Σχέδιο 2029: Οι Συντηρητικοί της ΕΕ σε υπαρξιακή κρίση

Η μεγαλύτερη πολιτική οικογένεια της Ευρώπης έχει ήδη αρχίσει να χαράσσει στρατηγική για τις εκλογές του 2029. Στόχος της είναι να ανακτήσει ψηφοφόρους που στράφηκαν προς την ακροδεξιά. Ωστόσο, τα ίδια της τα μέλη διχάζονται: πρέπει να συνεργαστούν με αυτά τα κόμματα ή όχι;

Όπως αναφέρει το POLITICO, ο πρόεδρος του κεντροδεξιού Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ), Μάνφρεντ Βέμπερ, συγκρότησε εσωτερικά πριν από δύο εβδομάδες την ομάδα εργασίας “Win2029”. Αποστολή της είναι να αναπτύξει μια πολιτική πλατφόρμα ικανή να αντιμετωπίσει την ακροδεξιά στις κάλπες σε τρία χρόνια από τώρα. Ωστόσο, εντός του κόμματος υπάρχουν βαθιές διαφωνίες ως προς μια φερόμενη συνεργασία με ακροδεξιές ομάδες αλλά και για τον βαθμό “ευθυγράμμισης” μαζί τους σε θέματα μεταναστευτικού, κλίματος και κοινωνικής πολιτικής.

“Η κύρια κόντρα σε ολόκληρη την ήπειρο – και σίγουρα στις Ευρωεκλογές του 2029 – θα είναι οι αντιευρωπαϊστές λαϊκιστές από τη μια και οι δυνάμεις του ΕΛΚ από την άλλη”, δήλωσε ο αντιπρόεδρος του ΕΛΚ και προτεινόμενος πρωθυπουργός της Ρουμανίας, Siegfried Muresan. Οτιδήποτε άλλο “θα είναι δευτερεύουσας σημασίας”, συμφώνησε ο εκπρόσωπος της συντηρητικής ομάδας, Pedro López de Pablo. “Επειδή δεν βρίσκονται στην κυβέρνηση, μπορούν να υποσχεθούν τα πάντα. Απέναντι σε αυτή τη ρητορική, πρέπει να σκεφτούμε ποιες εναλλακτικές λύσεις μπορούμε να προσφέρουμε στον κόσμο”.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν έχει φτάσει καν στα μισά της θητείας του. Η σύσταση της ομάδας εργασίας αποτελεί ασυνήθιστα πρώιμη κίνηση για τα χρονικά δεδομένα που βρισκόμαστε και φανερώνει την αίσθηση κατεπείγοντος που νιώθουν οι ηγέτες του ΕΛΚ, καθώς τα ακροδεξιά κόμματα κερδίζουν συνεχώς έδαφος σε ολόκληρη την Ένωση. Επικεφαλής της ομάδας τοποθετήθηκε ο Ισπανός ευρωβουλευτής Esteban González Pons, ο οποίος θα συμβάλει στη σύνταξη του τελικού εκλογικού προγράμματος. Οι συνομιλίες αναμένεται να ξεκινήσουν τον Οκτώβριο σε συνάντηση εργασίας στη Σικελία και να ολοκληρωθούν στο συνέδριο του ΕΛΚ στη Ρώμη την ερχόμενη άνοιξη.

Οι νομοθέτες του ΕΛΚ αντιμετωπίζουν ήδη ένα ιστορικό δίλημμα. “Αυτό είναι το ιστορικό δίλημμα στο οποίο πρέπει να απαντήσει το ΕΛΚ και θα πρέπει να είναι ξεκάθαρο και ειλικρινές απέναντι στους ψηφοφόρους: είμαστε κεντροδεξιοί ή είμαστε άλλο ένα δεξιό κόμμα;”, δήλωσε η Φινλανδή ευρωβουλευτής Sirpa Pietikäinen.

Το ζήτημα είναι αν οι δεξιοί θα πάνε πιο δεξιά. Κάτι που ως ερώτημα, ισχύει και για τη δική μας χώρα.

Ακροδεξιό φλερτ

Σε ορισμένα κράτη – μέλη η συγκυβέρνηση με την ακροδεξιά έχει γίνει κανόνας. Σε άλλα, αυτά τα κόμματα παραμένουν οι κύριοι αντίπαλοι του ΕΛΚ και κάθε συνεργασία αποτελεί κόκκινη γραμμή. Πολωνοί και Ρουμάνοι αντιτίθενται σε οποιαδήποτε ευθυγράμμιση με την ακροδεξιά. Αντίθετα, συντηρητικοί στην Ισπανία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία, τη Δανία και την Ολλανδία έχουν ήδη κυβερνήσει μαζί τους.

Οι Γερμανοί βουλευτές είναι διχασμένοι. Ορισμένοι στο Βερολίνο αμφισβητούν πλέον το “τείχος” απέναντι στο Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), λόγω των πρόσφατων εκλογικών επιτυχιών του κόμματος. Ωστόσο, η πλειοψηφία των Γερμανών μελών του ΕΛΚ στις Βρυξέλλες παραμένει αντίθετη με τη συνεργασία.

Πληροφορίες που επικαλείται το POLITICO δείχνουν ότι το ΕΛΚ επιχειρεί να διατηρήσει το τείχος προστασίας στο Κοινοβούλιο. Οι βουλευτές λαμβάνουν επανειλημμένα οδηγίες να απορρίπτουν τις πρωτοβουλίες των ακροδεξιών “Πατριωτών”, ενώ παράλληλα στηρίζουν παρόμοιες προτάσεις από τους “Ευρωπαίους Συντηρητικούς και Μεταρρυθμιστές” (ECR) – την ομάδα στην οποία ανήκει η Ιταλίδα Πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι και την οποία το ΕΛΚ θεωρεί “αποδεκτό εταίρο”.

Για να στείλει σαφές μήνυμα, η ομάδα έφτασε στο σημείο να διαγράψει τον Σλοβένο ευρωβουλευτή Branko Grims, αφού εκείνος εμφανίστηκε σε εκδήλωση που διοργάνωσε το AfD. Παρ’ όλα αυτά, το ΕΛΚ δεν κατάφερε να αποφύγει τον πειρασμό να συμμαχήσει με ακροδεξιές ομάδες σε ευαίσθητα ζητήματα. Αυτό συνέβη στο πλαίσιο συζητήσεων του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ, όταν μια δεξιά πλειοψηφία υπερψήφισε την αφαίρεση των περιβαλλοντικών κριτηρίων και των κριτηρίων ισότητας των φύλων από την εποπτεία των δαπανών. Η ηγεσία του ΕΛΚ είχε δεσμευτεί να διατηρήσει μια κεντρώα γραμμή (συμμαχώντας με τις προοδευτικές δυνάμεις), όμως δεν μπόρεσε να επιβάλει κομματική πειθαρχία στους βουλευτές της. Αυτή η αποτυχία αποκάλυψε μια εσωτερική διαφωνία που πλέον επηρεάζει άμεσα τις καθημερινές νομοθετικές μάχες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Στην τελευταία του ολομέλεια, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ) συζήτησε τον τρόπο με τον οποίο θα περάσει ένα ψήφισμα για τη μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα αφού οι διαπραγματεύσεις με τους Σοσιαλιστές κατέρρευσαν. Δύο σειρές εσωτερικών σημειωμάτων που περιήλθαν στη γνώση του POLITICO αποκαλύπτουν ότι η στρατηγική ήταν να κάνουν τους “Πατριώτες” να νιώσουν μέρος της διαδικασίας και να εξασφαλίσουν τη ψήφο τους, στηρίζοντας εσκεμμένα μία από τις τροπολογίες τους.

Η ιδέα προήλθε από την ισπανική αντιπροσωπεία, η οποία επιζητούσε μια πολιτική νίκη στη Μαδρίτη. Η ηγεσία του ΕΛΚ στήριξε το σχέδιο, προτρέποντας τους βουλευτές να υπερψηφίσουν το κείμενο, ανεξάρτητα από το αν θα περνούσαν ή όχι οι τροπολογίες των “Πατριωτών”.

Η μεγαλύτερη πρόκληση για το ΕΛΚ ενδέχεται να μην είναι το αν θα συνεργαστεί με την ακροδεξιά, αλλά το αν θα την αντιμετωπίσει στο δικό της πεδίο ατζέντας ή αν θα μετατοπίσει την πολιτική συζήτηση στο δικό του γήπεδο – και, κάνοντάς το αυτό, αν θα κινηθεί δεξιότερα για να επανακτήσει ψηφοφόρους ή αν θα παραμείνει σταθερό στο κέντρο.

Στο συνέδριο μετά τις ευρωεκλογές του 2024, ο Βέμπερ κατέστησε σαφές ότι ήθελε να αναδιαμορφώσει το “αφήγημα” του κόμματος ώστε να κερδίσει πίσω τη στήριξη ψηφοφόρων που δελεάζονταν από τους ακροδεξιούς λαϊκιστές. Αυτό σήμαινε αυστηρότερες μεταναστευτικές πολιτικές, περισσότερες απελάσεις και υποχώρηση των περιβαλλοντικών κανόνων – θέσεις που έκτοτε έχουν γίνει ακόμη πιο σκληρές.

Ακόμη κι όταν το Σύμφωνο της ΕΕ για τη Μετανάστευση εισήγαγε τον Ιούνιο ταχύτερες διαδικασίες ασύλου και συνοριακών ελέγχων, και οι διαπραγματευτές συμφώνησαν σε πανευρωπαϊκούς κανόνες για την επιτάχυνση των απελάσεων, το ΕΛΚ συνέχισε να πιέζει για ακόμη αυστηρότερα μέτρα.

Στη πολιτική της συνέλευση στη Βιέννη εκείνη την περίοδο, η παράταξη ζήτησε περισσότερες επενδύσεις για τη Frontex – τον οργανισμό συνοριοφυλακής της ΕΕ – καθώς και ευκολότερες επιστροφές στα εξωτερικά σύνορα του μπλοκ. Οι σύνεδροι συμφώνησαν επίσης να αντικαταστήσουν τον όρο “παράτυπη μετανάστευση” με τον όρο “παράνομη μετανάστευση” σε όλο το κείμενο, υιοθετώντας ορολογία που συνδέεται πιο στενά με την ακροδεξιά, σύμφωνα με τα εμπιστευτικά πρακτικά.

Αυτή η στρατηγική για το μεταναστευτικό προκαλεί ανησυχία και δυσφορία εντός του κόμματος.

Τα δικαιώματα στο επίκεντρο

Κατά τη διάρκεια μιας έντονης συζήτησης για το Ισλάμ στην Ευρώπη στην ίδια συνέλευση, η αντιπρόεδρος του ΕΛΚ και πρώην επίτροπος Mairead McGuinness προειδοποίησε τους συναδέλφους της “να μην συγχέουν τη θρησκευτική πίστη με τον πολιτικό εξτρεμισμό”, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για “σαφή δέσμευση στη θρησκευτική ελευθερία”, όπως αναφέρουν τα πρακτικά.

Ο Γερμανός ευρωβουλευτής του ΕΛΚ Dennis Radtke, επικεφαλής της πτέρυγας που είναι αρμόδια για τις σχέσεις με τα συνδικάτα, δήλωσε στο POLITICO ότι το κόμμα πρέπει να αποφύγει να αποδίδει την άνοδο της ακροδεξιάς αποκλειστικά στο μεταναστευτικό. “Φυσικά πρέπει να διασφαλίσουμε ασφαλή σύνορα, δεν υπάρχει αμφιβολία. Αλλά να συνδέουμε την επιτυχία της ακροδεξιάς στην Ευρώπη μόνο με το ζήτημα της μετανάστευσης… αμφιβάλλω αν αυτό ισχύει”, είπε. “Ο αριθμός των αιτούντων άσυλο μειώνεται· η ακροδεξιά εξακολουθεί να ανεβαίνει, επειδή πολλά κοινωνικά προβλήματα δεν έχουν επιλυθεί ή καν αντιμετωπιστεί”.

Καθώς η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και η άρση των γραφειοκρατικών αγκυλώσεων αναδεικνύονται σε κεντρικό πυλώνα της στρατηγικής του ΕΛΚ για την οικονομική ανάκαμψη της Ευρώπης, δεν λείπουν οι φωνές που προειδοποιούν ότι τα κοινωνικά και εργασιακά δικαιώματα μπαίνουν οριστικά στο περιθώριο.

Τον Φεβρουάριο, οι συνδικαλιστικές και γυναικείες οργανώσεις του κόμματος κατέθεσαν πρόταση ψηφίσματος ζητώντας την ενίσχυση του κοινωνικού κράτους, την αναβάθμιση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού και τη λήψη μέτρων για τη νεανική απασχόληση. Ωστόσο, οι εθνικές αντιπροσωπείες της Αυστρίας, της Φινλανδίας, της Γερμανίας και της Σουηδίας έκοψαν τον δρόμο στην πρωτοβουλία, χαρακτηρίζοντας το κείμενο “άστοχα διατυπωμένο” και τονίζοντας πως “η εστίαση στην κοινωνική δικαιοσύνη εκπέμπει λανθασμένα μηνύματα, τη στιγμή που απόλυτη προτεραιότητα του ΕΛΚ οφείλει να είναι η ανταγωνιστικότητα και η παραγωγικότητα”, όπως αποκαλύπτουν τα πρακτικά της συνεδρίασης.

Άλλα στελέχη του κόμματος σήκωσαν το γάντι, υποστηρίζοντας σθεναρά πως η παράταξη δεν έχει το περιθώριο να απεμπολήσει το κοινωνικό της πρόσωπο. Μπροστά στο αδιέξοδο, η ηγεσία ανέβαλε την ψηφοφορία και η πρόταση αποσύρθηκε μέχρι νεοτέρας.

“Δεν έχει γίνει ευκολότερο”, δήλωσε ο Dennis Radtke σχετικά με την προσπάθεια ενίσχυσης της κοινωνικής εστίασης του ΕΛΚ. “Αν δεν είμαστε διατεθειμένοι να παράγουμε αποτελέσματα για τα δικαιώματα των εργαζομένων, για τα κοινωνικά ζητήματα, τότε δεν μπορούμε να ισχυριζόμαστε ότι είμαστε το τελευταίο λαϊκό κόμμα της Ευρώπης”. Οι πολιτισμικοί πόλεμοι της ακροδεξιάς έχουν επίσης επίδραση στο εσωτερικό του ΕΛΚ, όπου οι μακροχρόνιες εντάσεις σχετικά με τον φεμινισμό, το φύλο και τα αναπαραγωγικά δικαιώματα μετατοπίζονται προς τις πιο συντηρητικές ιδέες.

Στο Κοινοβούλιο, το ΕΛΚ υποστήριζε παραδοσιακά τα αναπαραγωγικά δικαιώματα, επιτρέποντας παράλληλα στις εθνικές αντιπροσωπείες ελεύθερη ψήφο για τις αμβλώσεις, δήλωσε η βετεράνος ευρωβουλευτής για την ισότητα των φύλων, Pietikäinen. Τώρα, καθώς ορισμένες αντιπροσωπείες σκληραίνουν τη στάση τους, η συναίνεση διαβρώνεται και περισσότερα ζητήματα – συμπεριλαμβανομένης της συνεκτίμησης της διάστασης του φύλου στον προϋπολογισμό (gender budgeting), που εξετάζει πώς οι δημόσιες δαπάνες επηρεάζουν γυναίκες και άνδρες- αφήνονται στην ελεύθερη ψήφο. “Τώρα έχει γίνει πιο δύσκολο”, είπε.

Μια έκθεση για τις έμφυλες ανισότητες στην υγεία προκάλεσε πανδαιμόνιο σε συνεδρίαση της ομάδας του ΕΛΚ κατά την τελευταία ολομέλεια, καθώς Ιρλανδοί, Πολωνοί και Λουξεμβούργιοι βουλευτές παρότρυναν τους συναδέλφους τους να την υποστηρίξουν, ενώ οι Ισπανοί τη χαρακτήρισαν “παράλογη” και οι Κροάτες καταδίκασαν την “έμφυλη ιδεολογία” της ως “ριζοσπαστική” και “ακραία”. Η δέσμευση του κόμματος για απλούστευση της νομοθεσίας της ΕΕ έχει επίσης ανοίξει ρήγματα, καθώς οι βουλευτές διαφωνούν για το πόσο μακριά πρέπει να φτάσουν στην κατάργηση των “πράσινων νόμων”. Στο εσωτερικό του κόμματος, οι διαφορετικές τάσεις συγκρούονται για το πόσο πρέπει να πιέσουν προς την κατάργηση των κινητήρων εσωτερικής καύσης, αλλά και για το βαθμό χαλάρωσης των ορίων εκπομπών άνθρακα που επιβάλλει η ΕΕ στη βιομηχανία μέσω του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS).

Αυτές οι διαμάχες φέρνουν στην επιφάνεια το υπαρξιακό δίλημμα του ΕΛΚ στον δρόμο προς τις ευρωεκλογές του 2029: Θα υιοθετήσει μια πιο σκληρή ατζέντα για να ανακόψει τις διαρροές προς την ακροδεξιά ή θα παραμείνει αγκυροβολημένο στο πολιτικό κέντρο; Πρόκειται για μια στρατηγική επιλογή που απειλεί να μεγαλώσει ακόμη περισσότερο τα ρήγματα ανάμεσα στα εθνικά κόμματα που το απαρτίζουν.