Κάλαμος: Το τελευταίο σχολείο του νησιού μένει με 2 μαθητές – Ο δημογραφικός μαρασμός της Ελλάδας
Διαβάζεται σε 7'
Η εικόνα ερήμωσης του Καλάμου, όπως καταγράφεται από τον φωτογραφικό φακό του Associated Press, αποτυπώνει το δημογραφικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν η Ελλάδα και πολλές ακόμη ευρωπαϊκές χώρες.
- 05 Οκτωβρίου 2026 17:15
Δύο μαθητές της ΣΤ’ Δημοτικού κάθονται δίπλα δίπλα, μπροστά από σειρές άδειων θρανίων. Είναι οι τελευταίοι μαθητές του μοναδικού σχολείου στον Κάλαμο, το μικρό νησί του Ιονίου με τους περίπου 80 μόνιμους κατοίκους.
Η δασκάλα τους, Χρύσα Νταλάκα, βλέπει εδώ και χρόνια τον αριθμό των παιδιών να μειώνεται. Την επόμενη σχολική χρονιά, όταν οι δύο μαθητές θα πάνε στο Γυμνάσιο και θα πρέπει να μετακινούνται στην ηπειρωτική Ελλάδα, το σχολείο θα μείνει χωρίς παιδιά.
Το νηπιαγωγείο έχει ήδη κλείσει εδώ και τρία χρόνια. Παιχνίδια και παιδικά βιβλία παραμένουν ακόμη στα ράφια, σε έναν χώρο που δεν ακούγονται πλέον παιδικές φωνές.
«Συνήθως οι εκπαιδευτικοί τοποθετούνται σε αυτά τα νησιά χωρίς να το θέλουν. Στον Κάλαμο, όμως, υπάρχουν δάσκαλοι και νηπιαγωγοί που, απ’ όσο γνωρίζω, θέλουν να έρθουν – αλλά δεν υπάρχουν παιδιά», λέει η Χρύσα Νταλάκα στο Associated Press.
75 σχολεία έκλεισαν φέτος στην Ελλάδα
Η περίπτωση του Καλάμου δεν είναι μόνη. Η πτώση του μαθητικού πληθυσμού, όπως σημειώνεται στο επίμαχο δημοσίευμα, οδήγησε φέτος στο κλείσιμο 75 σχολείων σε ολόκληρη την Ελλάδα, ενώ σε περισσότερα από 400 ακόμη ανεστάλη ή παρατάθηκε η αναστολή λειτουργίας των μαθημάτων.
Οι απομακρυσμένες περιοχές είναι από τις πρώτες που βιώνουν τις συνέπειες της δημογραφικής συρρίκνωσης. Μικρά νησιά και ορεινά χωριά χάνουν σταδιακά σχολεία και άλλες βασικές υπηρεσίες, γεγονός που με τη σειρά του ωθεί ακόμη περισσότερους νέους να φύγουν.
«Το κλείσιμο των σχολείων οδηγεί τους νέους στο να μη μένουν και να φεύγουν», εξηγεί ο Βύρων Κοτζαμάνης, συνιδρυτής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών.
«Η φυγή σημαίνει όλο και λιγότερους ανθρώπους, όλο και λιγότερες γεννήσεις. Σημαίνει ερήμωση και ”νεκρούς” οικισμούς που θα μετατραπούν σε γηροκομεία», προσθέτει.
Πριν από μόλις μία δεκαετία, ο Κάλαμος είχε περίπου 40 παιδιά στα σχολεία και στις δομές προσχολικής φροντίδας. Σήμερα, ο μόνιμος πληθυσμός του νησιού δεν ξεπερνά τους 80 κατοίκους.
Επτά έφηβοι του Καλάμου αναγκάζονται πλέον να διασχίζουν καθημερινά τη θάλασσα για να πάνε σχολείο στην ηπειρωτική χώρα. Όταν οι άνεμοι είναι ισχυροί και η μετακίνηση κρίνεται επικίνδυνη, χάνουν τα μαθήματά τους.
Ανάμεσά τους βρίσκεται ο τελειόφοιτος Λυκείου Αντώνης Αϊβαλιώτης, ο οποίος θυμάται την εποχή που το σχολείο είχε περισσότερα παιδιά.
«Ήταν πολύ ωραία. Παίζαμε μαζί κάθε μέρα. Πηγαίναμε στο Δημοτικό κάθε πρωί», λέει.
Ο ίδιος θεωρεί σχεδόν αναπόφευκτο ότι μετά την αποφοίτησή του θα εγκαταλείψει το νησί.
«Φυσικά και θα ήθελα να μείνω εδώ. Αγαπώ τον Κάλαμο. Είναι το σπίτι μου. Αλλά δεν υπάρχει καθόλου ανάπτυξη», αναφέρει.
Η Χρύσα Νταλάκα έχει περάσει 20 χρόνια διδάσκοντας σε απομακρυσμένα σχολεία, τα μισά από αυτά στον Κάλαμο. Αγάπησε το νησί, έμαθε καταδύσεις και ασχολήθηκε με το ψαροντούφεκο, όμως πλέον βρίσκεται αντιμέτωπη και η ίδια με την προοπτική να φύγει.
Για να παραμείνει ανοιχτό το σχολείο, θα αρκούσε να εγκατασταθούν στον Κάλαμο δύο οικογένειες με παιδιά. Η ίδια και οι τοπικές αρχές προσπαθούν να κάνουν γνωστή την ανάγκη, χωρίς μέχρι στιγμής να υπάρχει ενδιαφέρον.
«Είμαστε πολύ φιλόξενοι και προσπαθούμε. Αυτό θέλουμε ακόμη και τώρα – να μας ακούσει κάποιος. Όσο πιο γρήγορα, τόσο το καλύτερο», λέει.
Από την Ελλάδα μέχρι την Ιαπωνία
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Νησιωτικές και απομακρυσμένες κοινότητες σε πολλές χώρες αντιμετωπίζουν αντίστοιχη δημογραφική πίεση, επισημαίνει το Associated Press, καθώς η γήρανση του πληθυσμού και η φυγή των νέων απειλούν τη λειτουργία σχολείων και βασικών υπηρεσιών.
Στην Κροατία έχουν επενδυθεί 4,6 δισ. ευρώ στα νησιά την τελευταία δεκαετία, μεταξύ άλλων για την κατασκευή και επέκταση νηπιαγωγείων και την ανακαίνιση σχολείων.
Ακόμη πιο έντονο είναι το πρόβλημα στην Ιαπωνία. Στα περισσότερα από 250 απομακρυσμένα νησιά που καλύπτονται από κρατικό πρόγραμμα στήριξης, ο πληθυσμός μειώθηκε κατά 19% μέσα στη δεκαετία έως το 2023, σχεδόν με διπλάσιο ρυθμό από τον εθνικό μέσο όρο.
Στην Ιταλία, από την άλλη, ένα σχολείο στο ηφαιστειακό νησί Στρόμπολι άνοιξε ξανά έπειτα από 20 χρόνια για μόλις μία μαθήτρια, καθώς στις απομακρυσμένες νησιωτικές περιοχές επιτρέπονται εξαιρέσεις από τον ελάχιστο απαιτούμενο αριθμό μαθητών.
Οι εκτιμήσεις για τις επόμενες δεκαετίες εντείνουν την ανησυχία. Σύμφωνα με τον Άρη Αλεξόπουλο, επικεφαλής του Κέντρου του ΟΟΣΑ για τη Δυναμική των Πληθυσμών στην Κρήτη, ο πληθυσμός της Ελλάδας ενδέχεται να υποχωρήσει από περίπου 10,5 εκατομμύρια σήμερα σε έως και 8 εκατομμύρια μέχρι το 2050.
Το δημογραφικό πρόβλημα αφορά συνολικά την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το 2024 γεννήθηκαν 3,55 εκατομμύρια παιδιά – περίπου τα μισά σε σχέση με την κορύφωση του 1964 – ενώ ο δείκτης γονιμότητας έπεσε στο ιστορικό χαμηλό των 1,34 παιδιών ανά γυναίκα. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες όπου ο δείκτης βρίσκεται κάτω από το 1,25.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ανακοινώσει ότι επεξεργάζεται νέα στρατηγική για τα νησιά, με τη δημογραφική συρρίκνωση να αποτελεί μία από τις βασικές προκλήσεις.
Τα τελευταία πέντε χρόνια έχουν διατεθεί 146 εκατ. ευρώ για τον εκσυγχρονισμό σχολείων σε τέσσερις νησιωτικές περιοχές της Ελλάδας, με στόχο, μεταξύ άλλων, την αντιμετώπιση των συνεπειών του δημογραφικού.
«Η κινητικότητα είναι ένα από τα δυνατά σημεία της Ευρώπης, αλλά οι άνθρωποι πρέπει να φεύγουν από επιλογή, ποτέ εξαιτίας της εγκατάλειψης ή της έλλειψης επενδύσεων», σημειώνει η γενική διευθύντρια Περιφερειακής και Αστικής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Θέμις Χριστοφίδου. «Και αυτό ξεκινά από ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες, με την εκπαίδευση στην καρδιά τους».
