Η οργή των νέων δοκιμάζει τις κυβερνήσεις σε Γαλλία και Ισπανία

Στους δρόμους της Ισπανίας η οργή για την στεγαστική κρίση είναι διάχυτη, με δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους να έχουν ξεσηκωθεί για τις δύσκολες συνθήκες που βιώνουν. Αφορμή για τις διαμαρτυρίες ήταν η έξωση της 87χρονης στη Μαδρίτη, η περιπέτεια της οποίας προκάλεσε πολιτικό σεισμό και άγγιξε ευαίσθητες χορδές στην ισπανική κοινωνία, συμπυκνώνοντας το δράμα χιλιάδων πολιτών που αδυνατούν να βρουν στέγη.

Το κλίμα αποτυπώνεται εύγλωττα σε ένα πανό στον ολοένα και μεγαλύτερο καταυλισμό διαμαρτυρίας στην πλατεία Πουέρτα δελ Σολ της Μαδρίτης: «Μπορείτε να κερδοσκοπείτε με ρολόγια, κοσμήματα, κρυπτονομίσματα και Ferrari. Όχι όμως με τα γαμ***να σπίτια μας».

Την ίδια ώρα, στη Γαλλία, το μαθητικό κίνημα έχει γιγαντωθεί. Μαζί με τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς έχουν ενωθεί πολίτες και συνδικαλίστες που διαμαρτύρονται μαζί τους μεταξύ άλλων για τις ελλείψεις εκπαιδευτικών, τις υποβαθμισμένες σχολικές εγκαταστάσεις και το αδιαφανές σύστημα εισαγωγής στα πανεπιστήμια. Ανάμεσα στα οργισμένα συνθήματα ακούγονται: «Περισσότερες ώρες στην τάξη απ’ ό,τι στον ύπνο», «Χρηματοδοτήστε τη μόρφωση, όχι την καταστολή» και «Θα ήθελα να ανησυχώ για το διαγώνισμα των μαθηματικών, όχι για το μέλλον μου».

Σύμφωνα με ανάλυση της βρετανικής εφημερίδας The Guardian, οι δύο αυτές κινητοποιήσεις, που απαρτίζονται κυρίως από την νέα γενιά, μπορεί να ξεκινούν από διαφορετικές συγκεκριμένες αφορμές, ωστόσο αναδεικνύουν ένα ολοένα και μεγαλύτερο πρόβλημα για τις κυβερνήσεις της Δυτικής Ευρώπης: μια γενιά νέων ανθρώπων που αισθάνεται ότι στερείται όλο και περισσότερο τη στοιχειώδη κοινωνικοοικονομική ασφάλεια που, σε γενικές γραμμές, απολάμβαναν οι γονείς της.

Στην Ισπανία, όπου τα ενοίκια έχουν αυξηθεί κατά 80% μέσα σε μία δεκαετία, η αφορμή ήταν η πολυσυζητημένη έξωση μιας 87χρονης γυναίκας στη Μαδρίτη, αφού επενδυτικό fund αύξησε το ενοίκιό της κατά 230%. Για όσους ξοδεύουν πάνω από το μισό εισόδημά τους για στέγαση, σε ορισμένες περιπτώσεις το μηνιαίο ενοίκιο ενός διαμερίσματος ενός υπνοδωματίου ισοδυναμεί με έναν ολόκληρο μέσο μισθό, το ποτήρι ξεχείλισε.

Η εκτόξευση των ενοικίων, η ανεξέλεγκτη κερδοσκοπία στην αγορά ακινήτων, η άνθηση των βραχυχρόνιων τουριστικών μισθώσεων και οι στάσιμοι μισθοί έχουν οδηγήσει ολοένα και περισσότερους νέους εργαζόμενους να μην μπορούν διεκδικήσουν μια ανεξάρτητη ενήλικη ζωή. Και το κράτος δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως ουδέτερος μεσολαβητής, αλλά ως ενεργός παράγοντας που διευκολύνει την κερδοσκοπία στα ακίνητα.

Στη Γαλλία, οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν από τα βόρεια προάστια του Παρισιού, αλλά γρήγορα εξαπλώθηκαν σε όλη τη χώρα, τροφοδοτούμενες από την οργή των νέων απέναντι σε ένα υποχρηματοδοτούμενο εκπαιδευτικό σύστημα που, όπως δείχνουν τα στοιχεία, παγιώνει τις κοινωνικές ανισότητες.

Οι μαθητές χάνουν συχνά μήνες μαθημάτων εξαιτίας κενών θέσεων που δεν καλύπτονται. Τα ωρολόγια προγράμματα εκτείνονται από τις 8 το πρωί έως τις 6 το απόγευμα —από τα πιο απαιτητικά στην Ευρώπη, σε κτίρια με στέγες που στάζουν και οροφές που καταρρέουν. Στο Παρίσι, την περασμένη εβδομάδα, μαθητές που είχαν στήσει οδοφράγματα έξω από λύκεια θεωρούσαν τις περικοπές στον προϋπολογισμό ευθεία επίθεση στο μέλλον τους. Στα μάτια τους, ένα σύστημα που υποτίθεται ότι πρέπει να ενισχύει την κοινωνική κινητικότητα, πλέον την εμποδίζει.

Ωστόσο, και στις δύο περιπτώσεις, καμία από τις δύο κυβερνήσεις δεν έχει μεγάλα περιθώρια ελιγμών, μια και δεν διαθέτουν κοινοβουλευτική πλειοψηφια, ενώ είναι αντιμέτωπες με δημοσιονομικούς περιορισμούς.

Ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ προκήρυξε χθες, Δευτέρα (5/10) πρόωρες βουλευτικές εκλογές, καθώς τα δεξιά κόμματα καταψήφισαν την έκτακτη νομοθετική του παρέμβαση για τη στέγαση.

Στη Γαλλία, οι μαθητικές κινητοποιήσεις -όπου έχουν σημειωθεί περισσότερες από 5.000 συλλήψεις, οδήγησαν τη Δευτέρα στο κλείσιμο έως και 500 σχολείων της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, με τον κεντρώο πρωθυπουργό Σεμπαστιάν Λεκορνί να καλεί τις τοπικές αρχές να δώσουν προτεραιότητα στην κάλυψη των μακροχρόνιων κενών εκπαιδευτικών και συγκάλεσε επείγουσες συσκέψεις για την επισκευή των υποβαθμισμένων σχολικών κτιρίων.

Από κοινού, οι δύο κρίσεις αναδεικνύουν ορισμένα βασικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι κυβερνήσεις του πολιτικού κέντρου.

Πρώτον, ιδιαίτερα οι νέοι έχουν αρχίσει να αντιμετωπίζουν τα αποσπασματικά μέτρα —όπως στοχευμένες φορολογικές ελαφρύνσεις και μικρές διοικητικές μεταρρυθμίσεις, ως απλά «μπαλώματα» πάνω σε πολύ βαθύτερα κοινωνικοοικονομικά προβλήματα.

Δεύτερον, καθώς η πίεση από τον δρόμο εντείνεται και τα κόμματα της αντιπολίτευσης σπεύδουν να την αξιοποιήσουν πολιτικά, οι κυβερνητικοί συνασπισμοί —ιδίως εκείνοι που δεν διαθέτουν πλειοψηφία— θα δυσκολευτούν ακόμη περισσότερο. Και στη Γαλλία, η σκληρή αστυνομική καταστολή κινδυνεύει να αποξενώσει ακόμη περισσότερο τους νέους ψηφοφόρους από το πολιτικό κέντρο.

Στο μεταξύ, τα πιο ριζοσπαστικά κόμματα της αντιπολίτευσης εργαλειοποιούν ενεργά τη δυσαρέσκεια. Στη ριζοσπαστική Αριστερά, ο Ζαν-Λικ Μελανσόν στη Γαλλία —τον οποίο στηρίζει το 47% των ψηφοφόρων κάτω των 35 ετών— έχει ταχθεί ανοιχτά στο πλευρό των διαδηλωτών. Στην Ισπανία, τα αριστερά κόμματα Podemos και Sumar αποδίδουν τη στεγαστική κρίση ευθέως στον ανεξέλεγκτο χρηματοπιστωτικό καπιταλισμό.

Την ίδια στιγμή, η λαϊκιστική Ακροδεξιά επενδύει στη ρητορική του «νόμου και της τάξης». Στη Γαλλία, ο Εθνικός Συναγερμός της Μαρίν Λεπέν αξιοποιεί εικόνες από φλεγόμενα οδοφράγματα για να κατηγορήσει τους κεντρώους ηγέτες ότι ανέχονται «ανεξέλεγκτη βία». Στην Ισπανία, το ακροδεξιό Vox συντάχθηκε με το κύριο συντηρητικό κόμμα της αντιπολίτευσης, το Partido Popular, για να μπλοκάρει το έκτακτο πακέτο μέτρων του Σάντσεθ, παρουσιάζοντάς το ως κυβερνητική υπερβολή που τιμωρεί τους ιδιοκτήτες.

Μέσα σε αυτό το κλίμα. οι κυβερνήσεις του πολιτικού κέντρου βρίσκονται αντιμέτωπες με μια ολοένα και πιο δύσκολη πρόκληση. Όταν μια ολόκληρη γενιά καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι θεσμοί και δομές της κοινωνίας δεν μπορούν να της εξασφαλίσουν ούτε προσιτή στέγη ούτε λειτουργικά σχολεία, η πολιτική συναίνεση αρχίζει να διαβρώνεται και τα παραδοσιακά κόμματα της Ευρώπης κινδυνεύουν να χάσουν τη νομιμοποίησή τους.

Όπως το έθεσε ο 26χρονος διαδηλωτής Νάντο δε Ανγκούλο στη Μαδρίτη, οι κινητοποιήσεις αποδεικνύουν ότι, όπως έχουν τα πράγματα, «εμείς, οι πολίτες, πρέπει να προσαρμοζόμαστε στα πολιτικά κόμματα και όχι οι πολιτικοί σε αυτό που θέλει ο κόσμος. Αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί».