Ντεκαφεϊνέ: Το απρόσμενο όφελος που έχει για τη μνήμη

Ο ντεκαφεϊνέ καφές μπορεί να στερείται της διεγερτικής επίδρασης της καφεΐνης, φαίνεται όμως ότι ίσως διαθέτει ένα απρόσμενο πλεονέκτημα για τον εγκέφαλο.

Σε μια μικρή πειραματική μελέτη, νευροεπιστήμονες διαπίστωσαν ότι μόνο οι συμμετέχοντες που κατανάλωναν ντεκαφεϊνέ καφέ παρουσίασαν σημαντική βελτίωση σε δύο δοκιμασίες μνήμης. Αντίστοιχη βελτίωση δεν καταγράφηκε σε όσους έπιναν καφέ με καφεΐνη.

Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν τον Απρίλιο στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications, ενισχύουν την εκτίμηση ότι η επίδραση του καφέ στον εγκέφαλο δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την καφεΐνη.

Οι ερευνητές στρέφουν πλέον το ενδιαφέρον τους σε έναν διαφορετικό μηχανισμό: στη σχέση του καφέ με το μικροβίωμα του εντέρου και, κατ’ επέκταση, με την επικοινωνία ανάμεσα στο έντερο και τον εγκέφαλο.

Η μελέτη είναι μικρή και τα συμπεράσματά της θεωρούνται ακόμη προκαταρκτικά. Ωστόσο, οι επιστήμονες εξετάζουν το ενδεχόμενο συστατικά του καφέ, ακόμη και όταν απουσιάζει η καφεΐνη, να επηρεάζουν τα μικρόβια του εντέρου και μέσω αυτών να επιδρούν στη λειτουργία του εγκεφάλου.

Ο νευροβιολόγος του στρες Τζον Κράιαν, από το University College Cork της Ιρλανδίας, εξηγεί: «Ο καφές είναι κάτι περισσότερο από καφεΐνη. Πρόκειται για έναν σύνθετο διατροφικό παράγοντα που αλληλεπιδρά με τα μικρόβια του εντέρου, τον μεταβολισμό μας, ακόμη και με τη συναισθηματική μας ευεξία».

Όπως προσθέτει, «τα ευρήματά μας δείχνουν ότι ο καφές, είτε περιέχει καφεΐνη είτε όχι, μπορεί να επηρεάζει την υγεία με διαφορετικούς αλλά συμπληρωματικούς τρόπους».

Ο ρόλος του εντέρου

Το εργαστήριο του Κράιαν μελετά εδώ και χρόνια τη σχέση ανάμεσα στο έντερο, το μικροβίωμα και τον εγκέφαλο.

Το 2013, ο ίδιος και ο συνάδελφός του Τεντ Ντίναν εισήγαγαν τον όρο «ψυχοβιοτικά», περιγράφοντας ουσίες και μικροοργανισμούς που μπορούν να επηρεάσουν το μικροβίωμα και, μέσω του άξονα εντέρου-εγκεφάλου, να έχουν επίδραση και στην ψυχική υγεία.

Αυτή τη φορά, οι ερευνητές επιχείρησαν να διαπιστώσουν αν ο καφές μπορεί να επηρεάζει τον ίδιο μηχανισμό. Η βασική τους υπόθεση είναι ότι ορισμένα από τα οφέλη που αποδίδουμε στον καφέ ίσως σχετίζονται περισσότερο με τα συστατικά που δρουν στο έντερο παρά με την καφεΐνη αυτή καθαυτή.

Η καφεΐνη μπορεί να διαπεράσει τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και να επιδράσει άμεσα στο νευρικό σύστημα. Ωστόσο, αποτελεί μόλις μία από τις περισσότερες από 1.000 ενώσεις που περιέχει ο καφές.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι πολυφαινόλες, φυτικές ενώσεις οι οποίες μπορούν να λειτουργήσουν ως θρεπτικό υπόστρωμα για συγκεκριμένα μικρόβια του εντέρου.

Όπως αναφέρει ο Κράιαν, «θέλαμε να δούμε αν ο καφές, μέσω των πολυφαινολών του, μπορεί να επηρεάζει το μικροβίωμα».

Τι έδειξε το πείραμα

Στη μελέτη συμμετείχαν 31 άτομα που κατανάλωναν καθημερινά καφέ. Αρχικά τους ζητήθηκε να διακόψουν για δύο εβδομάδες τη συνήθη κατανάλωση τριών έως πέντε φλιτζανιών την ημέρα.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι ερευνητές παρατήρησαν σημαντικές μεταβολές στη σύσταση του εντερικού μικροβιώματος, μέσα από την ανάλυση δειγμάτων κοπράνων.

Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Η μία άρχισε να καταναλώνει ντεκαφεϊνέ καφέ και η άλλη καφέ με καφεΐνη, χωρίς οι ίδιοι να γνωρίζουν σε ποια ομάδα είχαν ενταχθεί.

Για τις επόμενες τρεις εβδομάδες κατανάλωναν τέσσερις μερίδες στιγμιαίου καφέ την ημέρα.

Η επανεισαγωγή του καφέ στη διατροφή τους προκάλεσε νέες μεταβολές στο μικροβίωμα, ανεξάρτητα από το αν ο καφές περιείχε καφεΐνη ή όχι.

Παράλληλα, οι συμμετέχοντες ανέφεραν χαμηλότερα επίπεδα αντιλαμβανόμενου στρες, καταθλιπτικής διάθεσης και παρορμητικότητας μετά την επανέναρξη της κατανάλωσης καφέ, ακόμη και στην περίπτωση του ντεκαφεϊνέ.

Σύμφωνα με τον Κράιαν, «υπήρχε σαφής σχέση ανάμεσα σε ορισμένες γνωστικές επιδράσεις, στις μεταβολές του ανοσοποιητικού συστήματος, στο στρες και στο μικροβίωμα».

Τα αποτελέσματα, ωστόσο, δεν ήταν ίδια στις δύο ομάδες.

Ο καφές με καφεΐνη συνδέθηκε με μείωση του άγχους και της ψυχολογικής δυσφορίας, καθώς και με βελτίωση της προσοχής και της εγρήγορσης. Τα ευρήματα αυτά συμφωνούν με προηγούμενες μελέτες που έχουν καταγράψει συγκεκριμένες επιδράσεις της καφεΐνης στη διάθεση και στη γνωστική λειτουργία.

Ο ντεκαφεϊνέ, από την άλλη πλευρά, έδωσε το πιο απρόσμενο αποτέλεσμα.

Όπως σημειώνει ο Κράιαν, «το πιο εντυπωσιακό ήταν ότι, όταν επαναφέραμε τον καφέ, είδαμε πολύ ενδιαφέρουσες επιδράσεις και με τον ντεκαφεϊνέ».

«Άρα, δεν ήταν μόνο η καφεΐνη», προσθέτει.

Η έκπληξη με τη μνήμη

Στις δοκιμασίες μνήμης, μόνο η ομάδα που κατανάλωνε ντεκαφεϊνέ παρουσίασε στατιστικά σημαντική βελτίωση.

Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν, μεταξύ άλλων, να μάθουν και στη συνέχεια να ανακαλέσουν λέξεις, αλλά και να θυμηθούν συγκεκριμένες θέσεις αντικειμένων.

Όσοι κατανάλωναν ντεκαφεϊνέ σημείωσαν καλύτερες επιδόσεις σε αρκετές παραμέτρους του τεστ λέξεων, ενώ έκαναν λιγότερα λάθη στη δοκιμασία χωρικής μνήμης.

Αντίθετα, στην ομάδα που έπινε καφέ με καφεΐνη δεν καταγράφηκε αντίστοιχη σημαντική βελτίωση στη μνήμη.

Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη ποιος μηχανισμός μπορεί να εξηγεί τη διαφορά.

Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι οι πολυφαινόλες του καφέ επηρεάζουν ορισμένα μικρόβια του εντέρου, τα οποία με τη σειρά τους μεταβάλλουν την παραγωγή μεταβολιτών και άλλων ουσιών που μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Με άλλα λόγια, ο καφές ενδέχεται να αλλάζει τόσο τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα μικρόβια του εντέρου όσο και τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.

Οι ίδιοι οι ερευνητές, πάντως, κρατούν χαμηλούς τόνους.

«Είναι μια μικρή μελέτη», παραδέχεται ο Κράιαν. «Θέτει πολλά ερωτήματα».

Παρά τους περιορισμούς της, η έρευνα έρχεται να προστεθεί σε άλλες πρόσφατες μελέτες που υποδεικνύουν ότι ο ντεκαφεϊνέ καφές μπορεί να επηρεάζει θετικά την εγρήγορση και ορισμένες πτυχές της γνωστικής λειτουργίας.

Όπως υποστηρίζει ο Κράιαν, ο καφές θα μπορούσε στο μέλλον να εξεταστεί και ως μέρος διατροφικών παρεμβάσεων που αποσκοπούν στη διατήρηση μιας υγιούς ισορροπίας στο πεπτικό σύστημα.

Σε κάθε περίπτωση, τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι, όταν εξετάζονται οι επιδράσεις του καφέ στον οργανισμό, η καφεΐνη πιθανότατα αποτελεί μόνο ένα μέρος μιας πολύ πιο σύνθετης εικόνας.