο της Ισπανίας όσο και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρ’ όλα αυτά, από την ανεξαρτησία του από τη Γαλλία το 1956, το Μαρόκο διεκδικεί με συνέπεια την κυριαρχία και στους δύο οικισμούς, τους οποίους αποκαλεί “αποικίες” υπό ισπανική “κατοχή”.

Οι εδαφικές αυτές φιλοδοξίες αναδείχθηκαν ξανά στον ευρέως κρατικά ελεγχόμενο μαροκινό Τύπο, ακολουθώντας τα γεγονότα της περασμένης εβδομάδας. “Το κεντρικό ερώτημα δεν είναι πλέον αν αυτές οι πόλεις θα επανενταχθούν στο φυσικό τους περιβάλλον, το Μαρόκο, αλλά πόσος χρόνος θα χρειαστεί και πόσες ανθρώπινες τραγωδίες θα υπομείνουμε στο μεταξύ”, έγραψε το Le360 που θεωρείται κοντά στο μαροκινό παλάτι.

Τις διεκδικήσεις του Ραμπάτ για τη Θεούτα και τη Μελίγια ενίσχυσαν πρόσφατα και διεθνείς σύμμαχοί του, μεταξύ των οποίων ένας Ρεπουμπλικανός πολιτικός από τις ΗΠΑ. Σε συνέντευξή του στην ισπανική εφημερίδα El Español τον Απρίλιο, ο Αμερικανός βουλευτής Mario Díaz-Balart, μέλος της ισχυρής Επιτροπής Πιστώσεων του Κογκρέσου, δήλωσε ότι “η Θεούτα και η Μελίγια βρίσκονται σε μαροκινό έδαφος” και αμφισβήτησε αν οι δύο πόλεις “είναι μέρος της Ισπανίας ή θα έπρεπε να ανήκουν στο Μαρόκο”. Παράλληλα, επεσήμανε ότι ενώ ο Ισπανός Πρωθυπουργός Σάντσεθ “έθετε σε κίνδυνο” τη συμμαχία ΗΠΑ – Ισπανίας αντιτασσόμενος στον πόλεμο στο Ιράν, το Ραμπάτ παρέμενε σταθερός εταίρος της Ουάσινγκτον.

Εβδομάδες αργότερα, καθώς οι Αμερικανοί νομοθέτες ετοίμαζαν ένα νομοσχέδιο πιστώσεων που περιλάμβανε πρόταση για τη διάθεση 40 εκατομμυρίων δολαρίων στο Μαρόκο για αμυντικές δαπάνες και δαπάνες ασφαλείας, ο Díaz-Balart υπέβαλε έκθεση σημειώνοντας ότι “οι διοικούμενες από την Ισπανία πόλεις της Θεούτα και της Μελίγια βρίσκονται σε μαροκινό έδαφος και παραμένουν αντικείμενο της μακροχρόνιας διεκδίκησης του Μαρόκου”.

Το έγγραφο εξέφραζε επιπλέον υποστήριξη για “διπλωματική εμπλοκή” σχετικά με το “μελλοντικό καθεστώς” των αυτόνομων πόλεων.

Μιλώντας στο POLITICO, ο Díaz-Balart αρνήθηκε ότι η έκθεση του Κογκρέσου είχε ως στόχο να σημάνει μια μείζονα στροφή στο ζήτημα της Θεούτα και της Μελίγια.

“Είναι ένα ζήτημα αμφισβήτησης εδώ και καιρό. Το Μαρόκο υπήρξε ισχυρός σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών – ήταν η πρώτη χώρα που αναγνώρισε τις Ηνωμένες Πολιτείες. Και είχαμε καλούς δεσμούς με την Ισπανία με την πάροδο των ετών. Το μόνο που ζητήσαμε ήταν από τον Υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο να παρακολουθεί το θέμα και να βεβαιωθεί ότι και οι δύο πλευρές συζητούν για αυτό το ζήτημα”, δήλωσε.

Αλλά η προθυμία του βουλευτή να δώσει βήμα στις διεκδικήσεις του Ραμπάτ για τη Θεούτα και τη Μελίγια αντικατοπτρίζει το πόσο κοντά έχουν έρθει το Μαρόκο και οι Ηνωμένες Πολιτείες από το 2020. Εκείνη τη χρονιά, ο Τραμπ έκανε το ιστορικό βήμα να αναγνωρίσει τη διεκδίκηση του Ραμπάτ επί της αμφισβητούμενης επικράτειας της Δυτικής Σαχάρας με αντάλλαγμα την ομαλοποίηση των σχέσεων μεταξύ Μαρόκου και Ισραήλ.

Τον Ιούνιο του 2022, η Μελίγια βρέθηκε μάλιστα στο επίκεντρο μιας από τις φονικότερες μεταναστευτικές τραγωδίες στα σύνορα, όταν περίπου 2.000 άνθρωποι προσπάθησαν να παραβιάσουν τον συνοριακό σταθμό Barrio Chino, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους τουλάχιστον 23 άτομα (κατά ορισμένες οργανώσεις πάνω από 30) λόγω συνωστισμού και βίαιης καταστολής. Η πόλη διαθέτει το δικό της Κέντρο Προσωρινής Παραμονής Μεταναστών (CETI), το οποίο συχνά ξεπερνά τα όρια χωρητικότητάς του όταν αυξάνονται οι ροές κάτι που ισχύει και για τη Θέουτα.

Συμμαχία ΗΠΑ – Μαρόκου

Καθόλου τυχαία, την περασμένη εβδομάδα, ο Τραμπ επιβεβαίωσε εκ νέου την αναγνώριση αυτή μέσω δήλωσης της αμερικανικής πρεσβείας στο Ραμπάτ, την ίδια ώρα που μετανάστες εισέρρεαν στη Θεούτα.

Το Μαρόκο εξέφρασε ικανοποίηση μετονομάζοντας μια κεντρική λεωφόρο προς τιμήν του Αμερικανού Προέδρου.

Στις ανησυχίες αυτές ήρθε να προστεθεί η αντίδραση του Ισραηλινού πρεσβευτή στον ΟΗΕ, Danny Danon. Σχολιάζοντας τις εικόνες της μεταναστευτικής εισροής, ο Danon αντιτέθηκε στην κριτική της Ισπανίας για τον πόλεμο στη Γάζα και αμφισβήτησε την παρουσία της Ισπανίας στη Θεούτα και τη Μελίγια. “Ίσως πριν συνεχίσει να μας κάνει μαθήματα, είναι καιρός να εξηγήσει στον κόσμο γιατί διατηρεί ακόμα αποικιακούς θύλακες στην Αφρική”, έγραψε στο X.

Αργότερα, η επικεφαλής της ισραηλινής αποστολής στη Μαδρίτη, Dana Erlich, διευκρίνισε ότι τα σχόλια αυτά δεν εκφράζουν επίσημη θέση. Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών García-Margallo απέδωσε τα προβλήματα με τον Díaz-Balart και τον Danon στην εξωτερική πολιτική του Σάντσεθ. “Δεν εκπλήσσομαι που αυτές οι διεκδικήσεις ενισχύονται και αποτελούν θέμα συζήτησης. Οι σχέσεις της σημερινής κυβέρνησης τόσο με τη διοίκηση Τραμπ όσο και με την κυβέρνηση του Ισραήλ έχουν επιδεινωθεί σημαντικά τον τελευταίο καιρό”, τόνισε.

Όπως τονίζει το POLITICO, για τους Ισπανούς, το ενδεχόμενο το Μαρόκο να επιχειρήσει προσάρτηση εδαφών δεν είναι καθόλου θεωρητικό.

Ο ιστορικός Rodríguez Jiménez επισήμανε ότι το Ραμπάτ δοκιμάζει σποραδικά τη βούληση της Μαδρίτης να υπερασπιστεί τα εδάφη της. Το 2002, Μαροκινοί πεζοναύτες εισέβαλαν στο νησί Περεχίλ, μια ακατοίκητη ισπανική νησίδα κοντά στη Θεούτα, προκαλώντας κρίση που επιλύθηκε μόνο με την ανάπτυξη ισπανικών ειδικών δυνάμεων. Το 2021, σε ένα περιστατικό εντυπωσιακά παρόμοιο με αυτό της περασμένης εβδομάδας, περίπου 8.000 άτομα εισέρρευσαν στη Θεούτα αφού το Μαρόκο απέσυρε απότομα τους χωροφύλακές του από τα σύνορα.

Ο Rodríguez Jiménez θεωρεί ότι ο Σάντσεθ έκανε σοβαρό λάθος κατά τη διαχείριση εκείνου του επεισοδίου.

Συγκεκριμένα, η Μαδρίτη εγκατέλειψε την παραδοσιακή της στήριξη στην αυτοδιάθεση της Δυτικής Σαχάρας και αποδέχτηκε τις μαροκινές διεκδικήσεις επί της αμφισβητούμενης επικράτειας. “Η κυβέρνηση επέλεξε να κατευνάσει το Ραμπάτ, χωρίς να αντιληφθεί ότι αυτό εκλήφθηκε ως ένδειξη αδυναμίας από μια χώρα που δεν είναι φίλος μας και έχει κάθε λόγο να εκμεταλλεύεται τα τρωτά μας σημεία”, τόνισε.

“Αυτό που συνέβη την περασμένη εβδομάδα ήταν μια πρόβα τζενεράλε για ενδεχόμενη εισβολή. Το Ραμπάτ διαπίστωσε πόσο αδύναμη ήταν η Μαδρίτη να αποκρούσει την επίθεση”.

Ισπανοί αξιωματούχοι αντικρούουν την εκτίμηση ότι η κρίση στη Θεούτα ανέδειξε μια ισπανική αδυναμία. Ο υπουργός Εσωτερικών Fernando Grande-Marlaska δήλωσε την Τρίτη ότι η αντίδραση της χώρας απέδειξε πως η Ισπανία παραμένει “ισχυρός” και σεβαστός παράγοντας στην περιοχή. Η ικανότητα της Μαδρίτης να ασκεί πίεση στο Ραμπάτ αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία, καθώς η δέσμευση του ΝΑΤΟ για υπεράσπιση της Θεούτα και της Μελίγια φαίνεται πλέον λιγότερο βέβαιη.

Το 2022, ο τότε γενικός γραμματέας Γενς Στόλτενμπεργκ είχε δηλώσει ρητά ότι οι δύο πόλεις στη Βόρεια Αφρική εμπίπτουν στην ασπίδα της συμμαχίας. Ωστόσο, έκτοτε πολλά έχουν αλλάξει. Ο Τραμπ έχει αμφισβητήσει τη δέσμευση για συλλογική άμυνα, ενώ οι σχέσεις του με την Ισπανία παραμένουν ιδιαίτερα τεταμένες καθώς έχει επικρίνει επανειλημμένα τη χώρα για τις χαμηλές αμυντικές δαπάνες της και την άρνησή της να στηρίξει τον πόλεμο στο Ιράν.

Ερωτηθείς για τη σημερινή θέση του ΝΑΤΟ, αξιωματούχος της συμμαχίας απέφυγε να κάνει “εικασίες για υποθετικά σενάρια”, διαβεβαίωσε όμως ότι η συμμαχία είναι “έτοιμη και κατάλληλα τοποθετημένη για να προστατεύσει και να υπερασπιστεί όλους τους συμμάχους”.

Το POLITICO απευθύνθηκε στο ισπανικό υπουργείο Εξωτερικών ζητώντας διευκρινίσεις για τα μέτρα που έχει λάβει η κυβέρνηση σχετικά με τις ανησυχίες γύρω από τη διεθνή συζήτηση για τη Θεούτα και τη Μελίγια, ιδίως σε σχέση με τη δήλωση Díaz-Balart στο Κογκρέσο. Το υπουργείο δεν απάντησε άμεσα, αλλά απέρριψε κατηγορηματικά κάθε ισχυρισμό περί διαπραγματεύσιμης κυριαρχίας.