Στις κάλπες οι Ρώσοι εν μέσω πολέμου και χωρίς αντιπολίτευση

«Οι υποψήφιοι δεν εμφανίστηκαν στο στούντιο μας, οπότε σας αποχαιρετώ για την ώρα», δήλωσε στους τηλεθεατές η Ελιζαβέτα Ντορόχινα, παρουσιάστρια της κρατικής τηλεόρασης Russia-1, ενώ εκατέρωθέν της διακρίνονταν τρία άδεια πόντιουμ. Η μετάδοση διακόπηκε για διαφημίσεις. Και οι έξι εγγεγραμμένοι υποψήφιοι στο Ριαζάν, μια πόλη 122 μίλια νοτιοανατολικά της ρωσικής πρωτεύουσας, δεν εμφανίστηκαν στην τηλεοπτική τηλεμαχία ενόψει των επικείμενων εκλογών.

Η Ρωσία διεξάγει βουλευτικές εκλογές, τις πρώτες μετά την εισβολή ευρείας κλίμακας στην Ουκρανία, σε ένα πολιτικό τοπίο όπου η αντιπολίτευση είναι ανύπαρκτη, καθώς οι επικριτές του καθεστώτος έχουν αποκλειστεί ή έχουν εγκαταλείψει τη χώρα. Οι ψηφοφόροι θα εκλέξουν 450 μέλη της Κρατικής Δούμας – της κάτω βουλής του ρωσικού κοινοβουλίου.

Όπως γράφει το CNN, το άδειο στούντιο προσφέρει μια ματιά στη δημοκρατική τελετουργία που η Ρωσία επιθυμεί διακαώς να προβάλει: τους υποψηφίους, τις τηλεμαχίες, την ψευδαίσθηση της επιλογής. Η προβολή σταθερότητας και η εικόνα τήρησης των προβλεπόμενων διαδικασιών έχουν γίνει ακρογωνιαίος λίθος της Ρωσίας του Προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν.

Η ψηφοφορία θα διαρκέσει τρεις ημέρες, ξεκινώντας από την Παρασκευή. Το κόμμα «Ενωμένη Ρωσία», που υποστηρίζει τον Πούτιν και κυριαρχεί στην εγχώρια πολιτική σκηνή για περισσότερα από 20 χρόνια, αναμένεται ευρέως να κερδίσει την πλειοψηφία των εδρών. Μεταξύ των περιοχών που ψηφίζουν είναι και τα ελεγχόμενα από τη Ρωσία τμήματα της Ουκρανίας – στην Κριμαία, το Ντονέτσκ, το Λουχάνσκ, τη Χερσώνα και τη Ζαπορίζια.

Στο μοναδικό εγγεγραμμένο αντιπολεμικό κόμμα της Ρωσίας, το Γιάμπλοκο («μήλο» στα ρωσικά), επιτράπηκε αρχικά για λίγο να συμμετάσχει, πριν αποκλειστεί από το Ανώτατο Δικαστήριο τον περασμένο μήνα.

Ο Γκριγκόρι Γιαβλίνσκι, συνιδρυτής του Γιάμπλοκο και εξέχων φιλελεύθερος Ρώσος πολιτικός, δήλωσε στο CNN ότι το Κρεμλίνο αιφνιδιάστηκε από τη στήριξη προς το κόμμα και το κεντρικό του μήνυμα για κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία.

«Όσοι εναντιώνονται είναι απόβλητοι και εχθροί»

Παρόλο που ο ίδιος ο Πούτιν δεν βρίσκεται στο ψηφοδέλτιο, ο ηγέτης της Ρωσίας για περισσότερο από δύο δεκαετίες ρίχνει βαριά τη σκιά του στην πολιτική ζωή της χώρας.

«Το ρωσικό πολιτικό σύστημα είναι ένα άκαμπτο, προσωποπαγές καθεστώς με θεσμούς που λειτουργούν προσχηματικά», δήλωσε στο CNN ο Αντρέι Κολεσνίκοφ, πολιτικός αναλυτής με έδρα τη Μόσχα και αρθρογράφος των The New Times και Novaya Gazeta.

«Οι εκλογές δεν έχουν καμία απολύτως επίδραση στη διαμόρφωση της πολιτικής, η οποία είναι προαποφασισμένη. Ο κύριος σκοπός τους είναι να επιδείξουν στο κοινό το “φαινόμενο της πλειοψηφίας”: όλοι είναι “υπέρ” των πολιτικών του Πούτιν, και όσοι εναντιώνονται είναι απόβλητοι και εχθροί», πρόσθεσε ο Κολεσνίκοφ, τον οποίο οι ρωσικές αρχές έχουν χαρακτηρίσει «ξένο πράκτορα».

Η ψηφοφορία διεξάγεται εν μέσω υποβόσκουσας κοινωνικής έντασης στη Ρωσία, καθώς το Κρεμλίνο συνεχίζει τον πόλεμο στην Ουκρανία, που διανύει πλέον το πέμπτο έτος του. Οι περιορισμοί στο διαδίκτυο και η καταστολή της κοινωνίας των πολιτών επηρεάζουν πολλούς Ρώσους, την ώρα που τα πλήγματα μεγάλου βεληνεκούς της Ουκρανίας φέρνουν τον πόλεμο στην πόρτα τους με νέο τρόπο.

Οι επιθέσεις με drones από το Κίεβο βαθιά στο ρωσικό έδαφος, που αποσκοπούν στην πίεση του Κρεμλίνου για διαπραγματεύσεις, έχουν διαλύσει την ψευδαίσθηση ότι οι συνέπειες αυτού που η Μόσχα αποκαλεί «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» βρίσκονται μακριά από τους απλούς Ρώσους.

Ορισμένες έχουν προκαλέσει απώλειες ζωών και τραυματισμούς (αν και σε καμία περίπτωση στην κλίμακα που παρατηρείται στην Ουκρανία), αλλά το σημαντικότερο είναι ότι τα πλήγματα σε διυλιστήρια πετρελαίου έχουν οδηγήσει σε ελλείψεις καυσίμων, με ουρές αυτοκινήτων να σχηματίζονται στις μεγάλες πόλεις, ενώ τα χτυπήματα στους μεγαλύτερους διαδικτυακούς εμπόρους λιανικής έχουν αυξήσει την πίεση στην ήδη επιβαρυμένη πολεμική οικονομία.

Η Ραΐσα, ψηφοφόρος στη Μόσχα, η οποία αρνήθηκε να δώσει το πλήρες όνομά της, δήλωσε ότι ήθελε να εκλεγούν «άξιοι άνθρωποι» που θα «σκέφτονται τους απλούς ανθρώπους» και τις ανάγκες τους. Όταν ρωτήθηκε πώς ελπίζει να είναι το μέλλον, είπε: «Προφανώς θα έλεγα αυτό που θα έλεγαν πολλοί: ειρηνικό. Θέλω πραγματικά να τελειώσουν όλα αυτά», αναφερόμενη διακριτικά στον πόλεμο.

Η 73χρονη Μαρίνα Αλεξάντροβνα δήλωσε στο CNN ότι δεν είχε αποφασίσει τι θα ψηφίσει, αλλά ότι «ψηφίζει πάντα», προσθέτοντας: «Σημασία δεν έχει ποιος ψηφίζει, αλλά ποιος μετράει τις ψήφους». Σχετικά με το σημερινό πολιτικό κλίμα στη Ρωσία, είπε: «Ξέρουμε τι είναι η ζωή, τι νόμοι ψηφίζονται. Δεν μου αρέσει, αλλά δεν μπορούμε να αλλάξουμε τίποτα».

Οι αρχές στη Μόσχα έχουν εισαγάγει υλικά κίνητρα για τους κατοίκους της πρωτεύουσας με τη μορφή πόντων για δώρα, εάν ψηφίσουν είτε ηλεκτρονικά είτε σε τερματικό ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε εκλογικό τμήμα, αντί να ρίξουν χάρτινο ψηφοδέλτιο. Οι επικριτές είναι από καιρό καχύποπτοι με την εισαγωγή της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας, υποστηρίζοντας ότι είναι λιγότερο διαφανής.

Ένα κύριο χαρακτηριστικό αυτών των εκλογών είναι ότι 186 βετεράνοι του πολέμου στην Ουκρανία είναι υποψήφιοι για την Κρατική Δούμα, ενώ περισσότεροι από 1.500 πρώην στρατιωτικοί διεκδικούν επίσης περιφερειακές και δημοτικές θέσεις. Αυτό ακολουθεί την έναρξη του προγράμματος «Ώρα των Ηρώων» από τον Πούτιν το 2024 για την εκπαίδευση βετεράνων για κυβερνητικούς και διοικητικούς ρόλους. Κανένας από τους υποψήφιους βετεράνους με τους οποίους επικοινώνησε το CNN δεν επιθύμησε να δώσει συνέντευξη.

Αποκλείστηκε το μοναδικό αντιπολεμικό κόμμα

Ίσως, το ποιοι έχουν αποκλειστεί από το ψηφοδέλτιο λέει περισσότερα από το ποιοι υποψήφιοι επιτρέπεται να συμμετάσχνουν.

Το Γιάμπλοκο διαγράφηκε μόλις λίγες ημέρες μετά την εγγραφή του για τις εκλογές, αφότου το φιλοκρεμλινικό εθνικιστικό κόμμα Ρόντινα («Πατρίδα») κατέθεσε προσφυγή εναντίον του, επικαλούμενο ξένη χρηματοδότηση και παραβιάσεις δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Η ηγεσία του Γιάμπλοκο υποστηρίζει ότι η κίνηση είχε πολιτικά κίνητρα.

Η αρχική απόφαση του Κρεμλίνου να επιτρέψει στο Γιάμπλοκο να κατέβει στις εκλογές ήταν ένας «πειραματισμός χαμηλού ρίσκου», δήλωσε η Ιρίνα Μπουσίγκινα, Ρωσίδα πολιτική επιστήμονας που εδρεύει στο Βερολίνο.

Η Μπουσίγκινα πιστεύει ότι μόλις οι πολιτικοί ιθύνοντες του Κρεμλίνου είδαν αύξηση του διαδικτυακού ενδιαφέροντος για το Γιάμπλοκο, με τις εκκλήσεις του για ειρηνευτική συμφωνία με την Ουκρανία, ειδικά ανάμεσα στις νεότερες γενιές, κινήθηκαν για να εξουδετερώσουν το κόμμα, το οποίο είχε εγγράψει εκατοντάδες υποψηφίους σε όλη τη χώρα.

«Ο (Πούτιν) δεν ήταν προετοιμασμένος για μια κατάσταση όπου ένα φιλελεύθερο δημοκρατικό κόμμα όπως το Γιάμπλοκο θα είχε τόσο ισχυρή υποστήριξη στη χώρα», δήλωσε ο συνιδρυτής Γιαβλίνσκι. «Δεν έχουμε ακόμη δημοκρατία στη Ρωσία. Ξεκινήσαμε τις μεταρρυθμίσεις μας πριν από 30 χρόνια, αλλά αποτύχαμε πλήρως, γι’ αυτό και έχουμε ένα αυταρχικό σύστημα που δεν είναι προετοιμασμένο για δημοκρατικές εκλογές».

Ο Γκριγκόρι Γιαβλίνσκι, συνιδρυτής του Γιάμπλοκο, έχει ζητήσει άμεση κατάπαυση του πυρός με την Ουκρανία.

Ο Γιαβλίνσκι πρόσθεσε ότι όσοι επιτρέπεται να θέσουν υποψηφιότητα «υποστηρίζουν 100% την τρέχουσα πολιτική γραμμή του Κρεμλίνου», ενώ το Γιάμπλοκο είναι ένας αντίπαλος που ζητά «μια εναλλακτική λύση, τη μετάβαση σε άμεση κατάπαυση του πυρός και διαπραγματεύσεις με την Ουκρανία, την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες».

Ο Γιαβλίνσκι, με 35 χρόνια παρουσίας στη ρωσική πολιτική σκηνή, δεν περιμένει εκπλήξεις σε αυτές τις εκλογές, αλλά δήλωσε ότι ελπίζει η Ρωσία να ξεκινήσει επειγόντως διπλωματικές διαπραγματεύσεις. “Η Μόσχα πρέπει «να βρει κοινή γλώσσα με την Ευρώπη, την Ουκρανία, τις ΗΠΑ, επειδή είναι ο μόνος δρόμος προς τα εμπρός. Είναι απαραίτητο για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο πυρηνικού πολέμου”, τόνισε.

Η Ρωσία επικρίνει εδώ και καιρό την μη διεξαγωγή εκλογών στην Ουκρανία, φτάνοντας στο σημείο να αποκαλεί τον Ουκρανό Πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι «παράνομο», επειδή η θητεία του έχει λήξει χωρίς να προκηρύξει εκλογές. Ο Ζελένσκι δηλώνει ότι η διεξαγωγή εκλογών ενώ η Ουκρανία εμπλέκεται στον πόλεμο είναι «αδύνατη». Το σύνταγμα της Ουκρανίας απαγορεύει τη διεξαγωγή εκλογών υπό στρατιωτικό νόμο, ο οποίος επιβλήθηκε μετά την εισβολή του 2022.

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι τα αποτελέσματα των εκλογών θα χρησιμοποιηθούν για την ενίσχυση του Πούτιν σε περίοδο πολέμου. Τα ρωσικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης βρίθουν φημών για περαιτέρω επιστράτευση μετά τις εκλογές με σκοπό την ενίσχυση των ρωσικών δυνάμεων στην Ουκρανία, κάτι που το Κρεμλίνο αρνείται κατηγορηματικά.

Σύμφωνα με τον Κολεσνίκοφ, «οι εκλογές θα παρουσιαστούν ως περαιτέρω νομιμοποίηση της ειδικής (στρατιωτικής) επιχείρησης και της πιο σκληρής εσωτερικής πολιτικής καταστολής και των περιορισμών στα δικαιώματα των πολιτών, που είναι τώρα πολύ πιο αυστηροί από οτιδήποτε είχαμε δει στην ύστερη σοβιετική εποχή».

Ωστόσο, στους δρόμους της Μόσχας, ορισμένοι παραμένουν αισιόδοξοι ότι το μέλλον θα είναι πιο φωτεινό. Ο 63χρονος Όλεγκ δήλωσε ότι ελπίζει «να υπάρξει κάποια σταθερότητα για τους απλούς ανθρώπους… και ότι, στο εξής, οι δεσμοί μας με καλούς ανθρώπους στο εξωτερικό θα βελτιωθούν. Τόσο στη Δύση όσο και στην Ανατολή».

Η συνεχής έμφαση του Πούτιν στην αντιμετώπιση των «βαθύτερων αιτίων» του πολέμου και στην επίτευξη των αρχικών του στόχων, συμπεριλαμβανομένης της αποστρατιωτικοποίησης και της υποταγής της Ουκρανίας, υποδηλώνει ότι κάτι τέτοιο μπορεί να απέχει ακόμη πολύ.