Συμμαχία ΕΛΚ – ακροδεξιών: Νέο σύμφωνο μετανάστευσης με Κέντρα Επιστροφής και “στείλτε τους πίσω”

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε την Τετάρτη σύμφωνο που αποσκοπεί στην επιτάχυνση της επιστροφής μεταναστών χωρίς νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ, χάρη στην υποστήριξη κεντροδεξιών και ακροδεξιών πολιτικών ομάδων.

Ο “κανονισμός για τις επιστροφές” αποτελεί την πιο αυστηρή αλλαγή στην μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ εδώ και δεκαετίες. Όπως τονίζει το Euronews, θεωρείται “αμφιλεγόμενος”, καθώς θα επέτρεπε στις χώρες της ΕΕ να δημιουργήσουν κέντρα απέλασης εκτός της ΕΕ, γνωστά ως κόμβοι επιστροφής , μέσω συμφωνιών με χώρες εκτός ΕΕ.

Αυτοί οι “κόμβοι” θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν είτε ως εγκαταστάσεις διέλευσης, όπου οι άνθρωποι περιμένουν την επιστροφή τους στη χώρα καταγωγής τους, είτε ως τοποθεσίες όπου οι μετανάστες παραμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, ενδεχομένως χωρίς χρονικό περιορισμό ή περαιτέρω εγγυήσεις. Μόνο οι ασυνόδευτοι ανήλικοι θα εξαιρούνται από το μέτρο, ενώ οι οικογένειες με παιδιά δύναται να μεταφερθούν στους κόμβους. Η Δανία, η Αυστρία, η Ελλάδα, η Γερμανία, η Ολλανδία και άλλες χώρες έχουν ήδη διερευνήσει επιλογές για τη δημιουργία κόμβων, γράφει η Le Monde.

“Στόχος μας είναι να ολοκληρώσουμε τις πρώτες συμφωνίες για τη δημιουργία αυτών των δομών το 2026, ώστε να τεθούν σε λειτουργία από το 2027”, δήλωσε την Κυριακή ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.

Σύμφωνα με την επίσημη απόφαση: “Οι συμφωνίες αυτές θα μπορούν να συνάπτονται μόνο με τρίτες χώρες που σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, το διεθνές δίκαιο και την αρχή της μη επαναπροώθησης. Οι εθνικές αρχές θα πρέπει να ενημερώνουν την Επιτροπή και τα άλλα κράτη μέλη πριν από την έναρξη ισχύος των συμφωνιών αυτών”.

Ο νόμος εγκρίθηκε με 418 ψήφους υπέρ, 218 κατά και 30 αποχές. Μετά την ανακοίνωση του αποτελέσματος, οι υποστηρικτές του νομοσχεδίου χειροκρότησαν, ενώ ορισμένοι ευρωβουλευτές φώναζαν “στείλτε τους πίσω”, αναφερόμενοι στους παράτυπους μετανάστες. Άλλοι ευρωβουλευτές αντέδρασαν φωνάζοντας “ντροπή”.

Ο δεξιός Γάλλος βουλευτής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου François-Xavier Bellamy χαρακτήρισε την ψηφοφορία ως “ιστορικό βήμα για την Ευρώπη και απόδειξη ότι η αλλαγή είναι εφικτή”, προσθέτοντας “δεν είμαστε καταδικασμένοι στην αδυναμία”.

Η ψηφοφορία επιβεβαίωσε την εμφάνιση μιας δεξιάς πλειοψηφίας στο Κοινοβούλιο για τα ζητήματα μετανάστευσης. Το κεντροδεξιό Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ) ευθυγραμμίστηκε για άλλη μια φορά με τους δεξιούς Ευρωπαίους Συντηρητικούς και Μεταρρυθμιστές (ECR) και τους ακροδεξιούς Πατριώτες για την Ευρώπη (PfE) και την Ευρώπη των Κυρίαρχων Εθνών (ESN). Αρκετοί ευρωβουλευτές από την φιλελεύθερη ομάδα Renew Europe υποστηρίζουν επίσης το νομοσχέδιο.

Επισήμως το ΕΛΚ αρνείται την επίσημη συνεργασία με κόμματα που θεωρεί υπερβολικά ακραία, συμπεριλαμβανομένης της ακροδεξιάς Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) και του Εθνικού Συναγερμού της Γαλλίας. Ωστόσο σε επίπεδο μεταναστευτικής πολιτικής, συμμαχεί προς τα δεξιά του. Οι Σοσιαλιστές και οι αριστεροί ευρωβουλευτές αντιτάχθηκαν σε μεγάλο βαθμό στη νομοθεσία, υποστηρίζοντας ότι θα μπορούσε να υπονομεύσει τα θεμελιώδη δικαιώματα των μεταναστών.

Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, οι αρχές θα έχουν τη δυνατότητα να ερευνούν υπηκόους τρίτων χωρών, τα σπίτια τους ή άλλες “σχετικές εγκαταστάσεις” και να κατάσχουν προσωπικά αντικείμενα, στο πλαίσιο της προσπάθειάς τους να διασφαλίσουν την επιστροφή των παράτυπων μεταναστών.

Ο Alessandro Zan της κεντροαριστερής ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών χαρακτήρισε τη μεταρρύθμιση “ένα σκοτεινό κεφάλαιο για την Ευρώπη”. “Ανοίγει το δρόμο για αναγκαστικές απελάσεις, ολοένα και πιο επεμβατικούς ελέγχους τύπου ICE της εποχής Τραμπ και την κανονικοποίηση της κράτησης ακόμη και για άτομα που δεν διέπραξαν κανένα έγκλημα”, είπε.

Ο εισηγητής Malik Azmani (Renew, Ολλανδία) δήλωσε: “Σήμερα η Ευρώπη έκανε ένα αποφασιστικό βήμα. Οι πολίτες δικαίως αναμένουν ότι όσοι δεν έχουν δικαίωμα παραμονής θα επιστρέφουν στις χώρες καταγωγής τους. Γι’ αυτό έχω μια σαφή προτεραιότητα: αποτελεσματικά και ρεαλιστικά μέτρα επιστροφής. Έπειτα από σχεδόν 20 χρόνια αδράνειας, η Ευρώπη διαθέτει πλέον τα αναγκαία μέτρα για να τα εφαρμόσει. Οι επιστροφές αποτελούν το τελευταίο κομμάτι του παζλ του ευρωπαϊκού συστήματος μετανάστευσης και είμαι εξαιρετικά υπερήφανος που πλέον το σύστημα αυτό είναι ολοκληρωμένο”.

Μετά την έγκρισή του από το Κοινοβούλιο, το κείμενο θα πρέπει να εγκριθεί επισήμως από το Συμβούλιο και να δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ προκειμένου να τεθεί σε ισχύ. Ορισμένες διατάξεις, μεταξύ των οποίων εκείνες που αφορούν τα κέντρα επιστροφής, την εκτίμηση της ηλικίας των ανηλίκων και την εξωτερική διάσταση των επιστροφών, θα εφαρμοστούν άμεσα. Άλλες διατάξεις που απαιτούν προπαρασκευαστικές ενέργειες, θα τεθούν σε εφαρμογή 12 μήνες μετά την έναρξη ισχύος της νομοθεσίας.

Να σημειωθεί πως η Βρετανία εγκατέλειψε ένα σχέδιο απέλασης παράτυπων μεταναστών στη Ρουάντα, ενώ οι ιταλικές εγκαταστάσεις για την εξέταση αιτημάτων μεταναστών στην Αλβανία, αντιμετώπισαν νομικές προκλήσεις και “κόλλησαν”.

“Τα κράτη μέλη της ΕΕ θα μπορούν να απελαύνουν μετανάστες και αιτούντες άσυλο σε λεγόμενους “κόμβους επιστροφής” που μπορούν ουσιαστικά να χρησιμεύσουν ως υπεράκτια κέντρα κράτησης και φέρεται να έχουν συζητηθεί με χώρες που παραβιάζουν δικαιώματα όπως η Ρουάντα ή το Ουζμπεκιστάν”, δήλωσε η Iskra Kirova της Human Rights Watch.

Αναλυτικά η απόφαση:

Σύμφωνα με τη νομοθεσία, απόφαση επιστροφής που εκδίδεται από αρμόδιες εθνικές αρχές σε βάρος υπηκόου τρίτης χώρας που διαμένει παράτυπα σε κράτος μέλος συνεπάγεται την υποχρέωση της αποχώρησης του προσώπου αυτού από τη συγκεκριμένη χώρα της ΕΕ άμεσα ή εντός της σχετικής προθεσμίας.

Υποχρέωση συνεργασίας και κράτηση

Οι υπήκοοι τρίτων χωρών που υπόκεινται σε απόφαση επιστροφής θα υποχρεούνται να συνεργάζονται με τις αρμόδιες αρχές. Για την προετοιμασία της επιστροφής τους, θα μπορούν να τίθενται υπό κράτηση, κατόπιν ατομικής αξιολόγησης, για παράδειγμα εάν δεν συνεργάζονται, εάν υπάρχει κίνδυνος διαφυγής ή εάν συνιστούν απειλή για την ασφάλεια. Η κράτηση θα πρέπει να διατάσσεται από διοικητική ή δικαστική αρχή και θα μπορεί να διαρκεί έως 24 μήνες. Θα είναι επίσης δυνατή συνολική παράταση έως έξι μήνες, εφόσον μεταβληθούν οι περιστάσεις, προκύψουν νέα στοιχεία ή βελτιωθεί η συνεργασία με τρίτη χώρα. Εάν υπήκοος τρίτης χώρας μετακινηθεί σε άλλο κράτος μέλος, μπορεί να εφαρμόζεται περίοδος κράτησης. Τα κράτη μέλη θα μπορούν επίσης να απαιτούν τακτική αναφορά στις αρχές ή διαμονή σε καθορισμένο μέρος. Θα μπορούν επίσης να επιβάλλονται εναλλακτικά μέτρα κράτησης, όπως χρηματική εγγύηση ή ηλεκτρονική επιτήρηση.

Μέτρα έρευνας

Οι εθνικές αρχές θα μπορούν να λαμβάνουν ειδικά μέτρα έρευνας για την προετοιμασία ή τη διασφάλιση αποτελεσματικής επιστροφής. Τα μέτρα αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν έρευνες σε υπηκόους τρίτων χωρών, σε κατοικίες ή σε άλλους σχετικούς χώρους, κατόπιν δικαστικής ή διοικητικής άδειας, καθώς και έρευνα και κατάσχεση προσωπικών αντικειμένων και ηλεκτρονικών συσκευών. Όλα τα μέτρα θα πρέπει να τηρούν τα θεμελιώδη δικαιώματα και να υπόκεινται στις εγγυήσεις και τα ένδικα μέσα που προβλέπονται από το ενωσιακό και το εθνικό δίκαιο.

Συμφωνία με χώρες εκτός ΕΕ για την αποδοχή των επιστρεφόντων

Βάσει των νέων κανόνων θα είναι δυνατή η μεταφορά μεταναστών για τους οποίους έχει εκδοθεί σχετική απόφαση (εξαιρουμένων των ασυνόδευτων ανηλίκων) σε “κέντρα επιστροφής” που βρίσκονται στο έδαφος χώρας που συμφωνεί να τους υποδεχθεί, βάσει συμφωνίας που συνάπτει κράτος μέλος της ΕΕ. Οι συμφωνίες αυτές θα μπορούν να συνάπτονται μόνο με τρίτες χώρες που σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, το διεθνές δίκαιο και την αρχή της μη επαναπροώθησης. Οι εθνικές αρχές θα πρέπει να ενημερώνουν την Επιτροπή και τα άλλα κράτη μέλη πριν από την έναρξη ισχύος των συμφωνιών αυτών.