Παύλος Φύσσας: 13 χρόνια μετά, η μνήμη του πέρασε τις πόρτες της Ευρώπης

Δεκατρία χρόνια μετά τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα, η παράσταση «18/9» με τη Δώρα Χρυσικού ταξίδεψε στις Βρυξέλλες, με πρωτοβουλία του Ευρωβουλευτή του ΠΑΣΟΚ Νικόλα Φαραντούρη.

Στις 18 Σεπτεμβρίου, ανήμερα της δολοφονίας του, στο θεσμικό κέντρο μιας Ευρώπης που γεννήθηκε ξανά μέσα από τα συντρίμμια του φασισμού και υποσχέθηκε «ποτέ ξανά», η φωνή του Παύλου Φύσσα επέστρεψε με έναν διαφορετικό τρόπο: μέσα από τη σκηνή, τη μνήμη και την ανάγκη για διαρκή εγρήγορση.

Η Δώρα Χρυσικού έφερε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μια παράσταση που δεν λειτούργησε μόνο ως καλλιτεχνικό γεγονός, αλλά και ως πολιτική πράξη. Η ραγδαία άνοδος της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη υπενθυμίζει πως ο φασισμός δεν ανήκει μόνο στα βιβλία της Ιστορίας, επιστρέφει όταν η μνήμη αδυνατίζει, όταν η σιωπή γίνεται επιλογή και όταν η κοινωνία ξεχνά πόσο εύκολα το «δεν μπλέκω» μπορεί να γίνει συνενοχή.

Το NEWS 24/7 ήταν εκεί. Στα έδρανα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Σε μια αίθουσα όπου συνήθως ακούγονται πολιτικές αντιπαραθέσεις, αποφάσεις και τοποθετήσεις για το μέλλον της Ευρώπης, αυτή τη φορά ακούστηκε μια άλλη φωνή: η φωνή ενός ανθρώπου που βρέθηκε μπροστά σε ένα έγκλημα και κλήθηκε να αποφασίσει αν θα σωπάσει ή αν θα μιλήσει.

Η παρουσία του «18/9» στις Βρυξέλλες αποτέλεσε μια πρωτόγνωρη στιγμή για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, καθώς για πρώτη φορά μια θεατρική παράσταση αφιερωμένη στην αντιφασιστική μνήμη και στη δολοφονία του Παύλου Φύσσα ανέβηκε μέσα στον θεσμικό πυρήνα της Ευρώπης. Η Δώρα Χρυσικού έδωσε σάρκα και οστά σε μια ιστορία για το πώς η σιωπή μπορεί να γίνει επικίνδυνη σε έναν χώρο που δημιουργήθηκε ακριβώς πάνω στην υπόσχεση ότι η Ευρώπη δεν θα ξεχάσει ποτέ τι μπορεί να προκαλέσει ο φασισμός.

Λίγα λόγια για την παράσταση

Το «18/9» είναι μια παράσταση που αφηγείται τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα και ακροβατεί στη λεπτή, σχεδόν αόρατη γραμμή που χωρίζει τον φόβο από την ευθύνη. Αφορά τη στιγμή που ένας συνηθισμένος άνθρωπος βρίσκεται αντιμέτωπος με την Ιστορία και καλείται να απαντήσει χωρίς να έχει προετοιμαστεί ποτέ για αυτό.

Η μεγάλη δύναμη του έργου της Μαρίας Λούκα, βρίσκεται στο γεγονός πως δεν κατασκευάζει ήρωες. Δεν παρουσιάζει ανθρώπους απαλλαγμένους από φόβους και αμφιβολίες. Αντίθετα, φέρνει στη σκηνή ανθρώπους εύθραυστους, όπως όλοι μας, που όμως σε μια κρίσιμη στιγμή αποφασίζουν να κάνουν το αυτονόητο: να πουν την αλήθεια.

Η Δώρα Χρυσικού σηκώνει μόνη της το βάρος ολόκληρης της ιστορίας. Η ερμηνεία της δεν είναι απλή αναπαράσταση μιας μαρτυρίας, είναι μια κατάθεση ψυχής. Με ελάχιστα μέσα, με το σώμα και τη φωνή της, μεταφέρει την αγωνία μιας γυναίκας που φοβάται, που αμφιβάλλει, που γνωρίζει ότι η απόφασή της θα αλλάξει τη ζωή της. Και όμως μιλά. Η γενναιότητά της δεν παρουσιάζεται ως κάτι υπεράνθρωπο. Δεν είναι η απουσία φόβου. Είναι η επιλογή να προχωρήσει παρά τον φόβο.

Η ιστορία της Δήμητρας Ζώρζου και της Παρασκευής Καραγιαννίδου, των δύο νεαρών γυναικών που υπήρξαν αυτόπτες μάρτυρες της δολοφονίας του Παύλου Φύσσα, είναι τελικά η ιστορία όλων εκείνων των στιγμών όπου ένας άνθρωπος πρέπει να αποφασίσει αν θα κοιτάξει αλλού ή αν θα σταθεί απέναντι.

Αυτός είναι ο λόγος που η παρουσίαση του «18/9» στις Βρυξέλλες είχε τέτοιο βάρος. Γιατί δεν μίλησε μόνο για το χθες. Μίλησε για το σήμερα, για μια Ευρώπη όπου η Ακροδεξιά επιστρέφει. Και γι αυτό η μνήμη δεν μπορεί να είναι μια ετήσια τελετή., αλλά ενεργή στάση. Γιατί ο φασισμός δεν εμφανίζεται από το πουθενά, χρειάζεται χώρο, ανοχή, σιωπή.

Και το «18/9» έρχεται να θυμίσει κάτι απλό αλλά δύσκολο: Ότι η δημοκρατία δεν προστατεύεται μόνο από τους θεσμούς. Προστατεύεται από ανθρώπους που, όταν έρθει η στιγμή, αποφασίζουν να μη σιωπήσουν.